ఒడ్డున వినయ ప్రబ్బలి - 31

వేతసః* రథాభ్రపుష్ప - విదుల* - శీత - వానీర, వఞ్జులాః||  శ్లోకమ్ ; A ;

& వేతసః - రథః - అభ్రపుష్పః - 

విదులః - శీతః - వానీరః - వఞ్జులః|| పు||  - శ్లోకమ్ - B ;

ఈ మూడు - ప్రబ్బలి చెట్టు 💦💤💦 పేర్లు ; 

& వేతసః *;- `The Rattan plant` ;-`a kind of reed/ RATTAN Creeper ;; 

& *a] విదుల ; b] విదుళ ;;  

భావము ;- + వేతి అంభోఽనువర్తతే వేతసః :: 

వీ గతి ప్రజన కాంత్య సనఖాదనేషు = 

నీటిని పొంది ఉండునది ; & 

వితన్యతి కాలేన వా వేతసః - తను ఉపక్షయే = కాలవశమున క్షయించేది ; 

౧. రమంతేస్మిన్ఽస్మిన్ పక్షిణ ఇతి రథః క్రీడాయాం ; రము క్రీడాయాం =                    [  ౧. రమంతేస్మిన్ఽస్మిన్

 = పిట్టలు ఈ వృక్షం కొమ్మలలో రమించును. 

౨.  a] అభ్ర సమ్యే పుష్పమస్య అభ్రపుష్పః = 

   వానాకాలంలో పుష్పించునది ;; & 

౩. b] అభ్రవర్ణాని పుష్పాణ్యేతి వా అభ్రపుష్పః =

మేఘాల వన్నెల వంటి - రంగులను కలిగి ఉండేది ;; 

౪. విద్యుల్లతే వాయునేతి విదులః - వివోర్వో డులక్షేప ఇతి ధాతుః =

వాయువు చేత పోగొట్టబడేది.  ;; 

౬. దాహశమనాచ్ఛీతః = ఈ తరువు దాహోపశమని ;;

౭. దాహశమనార్ధం వన్యత ఇతి వానీరః = 

        వంజలశ్చ . వనషణ సంభక్తౌ. దాహం, దప్పిక తగ్గడానికై, పొందబడేది ;; 

ఈ ౭ [ ఏడు - 7 ] ప్రబ్బలి చెట్టు పేర్లు ; 

EXTRA ;-  పూర్వాషాఢ నక్షత్రం - వాస్తు అనుకృతి - వృక్షము - ఈ వేతస తరువు ;

*weatasa@h ;- వేతసః ;- `The Rattan plant` ;-`a kind of reed/ RATTAN Creeper ;; 

&  వేతస న్యాయ పద్ధతి ;- యుక్తి గల మానవులకు అన్వయించి, వేతసము అంటే వానీరము, ప్రబ్బలి చెట్టు ;  నదుల ఒడ్డున పెరిగే ఒక రకమైన చెట్టు.

ఈ ప్రబ్బలి చెట్టు యేరు లేదా నదిని ఆనుకుని ఒడ్డున  పెరుగుతుంది. అలలు, వరదలు వచ్చినప్పుడు వంగుతుంది. అవి తగ్గగానే లేచి తలెత్తుకుంటుంది. 

1] కొందరు బుద్ధిమంతులు, యుక్తి కలిగిన వారు శత్రువులు తమ కంటే బలమైన వారయినప్పుడు వారి యొక్క దుష్టత్వాన్నీ, ఆధిపత్యాన్ని  ఎదిరించలేక వినమ్రులై తలయొగ్గుతూ వారి బారిన పడకుండా తమ జీవితాన్ని గడుపుతుంటారనే అని అర్ధం ;;

2]  తిరుప్పావై పాశురాలలో పదిహేడవ పాశురంలో యశోదను వర్ణిస్తూ "ప్రబ్బలి చెట్టు వంటి సుకుమారమైన స్త్రీలలో చిగురు వంటి దానా మేలుకో ! " ; 

3] కిరాతార్జునీయం [భారవి ] 'ఆరవ సర్గలో'  ప్రబ్బలి చెట్ల గురించి ఎంత గొప్పగా వర్ణించారో చూడండి."ఎత్తైన దేవదారు వృక్షాలను సైతం కూల్చగలిగే వేగంతో పారే గంగానదిలో నీటి ప్రబ్బలి చెట్ల సమూహం ప్రణామం చేస్తున్నట్లు అనిపించాయి.ప్రవాహ వేగానికి వంగుతూ, వేగం తగ్గగానే నిటారుగా లేచి నిలబడటం  చూస్తుంటే అవి ఎంతో వినయవంతుల్లా  అనిపించాయి ; 

& వేతం - అంటే - బెత్తం - అని అర్ధం ;

వేతసి, పేము, బెత్తపు చెట్టు - ప్రబ్బ/ ప్రబ్బలి ; 

usage -  బెత్తం ఝళిపిస్తూ - & 

wrds = వేత్రం = బెత్తం ; బడితి / బడితె పూజ ;- దుడ్డుకర్రతో దండించడం ;; 

EXTRA ;- वेतस ;- Kalpa (Formulas, Drug prescriptions and other Medicinal preparations)

Vetasa (वेतस) refers to the medicinal plant known as 

 वेतस - “Homonoia riparia Lour.” and is dealt with in the 15th-century 

Yogasārasaṅgraha (Yogasara-saṅgraha) by Vāsudeva: an unpublished Keralite work representing an Ayurvedic compendium of medicinal recipes. The Yogasārasaṃgraha [mentioning vetasa] deals with entire recipes in the route of administration, and thus deals with the knowledge of pharmacy (bhaiṣajya-kalpanā) which is a branch of pharmacology (dravyaguṇa).

