శతపుష్ప, సోంపు - 72

శతపుష్పా - సితచ్ఛత్రా౽తిచ్ఛత్రా- మధురా మిసిః  =

[పా] మసిః - అవాక్ పుష్పీ - కారవీ||  శ్లోకమ్ 151 ;`;  Anise ` 

= పెద్ద సదాప/ అడవి సదాప యొక్క పేర్లు ;; 

భావము ;- ౧. బహు పుష్పత్వా చ్ఛతపుష్పా ;-

        బహుళమైన పూలను కలిగిఉన్నది ;;  

౨. సితచ్ఛత్రాభాని పుష్పాణ్యస్యా ఇతి = "సితచ్ఛత్రా"  

= తెల్లని గొడుగు వంటి పువ్వులు కలిగినది ;; 

& ఛత్రమతి క్రాంతా అతిచ్ఛత్రా = 

ఛత్రము = umbrellaను అతిక్రమించినది ;; 

౩. కటు - తిక్త - రసత్వే౽పి విరుద్ధ లక్షణయా మధురా =

 కారం, చేదు ఐనట్టి విరుద్ధ లక్షణాల వలన ఇది -"మధుర"అని చెప్పబడుచున్నది ;; 

౪. మస్యతి పరిణమతీతి - మిసిః ;-

సీ. మస పరిణామే = కాలక్రమంలో రూపాంతరం పొందేది ;; 

౫. అవాక్ పుష్పీ ;-  అవాం చ్యధోముఖాని పుష్పాణ్యస్యా - ఇతి  అవాక్ పుష్పీ =

సీ. అధోముఖాలు ఐనట్టి పూలు కలిగినది ;  

౬. కరోతీతి కారుః తస్యేయం - కారవీ ;- కారువునకు ఉపయోగించేది ;;   

ఈ ఆరు [ ౬ = 6 = six ] = పెద్ద సదాప/ అడవి సదాప - యొక్క పేర్లు ;;   

`EXTRA ;- పాత ఫ్రెంచ్ పదం మూలం ->  ` Anise - 

   1] herbaceus ;;  ` Ani seed `;    `Family ;-  Apiaceae ; `

మధురా బృంహణీ బల్యా పుష్టి వర్ణాణీ| 

ఋతు ప్రవర్తనీ, ధన్యా యోనిశుక్ర విశోషనీ|

ఉష్ణా వాత ప్రశమనీ మంగల్యా పాపనాశనీ|

పుత్రప్రదా వీర్యకరి, శతపుష్పా నిదర్శితా||  

కాశ్య సంహిత -చెప్పిన సూత్రం ; 

& 

1] సోంప్ - శతపుష్ప ;- క్షేమ కుతూహలం - గ్రంథం ; శతఛత్రా ; సదాప చెట్టు ;

2] కాశ్య సంహిత ;- జఠరాగ్ని ఎక్కువ అగును ; ఆకలి పెరుగుతుంది ; leaves, flowers TEA = టీ - కషాయ - కీళ్ళనొప్పులు, మరెన్నో రుగ్మతలకు మంచి విరుగుడు మందు ; 

3] నోటి దుర్వాసనను పోగొట్టగలిగే సుగంధ ద్రవ్య దినుసులు ;

4] క్షేమశర్మ ఈ శతఛత్ర ఆకులతో చేసుకోగల కూరలు, వంటలను గురించి బాగా వివరించి చెప్పాడు ; క్షేమ శర్మ - ఆవనూనె వేసి, బాండీలో - సోంపు ఆకులను మగ్గనివ్వలి - అంటూ -

కూర, పచ్చడి - అన్ని విధాలైన సాధకములను చేసుకునే విధానాన్ని చెప్పిన కవి -

భర్జితా కటుతైలేనా సింధుజేనావమర్దితా|

శతపుష్పా హసత్యేషా పరవాస్యపేక్షకమ్|| 

& ఈ సోంపు గింజలుసదగుప్పె = ಸದಕುಪ್ಪಿ ; కన్నడం ;; సదాఫ్ = 

హిందీ ;; మరాఠీ = సోప్ ;;