-  నది ఒడ్డున వినయ ప్రబ్బలి -

=========================== ,

 nadi oDDuna winaya prabbali -  31 ; 

Sloakamm ;-  weatasa@h - ratha@h - abhrapushpa@h - 

widula@h - SIta@h - waaneera@h - wa~njula@h|| pu|| 

ee muuDu - prabbali ceTTu  💦💤 pearlu ;:

weatasa@h rathaabhrapushpa - widula* - SIta - waaneera, wa~njulaa@h|| 

*`a`] widula ; `b]` widuLa ;; 

& * weatasa@h ;- `The Rattan plant` ;-`a kind of reed/ RATTAN Creeper ;;   

BAwamu ;- + weati amBO ఽnuwartatE weatasa@h :: 

wee gati prajana kaamtya sanaKAdanEshu = 

nITini pomdi umDunadi ; & 

witanyati kaaleana waa weatasa@h - tanu upakshayea = kaalawaSamuna kshayimceadi ; 

౧. ramamteasminఽsmin pakshiNa iti ratha@h krIDAyaam ; ramu krIDAyAm =                    [  ౧. ramamteasminఽsmin ; 

= piTTalu ee wRksham kommalaloa ramimcunu. 

౨.  `a`] abhra samyea pushpamasya abhrapushpa@h = waanaakalamloa pushpimcunadi ;; & 

౩. `b`] abhrawarNaani pushpaaNyEti waa abhrapushp@h =

meaGaala wannela amTi - ramgulanu kaligi umDEdi ;; 

౪. widyullatea waayuneati widula@h - wiwoarvoa Dulaksheapa iti dhaatu@h =

waayuwu ceata poagoTTabaDEdi.  ;; 

౬. daahaSamanaacCIta@h = ee taruwu daahoapaSamani ;;

౭. daahaSamanaardham wanyata iti wAnIr@h = wamjalaSca . 

wanashaNa samBaktau. daaham, dappika taggaDAnikai, pomdabaDEdi ;; 

ee ౭ [ EDu - 7 ] prabbali ceTTu pearlu ; &

usage -  బెత్తం ఝళిపిస్తూ - & wrds = weatram = bettam ; baDiti / baDite puuja ;- duDDukarratoa damDimcaDam ;; 

EXTRA ;- =  puurwaashADha nakshatram - waastu anukRti - wRkshamu - ee weatasa taruwu ;

&  weatam - amTE - bettam - ani ardham ;

weatasi, peamu, bettapu ceTTu - prabba/ prabbali ; 

****************************************************** , 

PREV = దంతి చెట్టు - 30 ;; 

LINK ;-  వేతస న్యాయ అనుసరణ ;- సంస్కృతం లోకోక్తి ;-

LINK ;- वेतस - “Homonoia ripaomonoia riparia Loria Lour.” 

దంతి చెట్టు - 30

అధ మకూలకః||

నికుంభో దంతికా ప్రత్యక్ఛ్రే ణ్యుదుంబర పర్ణ్యపి||

       మంక్యతే చిత్రత్వాత్ మకూలకః|| ;- ౧౪౪ ; Baliospermum monanum ;;

               వనౌషధి వర్గం, అమరకోశమ్ ; 189 ;; దంతి చెట్టు ;- 5 పేర్లు ;; 

౧] రసాధారత్వేన నిశ్చితః కుంభో నికుంభః

రసమునకు ఆధారమైన కుంభం [కుండ] ;;  యధతే అగ్ని సంయోగాదితి  - 

౨] దమ్యంతే అనయా దోషా ఇతి దంతికా దము ఉపశమనే ;- 

రోగాలు దీనివలన ఉపశమింపబడును ;; 

౩] ప్రత్యగ్భవతీ ప్రత్యక్ శ్రేణిరస్యా ఇతి ప్రత్యక్ఛ్రేణీ = 

సీ. బోరగిలి యుండే ఆకుల పంక్తులను కలిగి ఉన్నది ;;

౪] ఉదుంబరస్య పర్ణాన్యస్యా ఇతి ఉదుంబర పర్ణీ ;;

సీ. అత్తి ఆకుల వంటి ఆకులను కలిగిఉన్నది ; 

ఈ ౫ [ఐదు = 5 ] దంతి చెట్టు పేర్లు ;; 

EXTRA ;- Vernacular Names ;- సమానార్ధక పదాలు ;- Baliospermum monanum ;;

Family = Euphorbiaceae ;

స్థానిక భాషలు ;- దంతి ; దంతిక ; నాగదంతి ;

తెలుగు ;  = అడవి ఆముదం ; కొండ ఆముదము ; 

మలయాళం = నాగదంతి ; దంతి ;; 

జానపదులు ;-;- జంగ్లీ జమాల్‌గోటా ;

English = వైల్డ్ క్రోటన్ ;

తమిళం ;- నఖతంతి ;

హిందీ = దంతి ;|;

========================== , 

damti ceTTu ;- 5 pearlu ;-; 

adha makuulaka@h||

nikumbhoa dantikaa pratyakCrea Nyudumbara parNyapi||

       mamkyatea citratwaat makuulaka@h|| ;- ౧౪౪ ; 

          wanaushadhi wargam, amarakoaSamm ; 189 ;; 

Sloakamm - `B` ;- makuulaka@h [paa] mukuulaka@h ;; nikumbha@h ||pu||

dantikaa - pratyakCreaNee - udumbara parNee ||see|| 

౧] rasaadhaaratweana niScita@h kumBO nikumbha@h =

rasamunaku aadhaaramaina kumbham [kumDa] ;;  yadhatea agni sam yoagaaditi  - 

౨] damyamtea anayaa doashaa iti damtikaa damu upaSamanE ;- 

roagaalu deeniwalana upaSamimpabaDunu ;; 

౩] pratyagBawatI pratyak SrENirasyaa iti pratyakCrENI = 

see. boaragili yumDE aakula pamktulanu kaligi unnadi ;;

౪] udumbarasya parNAnyasyaa iti udumbara parNI ;;

see. atti aakula wamTi Akulanu kaligiunnadi ; 

ee ౫ [aidu = 5 ] damti ceTTu pearlu ;;

         ౫ damti naamamulu ;; 

 ****************************************** , 

LINK = దంతి చెట్టు - 30  ;

Prev post = పాలు గారే అత్తిచెట్టు - 29 ;;n

పాలు గారే అత్తిచెట్టు - 29

ఉదుమ్బరో జంతుఫలో యజ్ఞాంగో హేమదుగ్ధకః| 

 ఉన్నతత్వాత్ ఉల్లంఘితం అంబరం అనేనేతి ఉదుంబరః ||   `Glamerous fig` ; ;; 

శ్లోకమ్ ;-  91 ;; 

ఔన్నత్యం చేత గగనాన్ని తాకునది ; 1] జంతుయుక్తం ఫలమన్యేతి జంతుఫలః ;; 

= జంతువులతో కూడిన పళ్ళు [fruits ] కలిగిఉన్నది ; 

2] యూపాది రూపేణ యజ్ఞస్యాంగం ఉపకరణం ఇతి యజ్ఞాంగ@| = 

యూపాది రూపముచేత యజ్ఞమునకు అంగమై ఉండునది ;

3] హేమవర్ణం దుగ్ధం క్షీరమస్య హేమదుగ్ధకః = 

బంగారు వంటి పాలు కలిగినది =

ఈ ఐదు అత్తిచెట్టు పేర్లు ;; 

Extra ;-  FIG జాతికి చెందినవి అంజీర పళ్ళు* - 

ఆరోగ్యదాయినులు - కనుక ప్రజలు  ఎండబెట్టిన ఈ అత్తిపళ్ళు* తింటుంటారు.

         పాలు గారే అత్తిచెట్టు - 29  ; 

=========================== ,

paalu gaarea atticeTTu - 29 ;- 

udumm baroa jamtuphaloa yajnaamgoa heamadugdhaka@h| 

 unnatatwaat ullamghitam ambaram aneaneati udumbara@h || SlOkamm ;-  91 ;; 

aunnatyam ceata gaganaanni taakunadi ; 1] jamtuyuktam phalamanyeati jamtuphala@h ;

= jamtuwulatO kUDina paLLu [`fruits` ] kaligiunnadi ; 

2] yuupaadi ruupeaNa yajnasyaamgam upakaraNam iti yajnAmga@| = 

yuupaadi ruupamuceata yajnamunaku amgamai umDunadi ;

3] heamawarNam dugdham ksheeramasya heamadugdhaka@h = 

bamgAru wamTi paalu kaliginadi =

ee aidu atticeTTu pearlu ;;           

Extra ;- FIG` jaatiki cemdinawi amjeera paLLu* - 

aaroagyadaayinulu - kanuka prajalu  emDabeTTina ee attipaLLu* timTumTAru.  

******************************************

PART - 1 ;- & Continue - PART - 2 ; next ; 

******************************************* , 

Names of Copper - రాగి" ;- 29 ;- PART - 2 ;- 

అధ తామ్రకం ;- 

శుల్బం *మ్లేచ్ఛముఖం ద్వష్ట్య**వరిష్ఠోదుంబరాణి చ|  

  తామ్యతి యధతే అగ్ని సం యోగాదితి తామ్రకం. తముగ్లానౌ|| ;;

&  * మ్లేచ్ఛముఖం ;     [**వరిష్ఠః ఉదుంబర] ; ;

              ద్వితీయకాండం ;  వైశ్యవర్గం, 97 శ్లోకమ్ ;;

భావం ;- *మ్లేచ్ఛదేశే ముఖ్యత్యాత్ మ్లేచ్ఛముఖం = [మ్లేచ్ఛసీమలో ముఖ్యమైనది ; &  

 ద్వే హేమరూప్యే అశ్నుతే ద్వ్యష్టం - అశూ వ్యాప్తౌ = 

వెండి, బంగారం వలె - రెండింటినీ వ్యాపించునది ;; ''''''''''' & 4] 

శ్రేష్ఠత్వాత్ వరిష్ఠం = లోహములలో శ్రేష్ఠమైనది ;; &

5] ఉదుంబరాభత్వాత్ ఉదుంబరం = మేడి వంటి వన్నె కలది ;;  

"ఔదుంబరం చ తామ్రం" -

అని అమరమాల - లోని - ఆర్యావృత్తం - శ్లోకమ్ ; ...... ,

కనుక ఔదుంబరం - అని 'ఔ కారాది కూడ కలదు.