ఇండియన్ దిల్ సీడ్స్ ; 

English ;; `Fennel seeds` ;  = saunf = sompu - mouth freshener seeds ; 

& శతపుష్ప - నూరు గుణాల మొక్క ;- 

కైవాహం బహురసా స్వవాసేనైవవ వాసినా| 

శతపుష్పా వదత్యేచ్ఛత్రందత్వా జిగీషతా!|| -

మీకు నేను కేవలం  ఒక్కదానిగా కనిపిస్తున్నాను, కానీ - అనేక రుచులు కలిగినదానిని - నాకు అదనంగా ఏవేవో - సుగంధాలను కలపాల్సిన అక్కర లేదు, నేనే ఒక పరిమళాన్ని."

ఈ మొక్క పూలు గొడుగు shape లో ఉంటాయి, 

కనుక దీని పేరు "శతఛత్రా" అని పర్యాయ పదం ;;

================= , 

SatapushpA, sompu - 72 ;- 

SatapushpA - sitacCatrA౽ticCatrA- madhuraa misi@h  =

[paa] masi@h - awaak pushpee - kaarawee||  SlOkamm 152 ;; ` Anise` 

= pedda sadaapa/ aDawi sadApa ;; 

BAwamu ;- ౧. bahu pushpatwaa cCatapushpA ;-

        bahulhamaina puulanu kaligiunnadi ;;  

౨. sitacCatrABAni pushpANyasyaa iti = "sitacCatrA"  

= tellani goDugu wamTi puwwulu kaliginadi ;; 

& Catramati kraamtaa aticCatrA = 

Catramu = `umbrella`nu atikramimcinadi ;; 

౩. kaTu - tikta - rasatwea౽pi wiruddha lakshanhayaa madhuraa =

 kaaram, ceadu ainaTTi wiruddha lakshaNAla walana idi -"madhura"ani ceppabaDucunnadi ;; 

౪. masyati parinhamateeti - misi@h ;-

see. masa pariNAmE = kaalakramamloa ruupaamtaram pomdeadi ;; 

౫. awaak pushpee ;-  awaam cyadhoamuKAni pushpaanhyasyaa - 

    iti  awaak pushpee =

see. adhoamukhaalu ainaTTi puulu kaliginadi ;  

౬. karoateeti kaaru@h tasyeayam - kaarawee ;- kaaruwunaku upayoagimceadi ;;      

ee aaru [ ౬ = 6 =`six` ] pedda sadaapa/ aDawi sadApa - yokka pErlu ;; 

& EXTRA NOTES ;- Satapushpa, soampu  

madhuraa bRm haNI balyaa pushTi warnhaanhI| 

Rtu prawartanee, dhanyA yOniSukra wiSOshanee|

ushNA waata praSamanee mamgalyaa 

paapanASanI|

putrapradaa weeryakari, SatapushpA nidarSitA||

kASyasam hita - ceppina suutram ;

1] soamp - Satapushpa ;- ksheama kutuuhalam - gramtham ; SataCatrA ;; 

2] kASyasam hita ;-

jaTharaagni ekkuwa agunu ; aakali perugutumdi ; Tee - kILLanoppulu, marennoa rugmatalaku mamci wiruguDu mamdu ; 

3] soamp - Satapushpa ;- ksheama kutuuhalam - gramtham ; SataCatrA ;

4]  ksheamaSarma ee SataCatra aakulatoa ceasukoagala kuuralu, wamTalanu gurimci baagaa wiwarimci ceppADu ; ksheama Sarma - aawanuune weasi, bAMDIlO - soampu aakulanu magganiwwali - amTU -

kuura, paccaDi - anni widhaalaina saadhakamulanu ceasukunea widhaanaanni ceppina kawi - ]]

bharjitaa kaTutaileanA simdhujeanaawamarditaa|  

SatapushpA hasatyEshA parawaasyapeakshakamm||  ksheamaSarma ee SataCatra aakulatoa ceasukoagala kuuralu, wamTalanu gurimci baagaa wiwarimci ceppADu ; ksheama Sarma - aawanuune weasi, bAMDIlO - soampu aakulanu magganiwwali - amTU -

kuura, paccaDi - anni widhaalaina saadhakamulanu ceasukunea widhaanaanni ceppina kawi -

sadaguppe - = ಸದಕುಪ್ಪಿ ; kannaDam ;; sadaaph = 

himdee ;; marAThI = soap ;; imDiyan dil seeDs ; 