       ఈ ఆరు "రాగి" పేర్లు ;   &

`for links` ;- అమరమాల - अमरमाला - ఆర్యావృత్తం - శ్లోకమ్ ;; 

=========================== ,

adha taamrakam ;- 

Sulbam *mlea మ్లేcCamuKam dwashTya**warishThOdumbarANi ca| 

     [**warishTha@h udumbara] 

  taamyati wyadhatea agni sam yoagaaditi taamrakam. tamuglaanau||             

                                                        dwiteeyakAMDam ;- waiSyawargam, 97 Sloakamm ;;  

bhaawam ;- *umm leacCa [మ్లేచ్ఛ] deaSE mukhyatyaat -- 

మ్లేచ్ఛ mleacCamukham = [  మ్లేచ్ఛ] mleacCa seemaloa mukhyamainadi ; &

dwea heamaruupyea aSnutea dwyashTam - aSU wyaaptau = 

wemDi, bamgaaram wale - remDimTinee wyApimcunadi ;;

4] SreashThatwaat warishTham = loahamulaloa SrEshThamainadi ;; &

5] udumbaraabhatwaat udumbaram = meaDi wamTi wanne kaladi ;;  

"audumbaram ca taamram" -

 ani amaramaala - अमरमाला - loani - aaryaawRttam - Sloakamm ; ...... ,

kanuka audumbaram - ani 'au kaaraadi kUDa kaladu. ''''  

ee aaru "raagi" pearlu ; 

******************************************* ,

అఙ్కోలః నికోచకః|| ||పుః||

2] ఊడుగుచెట్టు ;;           `Alangium & guglans` ;;  [link prev =- అక్షోటః ] - 

 ద్వితీయకాండం ;-  కొండగోగు చెట్టు ;;

============== ;

a~mkoala@h nikoacaka@h|| ||pu@h||

2] UDuguceTTu ;; [`link `- akshoaTa@h  ;;

******************************************* ,

for links` ;- అమరమాల - अमरमाला -అమరమాల - अमरमाला

prev post =  ఇప్పపువ్వు - మధు పుష్పం - 28 ;;

లేబుళ్లు: అమరకోశంలో చెట్లు nature, దేశము - వృక్షాలు ;;

ఇప్పపువ్వు - మధు పుష్పం - 28

మధూకే తు గుడపుష్ప మధుద్రుమౌ - వానప్రస్థ - మధుష్టీవౌ||

వివరణ ;- మధురసః ఉచ్యతే యుజ్యతే అత్రేతి మధూకః,  ;;  & ` `Bassia Latifolia  `   ౯

మధూకః = ౧. నీళ్ళలో పుట్టిన యిప్ప మాని names ;;

 మధూకః - గుడపుష్పః - మధుద్రుమః - వానప్రస్థః - మధుష్ఠీవౌ||  ||పు|| 

ఉచ సమ  వాయే = 

దీనిలోన తేనె సమకూరును.

౧. గుడవత్ స్వాదూని పుష్పాణి యస్య సః గుడపుష్పః =

    బెల్లం వంటి పువ్వులు కలది ;

౨. మధు ప్రధానో ద్రుమః,  మధు ద్రుమః ;

మద్యాన్నే ప్రధానంగా కలిగి ఉన్నట్టి చెట్టు ; 

౩. వనప్రస్థే వనస్థలే భవో = వనస్థలిలో పుట్టినది ;; 

౪. మధుష్ఠీవతీతి మధుష్టీవః- ష్ఠివు నిరసనే = తేనె [honey] ని స్రవించునది ;

ఈ ఐదు [five] ఇప్పమ్రాని నామములు ;

& 1. మధు ద్రుమం ;- honey wisdom = మధు విద్య - వేదాంతపరంగా ప్రసిద్ధమైనది. మధు పుష్ప, తరువులు - ప్రాముఖ్యత - గురు దధీచి దారా, అశ్వినీ కుమారులు అందుకున్నారు. కవలలు ఐన అశ్వినీ కుమారులు - సతీ సుకన్య - సంఘటన, గాధకు మూల కారణమైన వైద్యశాస్త్ర పునాది ;

2. మధువనం ;- అంగదుడు, వానరులు - మధువనంలో జొరబడ్డారు.

సుగ్రీవుడు పంపిన - ఆ వానరులు - ఆ ఇప్పతేనెను, మన"సారా" తాగి, చిందులు వేసారు. రామయణం - లో వాల్మీకి రచనలో ఈ ఘట్టాలు శోభితం ఔతున్నాయి. 

extra ;- 1] ఇప్పపూల రసం త్రాగితే ఉన్మత్తులు అవుతారు.

2] ఒడిసా* సీమ ప్రజలు [ గడ్చిరోలి - మహారాష్ట్ర - మున్నగు ప్రాంతాలలో - 

ఈ మధు సుమముల వాడుక విరివిగా - ఉన్నది.

[* ଓଡ଼ିଶା ;- ఒడిశా రాష్ట్రం & ఒరియా భాష ] ; 

3] ఆయా ప్రజానీకం - festivals తరుణములప్పుడు - మహువా సుమముల నుండి - భంగు పానీయాదులను తయారుచేస్తారు.