= ಸದಕುಪ್ಪಿ ;; సదగుప్పె = ಸದಕುಪ್ಪಿ ; కన్నడం ;; సదాఫ్ = 

హిందీ ;; మరాఠీ = సోప్ ;; ఇండియన్ దిల్ సీడ్స్ ;  

English ;; `Fennel seeds` ;  = saunf = sompu - mouth freshener seeds ; 

& Satapushpa - nuuru gunhaala mokka ;- 

meeku neanu keawalam  okkadaanigaa kanipistunnaanu, kaanee - aneaka ruculu kaliginadaanin

kaiwaaham bahurasaa swawaaseanaiwawa waasinA| 

Satapushpaa wadatyeacCatramdatwaa jigeeshatA!|| -i - naaku adanamg aa eaweawoa - sugamdhaalanu kalapaalsina akkara leadu, neanea oka parimalhaanni." - ;;- 

nOTi durwAsananu pOgoTTagaligE sugamdha drawya dinusulu ee soampu gimjalu ;; 

& prev ;- కామంచి చెట్టు - काकमाची - 71 = కాకమాచీతు వాయసీ||  కాకాన్ మఞ్చత ఇతి కాకామాచీ = Salanum Ttilobatum ; ; 

& LINK ;-  శతపుష్ప, సోంపు - నూరు గుణాల మొక్క 

ఽ ఽ 🏆 ऽ ऽ 🏆ఌ ౡ  🎭🎭 🏆 ౧ ౨ ౩ ౪ ౫ ౬ ౭ ౮ ౯ ౧౦ 🏆 १ २ ३ ४ ५ ६ ७ ८ ९ १० 🏆; 

కామంచి చెట్టు - काकमाची - 71

కాకమాచీతు వాయసీ||

కాకాన్ మఞ్చత ఇతి కాకామాచీ = Salanum Ttilobatum ; 

మచి ధారణోచ్ఛ్రాయ పూజనేషు 

కాకమాచీతు వాయసీ||  శ్లోకమ్ 151 ;  

      వనౌషధి వర్గము, ద్వితీయ కాండము ; అమరకోశం ; 

కాకాన్ మఞ్చత ఇతి కాకామాచీ = Salanum Ttilobatum ; 

మచి ధారణోచ్ఛ్రాయ పూజనేషు ;;

 కామంచి చెట్టు  ;

భావము ;- ౧. కాకులను ధరించునది -  కాకమాచి ; 

౨. వాయసానాం ఇయం వాయసీ =  కాకుల సంబంధం ఐనది ;; 

ఈ  ౨ = రెండు [ = 2 ] కాచి చెట్టు పేర్లు ;

& vernacular / Botanical names ;-

సంస్కృతం ;-  కాకాహ్వ ;;  కాకమాచీ ; काकमाची ;;  

హిందీ ;- ఘుర్‌కం;; మకోయ్; मकोय ;  మకోఇ ;; గురకానీ ;; 

తెలుగు =  కామంచి ;; కాచిచెట్టు ;; 

కన్నడం ;-  కాకమాచీ ;; గణిక సొప్పు = ಕಾಕಮಾಚಿ ;;  *ಗಣಿಕೆ ಸೊಪ್ಪು, ಕಾಕಿ ಸೊಪ್ಪು ;; 

మలయాళం =  కరియత్తు ; മണിത്തക്കാളി) ; మణిదక్కాలీ ;;  

 తమిళము ;- மணத்தக்காளி ;; మణదక్కాలీ ;;

* 🪜🪜; ಗಿಡವು ಸೊಲಾನಮ್ ನಿಗ್ರಮ್ (Solanum nigrum) ಆಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಗಣಿಕೆ ಸೊಪ್ಪು, ಕಾಕಿ ಸೊಪ್ಪು ಅಥವಾ ಕಾಕಮಾಚಿ 

&

EXTRA ;- లాభకారి పంట కూడా -  వైద్యరంగంలో ఎక్కువ ఆవశ్యకత కలిగినది ; 

1] పంటి నొప్పి తగ్గిస్తుంది ; కొద్దిగా టాక్సిక్ - బెంగాల్ ప్రజలు అనాదిగా దీనిని చిట్కా వైద్యాలలో వాడేవారు.

త్రిదోష శమక - జానపదులకు ఎంతో బాగా తెలిసిన వైద్య మూలిక ఈ కాకమాచి చెట్టు ; Salanum Ttilobatum` ;  కాచి చెట్టు ;; 

3]  కాచి చెట్టు ; చేదు రుచి ; చర్మవ్యాధికి - ఆకుల పసరు పూత used ;;

చెట్టు మొత్తం - ఉపయోగితం - అంటే "పంచాంగం" అని అంటారు.

4] కామాక్షీ అర్క ;- & స్వరస = పానీయ షర్బత్ ;; 

అనుబంధ సూచిక ;-  🏆 kAkamudgaa = కాకముద్గా ;; 🏆 kAkakaa peeluka = కాక పీలుక ;;

🏆కాకలీ = kaakalee ;; 🏆 kAka taalha = కాక తాళ ;;🏆 కాకచిఙ్చీ  = kAkaci~mcee ;; 

🏆 kAkatinduka = కాకతిందుక ;; 🏆 కాక నాసికా = దొండ పండు =  kAka naasikaa = domDa pamDu  ;; 

🏆 kAka paksha = కాక పక్ష ;; 🏆 కాకలీ =  kAkalee 🏆🏆 కాకాఙ్గీ = 298 = kAkA~mgI = 298 ;; 🏆 kAkinhi =  కాకిణి  ; 

& 🏆 కాకు =  kaaku ;;  కాకేందు = 🏆 kAkuda =  కాకుద  ;; 

🏆kAkeamdu = 🏆 kAkoala =  కాకోల ;; 🏆కాకోదుంబరికా = kAkoadumbarikaa ;;

🏆 kAkoadara = కాకోదర 🏆 kAkshee = కాక్షీ 

 & 🏆 వాయసీ ; వాయసారాతి 🏆 వాయసోలీ = waayasoalee ;; 

&  waayasa = వాయస ;;  🏆 వాయదణ్డ ;;  `Salanum Ttilobatum - [solanium nigrum`  ;; 

=============== ; 

kaakamaaceetu waayasee|| SlOkamm 151 ; 

wanaushadhi wargamu, dwiteeya kAMDamu ; amarakoaSam ;

kaakaan ma~ncata iti kaakaamaacee = `Salanum Ttilobatum` ; 

maci dhaaraNOcCrAya pUjaneashu ;; 

 kaamamci ceTTu = కామంచి చెట్టు ;;   

BAwamu ;-  ౧. kAkulanu dharimcunadi -  kAkamaaci ;  

౨. waayasaanaam iyam waayasee =  kAkula sambamdham ainadi ;;

ee ౨ = remDu [ = 2 ] kaaci ceTTu pErlu ;

EXTRA ;- 1] pamTi noppi taggistumdi ; koddigaa TAksik - bemgaal prajalu anaadigaa  deenini ciTkaa waidyaalaloa wADEwaaru.

2] tridoasha Samaka - jaanapadulaku emtoa baagaa telisina waidya muulika ee kaakamaaci ceTTu ; 

3] kaaci ceTTu ; ceadu ruci ; carmawyaadhiki - aakula pasaru puuta `used` ;;

ceTTu mottam - upayoagitam - amTE "pamcaamgam" ani amTAru.