తద్వారా - ఆహారం, పండుగలను రసవంతం చేస్తున్నవి ఈ మహురా పువ్వులు ;; 

4] Madhuca indica (= M. longifolia)  ;- ఈ మధుకా మకరందం - మధు ద్రుమం - అనగా - ఇప్ప చెట్టు - పట్టుపురుగుల పెంపకమునకు సహకారి, ఆధారమైనది ; 

& extra ;- ఇప్పచెట్టు ;- దాదాపు 700 ఆదివాసీలు, తెగలు ఈ చెట్టు జీవనాధారం. జూన్ నెలలో ఇప్ప తరువును పూజిస్తారు. అడవి ప్రజల పాలిటి కల్పతరువు ఇప్పచెట్టు. 

============================= ,

ippapuwwu - madhu pushpam - 28 ;- 

madhUkea tu guDapushpa madhudrumau - waanaprastha - madhushTIwau||

wiwaraNa ;- madhurasa@h ucyatea yujyatea,atreati madhUka@h,

uca sama  wAyE =

deeniloana teane samakuurunu.

౧. guDawat swaaduuni pushpANi yasya sa@h guDapushpa@h =

    bellam wamTi puwwulu kaladi ;

౨. madhu pradhAnoa druma@h =

madyaannE pradhaanamgaa kaligi unnaTTi ceTTu ; 

౩. wanaprasthE wanasthalE BawO = wanasthaliloa puTTinadi ;; 

౪. madhushThIwateeti madhushTIwa@h - shThiwu nirasanea = 

       teane [`honey`] ni srawimcunadi ;

ee aidu [`five`] ippamraani naamamulu ; 

madhu drumam ;- `honey wisdom` = madhu widya - weadaamataparamgaa prasiddhamainadi. madhu pushpa, taruwulu - praamukhyata - guru dadheeci daaraa, aSwinee kumaarulu amdukunnaaru. kawalalu aina aSwinee kumaarulu - satee sukanya - samghaTana, gaaadhaku muula kaaraNamaina waidyaSAstra punaadi ;

& extra ;-

1] ippapuula rasam traagitea unmattulu awutaaru.

2] oDisaa seema prajalu [ gaDciroali - mahaaraashTra - munnagu praamtaalaloa - ee madhu sumamula wADuka wiriwigaa - unnadi.

3] aayaa prajaaneekam - `festivals` taruNamulappuDu - mahuwaa sumamula numDi - bhamgu paaneeyaadulanu tayaaruceastaaru.

tadwaaraa - aahaaram, pamDugalanu rasawamtam ceastunnawi ee mahuraa puwwulu ;; 

4] `Madhuca indica (= M. longifolia) ` ;- ee madhukaa - madhu drumam - anagaa - ippa ceTTu - paTTupurugula pempakamunaku sahakaari, aadhaaramainadi ; 

Extra ;- ippaceTTu ;- daadaapu 700 aadiwaaseelu, tegalu ee ceTTu jeewanaadhaaram. juun nelaloa ippa taruwunu puujistaaru. aDawi prajala paaliTi kalpataruwu ippaceTTu ;; 

&  prev post =  అంబాళం పండు - 27 ;; 

 - 28 

అంబాళం పండు - 27

పీతనః - కపీతనః - ఆమ్రాతకః||పు|| 3 ;- అంబాళపు పండు ;; 

అథ ద్వౌ పీతన - కపీతన కపీతనూ - ఆమ్రాతకే||

రసేన వస్రాదికం పీతం కరోతీతి పీతనః = ` Spondias Mangifera  `

         రసం చేత వస్త్రాదులను [cloths etcetera] పచ్చగా చేసేది [green ] ;;  

౧. కపీనాం ఇష్టైః ఫలైః ప్రీతిం తనోతీతి - కపీతనః, తను వస్తారే. ;-

ఫలములచే కోతుల కోరికను ఇనుమడింపజేసేది ;

౨. ఆమ్ర మీష దతతి అనుగచ్ఛతీతి ఆమ్రాతకః. అత సాతత్య గమనే.

మామిడిని ఇంచుకంత అనుకరించేది ;;

ఈ ౩ [ = 3 = మూడు] అంబాళం చెట్టు పేర్లు ;;  శ్లోకం ;- ౨౭ = 27 ;;  

& 👉 & extra infn ;- అంబాళపు పండు ;- Hogoplum Wild Mango ;- 1] జంట జంటగా - రెండు పళ్ళు చొప్పున కాస్తున్నాయి. చిగురు ఆకులు కూడా కొంచెం పుల్లగా ఉండటం ఈ చెట్టు విశేషం ; & కాయ నిండా రసం ఉంటుంది ;

వర్షాకాలంలో కాసే ఈ పళ్ళు తీపి, పులుపు కలగలిపిన రుచి ఉంటాయి. 

అందుచేత - అంబాళం - తోటలు కూడా రైతులు పెంచుతారు. 

3] అరుచిని పోగొడ్తుంది - కోతులు - ఇష్టంగా తినే పళ్ళు ఇవి ; &

& స్వరానికి అనుగుణం - గొంతు గురగుర తగ్గుతుంది - మగ్గిన పళ్ళు - ధాతు వృద్ధి, వీర్యవృద్ధి కలిగిస్తాయి.

వేడి చేసె స్వభావం - విపాకంతో మధుర రసం గా మారడం చెప్పదగిన అంశము ; 

& EXTRA ;- అంబాళపు పండు ;; `EXTRA ;- అంబాళపు చెట్టు:- 1] ఆమ్రాతక అని సంస్కృతంలో పేరు కలిగిన అంబాళపు చెట్టు శాస్త్రీయనామం Spondias Mangifera . ఇంగ్లీషులో దీన్ని Hogoplum Wild Mango అని పిలుస్తారు. ఇది ఫలజాతికి చెందిన చెట్టు. ఈ చెట్టు అడవుల్లో విస్తారంగా పెరుగుతుంది. ఈ చెట్టును తోటలుగా కూడా పెంచుతారు. జంటజంటగా రెండేసి కాయలు చొప్పున కాస్తాయి. 

2] నక్షత్ర ఫలం చెట్టును అంబాణపుకాయ, కర్మరంగము , తమాటకాయ, కరంబోలా అని కూడా అంటారు. దీని శాస్త్రీయ నామం Averrhoa carambola. ;

3] ఉష్ణ మండల ప్రాంతాలలో నిదానంగా పెరిగే ఈ చెట్టు సుమారు 25 అడుగుల ఎత్తు పెరుగుతుంది. ఆకు పచ్చని ఈ చెట్టు ఆకులు పగలు చైతన్యంగా ఉండి రాత్రులందు లోపలి వైపుకు  ముడుచుకుంటాయి. లేత ఎరుపు రంగు గల చిన్న పుష్పాలు ముదురు ఎరుపు తొడిమతో ఉంటాయి.నక్షత్ర ఫలం చెట్టు సంవత్సరానికి నాలుగు సార్లు పూత పూసి కాయలు కాస్తుంది. ఈ నక్షత్ర ఫలం చెట్టు యొక్క పండు 5 విభాగాలుగా ఉండి నక్షత్రం గుర్తును పోలి ఉంటుంది. ఈ పండు అండాకారం లేక దోసకాయ ఆకారంలో కండను కలిగి సుగంధభరిత వాసనతో పసుపు ఆరంజి ఆకుపచ్చ కలసిన రంగుతో ఆకర్షిస్తుంది. ;; 

 & ఇతర  దేశాలలో వాడకం ;- 4] A]  ఫిలిప్పీన్స్ & లిబాస్ మున్నగు దేశాలలో - 

ఆకులను, పళ్ళను sinigang, sinianglay/ laing మున్నగు వంటలలో అదనపు రుచి కోసం use చేస్తున్నారు. 

B] ;- కట్టంబాజం [ మన దేశంలో  Kattambazham] ప్రాంతాలలో - 

అంబాళం పచ్చడి తయారీ ఉన్నది. 

ఇతర భాషలలో పేర్లు ;- 

సంస్కృతం = సంస్కృతం - आम्रातकः ; 

 / ఆమ్రాతకః ; (āmrātakaḥ)[12] ;;   

తెలుగు = అంబాళం చెట్టు ;;  

తమిళ భాష = పులిచ్చ కాయ్ = పుల్లని కాయ 

కన్నడ భాష = అమటికాయ / ಅಮಟೆಕಾಯಿ ; 

ఒడియా భాష = Odia: ଆମ୍ବଳା/ଆମ୍ବଡ଼ା (Āmbåḷā/Āmbåṛā) ;; 

మలయాళం = అంబాజం =  അംബഴം (Ambazham) ;

తుళు భాష = ಅಂಬಾಡೆ ; అంబాడి ; 

కొంకణి = अंबडे ;  

భూటాన్ = L hotshamkha (Bhutan): Amara ;

నేపాలీ భాష ;- లాప్సీ = लापसी  ;;

బెంగాలీభాష ;- ఆమ్ర = : আমড়া ;; 

అస్సామీస్ = আমৰা = ఆమోరా ; 

&

సామెత / నానుడి ;- అంబాళ పండు నోరు, బలుసు ముల్లు చెయ్యి ; 

=  your mouth is sweet plum, but your Hand is like thorn bush ;; 

& notes ;- the hog - plum [ spodias mangifera] ;- this fruit is resembling the MANGO Fruit ;;  

========================= , 

ambALapu pamDu ;- 

atha dwau peetana - kapeetana kapeetanua - aamraatakea||

raseana wasraadikam peetam karoateeti peetana@h =               ` Spondias Mangifera  ` ;; 

         rasam ceata wastraadulanu [`cloths etcetera`] paccagaa ceaseadi [`green` ] ;; 

౧. kapeenaam ishTai@h phalai@h preetim tanoateeti - kapeetana@h, tanu wastaarea. ;-

phalamulacea koatula koarikanu inumaDimpajEsEdi ;

౨. aamra meesha datati anugacCateeti aamraataka@h. ata saatatya gamanea.

maamiDini imcukamta anukarimcEdi ;;

ee ౩ [ = 3 = mUDu] ambALam ceTTu pearlu ;;  శ్లోకం ;- ౨౭ = 27 ;;  

ambALapu pamDu ;- `Hogoplum Wild Mango `;- 

1] jamTa jamTagaa - remDu paLLu coppuna kaastunnaayi. ciguru aakulu kUDA komcem pullagaa umDaTam ee ceTTu wiSEsham ; & kaaya nimDA rasam umTumdi ;

warshaakaalamloa kaasE ee paLLu teepi, pulupu kalagalipina ruci umTAyi. 

amduceata - ambALam - toaTalu kUDA raitulu pemcutaaru. 

3] arucini poagoDtumdi - koatulu - ishTamgaa tinea paLLu iwi ; &

& swaraaniki anuguNam - gomtu guragura taggutumdi - 

maggina paLLu - dhaatu wRddhi, weearyawRddhi kaligistaayi.

weaDi cease swaBAwam - wipaakamtoa madhura rasam gaa maaraDAm 

ceppadagina amSamu ;  

4] itara dESAlaloa waaDakam ;- 

`A]`  philippeens & libaas munnagu dESAlalO - aakulanu, paLLanu 

`sinigang, sinianglay/ laing` munnagu wamTalaloa adanapu ruci koasam `use` ceastunnaaru.

`B]` ;- kaTTambaajam [ mana deaSamloa ` Kattambazham`] praamtaalaloa - ambaaLam paccaDi tayaaree unnadi.  

 itara BAshalaloe pearlu ;-

samskRtam = samskRtam - आम्रातकः ; 

 / aamraataka@h ; `(āmrātakaḥ)[12] ;;  ` 

telugu = ambaaLam ceTTu ;;  

tamiLa BAsha = pulicca kaay = pullani kaaya 

kannaDa BAsha = amaTikaaya / ಅಮಟೆಕಾಯಿ ; 

oDiyaa bhaasha = `Odia: ଆମ୍ବଳା/ଆମ୍ବଡ଼ା (Āmbåḷā/Āmbåṛā) ;; `

malayALam = ambaajam =  അംബഴം `(Ambazham) ;`

tuLu BAsha = ಅಂಬಾಡೆ ; ambADi ; 

komkaNi = अंबडे ;  

BUTAn = `L hotshamkha (Bhutan): Amara ;`

nEpaalI bhaasha ;- laapsee = लापसी  ;;

bemgaaleebhaasha ;- aamra = : আমড়া ;; 

assaamees = আমৰা = aamoaraa ; 

&

prev post ;- రధం తయారీ used చెట్టు - 26 ;- ౧.  స్యందనోపయోగ్యత్వాత్ స్యందనః = రథమునకు ఉపయోగించేది :  ౨. రథచక్రాంతే నమతీతి నేమిః -

💦 LINK ;-  అంబాళపు చెట్టు: అరుచిని పోగొడుతుంది అంబాళపు చెట్టు ; 

రధం తయారీ used చెట్టు - 26

తినిశే - స్యందకో నేమీ రధద్రు రతిముక్తకః, 

వఞ్జుల శ్చిత్రకృచ్చ ;-  ౨౬ ;; 

                 చిరజీవిత్వా న్నిశా మతిక్రాంత స్తినిశః = చిరకాలం ఉండేది ; త్ ||పు||  

౧.  స్యందనోపయోగ్యత్వాత్ స్యందనః = రథమునకు ఉపయోగించేది :

౨. రథచక్రాంతే నమతీతి నేమిః - ఇ. పు. ;-

తేరు [chariot ] బండి కంటి కడపట నమ్రమై ఉండేది ;; 

౩. రధాయ ద్రుః రథ ద్రుః =

         రథం కొఱకైన తరువు [ tree] ;; 

౪.  అతి విస్తృతత్వాదతి ముక్తకః = మిక్కిలి విస్తారము కలిగినది ; 

౫.  వన్యతే ఇతి మంజుళః - వను యాచనే. = ప్రార్ధింపబడు వృక్షము ;; 

౬.. లఘుత్వేఽపి దార్ఢ్యదైర్ఘ్యాభ్యాం ఆశ్చర్యకారిత్వా చ్చిత్రకృత్. త. పు. =

   చులకన ఐ ఉన్నప్పటికీ దృఢమై, దీర్ఘమై ఆశ్చర్యాన్ని కలిగిస్తూ ఉండేది ;; 

     ఈ seven = ౭ = 7 = నెమ్మి మ్రాని పేళ్ళు ;;  

extra ;-  1] నేమిః = ఏతం/ ఏతాము, రాత మున్నగు దారు యంత్రాలు - నూతి నీళ్ళు తోడుటకు ఉపకరణ సాధనాలు ;;  

2] ప్రాచీనకాలంలో రధం - ముఖ భాగాలను ఈ చెట్టు చెక్కతొ చేసేవారు. కనుక రధ ద్రుమం - అని పేరు కలిగినది, &

3] ఈ చెట్టు బెరడు - wood గట్టిదనం కలిగినది - అగుటచే ఈనాడు - పెరుగును చిలికి, మజ్జిగ చేసే - కవ్వం, ఫర్నిచర్లు - మున్నగు వస్తువుల తయారీ కోసం - ఉపయోగపడ్తున్నది.

నెమ్మి చెట్టు ;- ద్వితీయ కాండమ్ - అమరకోశం ;- వనౌషధి వర్గం ;; 

==================================== , 

radham tayaaree `used` ceTTu - 

tiniSea - syandakoa neamee radhadru ratimuktaka@h, 

wa~njula ScitrakRcca ;- {{{ `NEW BUK}}` ;-

                 cirajeewitwaa nniSA matikraamta stiniSa@h = cirakaalam umDEdi ; t ||pu||  

౧.  syamdanoapayoagyatwaat syamdana@h = rathamunaku upayOgimceadi :

౨. rathacakraamtea namateeti neami@h - i. pu. ;-

tearu [`chariot` ] bamDi kamTi kaDapaTa namramai umDEdi ;; 

౩. radhaaya dru@h ratha dru@h = 

         ratham ko~rakaina taruwu [ `tree`] ;; 

౪.  ati wistRtatwaadati muktaka@h = mikkili wistaaramu kaliginadi ; 

౫.  wanyatea iti mamjuLa@h - wanu yaacanea. = praardhimpabaDu wRkshamu ;; 

౬.. laghutweaఽpi daarDhyadairGyAbhyaam AScaryakaaritwaa ccitrakRt. ta. pu. =

   culakana ai unnappaTikI dRDhamai, deerGamai AScaryaanni kaligistuu umDEdi ;; 

     ee `seven` = ౭ = 7 = nemmi mraani peaLLu ;;   

`extra ;- `1]  neami@h = Etam/ eataamu, raata munnagu daaru yamtraalu - nuuti nILLu toaDuTaku upakaraNa sAdhanaalu ;;  2] praaceenakaalamloa radham - mukha BAgaalanu ee ceTTu cekkato ceaseawaaru. kanuka radha drumam - ani pearu kaliginadi, & 

3] ee ceTTu beraDu - `wood` gaTTidanam kaliginadi - aguTacea InADu - perugunu ciliki, majjiga ceasea - kawwam, pharnicarlu - munnagu wastuwula tayaaree koasam - upayoagapaDtunnadi. 

************************ ************************* ,

& LINK ;- మహాభారతము [జయమ్ = ఇతిహాసం ] లో రధములు , 

PREV = కమ్మని ఇంగువ - 25 ;- *రామఠ దేశే భవేత్ = రమఠ దేశమునందు జనించినది ; 

రధం తయారీ used చెట్టు - 26  ;  

కమ్మని ఇంగువ - 25

సహస్ర వేధె జతుకం బాహ్లీకం హిఙ్గు రామఠం||

1] సహస్రం బహుతరమపి శాకాదికం విధ్యతి - స్వగంధేన పరివాసయ తీతి సహస్ర వేధి.

 ఇ. న. అనేకములైన శాకాదులను [= కూరలు, ఆహారపదార్ధాలు] తన పరిమళము చేత వాసింపజేయునది ;;

2] సహస్రమపి విధ్యతి రోగానితివా సహస్ర వేధి.

వ్యధ తాడనే = అనేక రోగాలని చెరిచేది ;;

3] వృక్ష విశేషాత్ జాయత ఇతి జతుకం. జనీ ప్రాదుర్భావే = 

చెట్లు విశేషాల వలన పుట్టేది  ;;

4] బాహ్లిక దేశే భవత్వాత్ బాహ్లీకం =

*బాహ్లిక దేశమున పుట్టినది ; పా.

&  బాహ్లికం. హినోతి గంధేన గృహాంతరం గచ్ఛతీతి హింగు.  ఉ. న.హిగతౌ = 

= పరిమళం చేత గృహాంతరమును పొందునది ; 

న స్త్రీ హింగుః - అనే అన్య తంత్రం వలన పుంలింగము &

5] *రామఠ దేశే భవేత్ = రమఠ దేశమునందు జనించినది ;

ఈ ఐదు - ఇంగువ పేర్లు ;;    

 i,  ii, iii, iv, vi - vii -viii - ix - x - xi - xii - xiii  🏆 ఽఽఽ ఽ ఽ ఽ ౡౡౡౡౡౡ ====== , 

kammani imguwa - 25 [PART - 1 } ;-  

sahasra weadhe jatukam baahliikam hi~mgu raamaTham||

1] sahasram bahutaramapi SAkAdikam widhyati - swagamdheana pariwaasaya teeti sahasra weadhi.  i. na. 

aneakamulaina SAkAdulanu [= kuuralu, aahaarapadaardhaalu] tana parimaLamu ceata waasimpajeayunadi ;;

2] sahasramapi widhyati roagaanitiwaa sahasra weadhi.

wyadha tADanE = aneaka roagaalani cericeadi ;;

3] wRksha wiSEshaat jaayata iti jatukam. janee praadurBAwE = 

ceTlu wiSEshAla walana puTTEdi  ;;

4] baahlika dESea Bawatwaat bAhleekam =

*bAhlika dESamuna puTTinadi ; paa.

&  bAhlikam. hinoati gamdheana gRhaamtaram gacCateeti himgu.  u. na.higatau = 

= parimalham ceata gRhaamtaramunu pomdunadi ; 

na stree himgu@h - anea anya tamtram walana pumlimgamu &

5] *raamaTha dESE BawEt = ramaTha dESamunamdu janimcinadi ;

ee aidu - imguwa pearlu ;

 १  २  ३  ४  ५  ६   ७   ८  ९  १०   🏆 ౧  ౨  ౩  ౪   ౫  ౬ ౭  ౮  ౯  ౧౦   ; 

& కమ్మని ఇంగువ  - 25 ;- PART - 1  ; & 

& prev =  prev ;- తాపసి ఫలం - గార చెట్టు - 24 ;- 1] ఇఙ్గుదీ||ప్స|| తాపస తరుః ||పు|| - శ్లోకం 45 ; వనౌషధి వర్గం, అమరకోశం ; ; 2] గార చెట్టు ;; పుల్లింగమున = ఇంగుదః ;- Brale ;-