4] kaamaakshee arka ;- & swarasa = paaneeya sharbat ;; 

*****************************************************************  .

PREV ;-  భృంగరాజ మహిమ - 70 = మార్కవో భృఙ్గ రాజస్స్యాత్|| Trailing Eclipta ;   

౧. మార్కః సంపర్కః - ఔషధేషు తం వాతీతి మార్కవః ; 

LINK - 1;-  ಗಣಿಕೆ ಸೊಪ್ಪು, ಕಾಕಿ ಸೊಪ್ಪು, मकोय, కామంచి , కాచిచెట్టు ; 

భృంగరాజ మహిమ - 70

మార్కవో భృఙ్గ రాజస్స్యాత్|| Trailing Eclipta ;   

౧. మార్కః సంపర్కః - ఔషధేషు తం వాతీతి మార్కవః ;

వా గతి గంధనయోః =

ఔషధములతో సంపర్కం పొందేది ;

౨. భృంగవత్ రాజతే  భృంగరాజః - రాజృ దీప్తౌ =

తుమ్మెద వోలె ప్రకాశించేది ;; 

ఈ ౨ = రెండు - గుంటగలగర [ గుంట గలిజేరు ] ;

✅ EXTRA` ;- Vernacular names ;-

సంస్కృతం ;- కేశరాజ ; భృంగరాజ ;  మహానీల ; మార్కవ ;;

హిందీ & పంజాబీ ;- భృంగరాజ్ ;; భృంగరాజ్ ;

గుజరాతీ ;- భాంగ్రో ;

బెంగాలీ ;- కేసురియా ;

తమిళ్ ;- కరిసలన్ కణ్ని ; కరిసలం కణ్ని ; కయ్యంతకర ;

కన్నడ ;- Gargamuru ; ನೀಲಿ ಭೃಂಗರಾಜ ; ಭೃಂಗರಾಜ ;;  ಗರುಗ ; ಗರುಗದ ಸೊಪ್ಪು ;; 

మలయాళం ;- Tekaraja & തേകരാജ തൈലം = Tekaraja tailam ;;కయ్యోనీ ;; 

Plant - botanical - family ;- Eclipta Alba ;; 

& link - 1 ;- ✅ ; extra points ;- * భృంగరాజ మహిమము ;- 

ప్రకాశకులు ;- మహాకవి దాసు శ్రీరాములు ;; 

ఈ *పుస్తకమును రచన చేసిన - వ్యక్తి - 1] భృంగరాజమును వాడారు, 

2] భృంగరాజ = గుంటగలగరాకు - వైద్య మూలిక - చికిత్స అంశముగా 

స్వీకరించారు.

3] తన స్వీయ అనుభవాన్ని, ఔషధముగా శక్తివంతమైన భృంగరాజ్/ గుంట గలగర ఆకు - మహిమను  ప్రస్ఫుటముగా తెలుపారు.

======================= ,` 

maarkawoa *BRmgarAjassyAt|| `Trailing Eclipta ` 

౧. maarka@h samparka@h - aushadheashu tam waateeti maarkawa@h ; 

waa gati gamdhanayoa@h =

aushadhamulatoa samparkam pomdeadi ;

౨. BRmgawat raajatea  BRmgarAja@h - raajR dIptau =

tummeda woale prakASimcEdi ;; 

ee ౨ = remDu - gumTagalagara 

& `✅ EXTRA` ;- Vernacular names ;-

 samskRtam ;- keaSaraaja ; - 

hindi ;- BRmgaraaj ;;

tamilham ;- karisalam kanhni ;  

malayalam ;- Tekaraja ;

kannada ;- Gargamuru ; ಭೃಂಗರಾಜ ;;  ಗರುಗ, ಗರುಗದ ಸೊಪ್ಪು ;; 

✅ English ;- False Daisy  ;; 

✅ Plant - botanical - family ;- Eclipta Alba ;; 

✅ LINK - 1 ;- * BRmgarAja mahimamu ;- 

prakASakulu ;- mahAkawi daasu Sreeraamulu ;; 

ee *pustakamunu racana ceasina - wyakti - 1] BRmgarAjamunu wADAru, 

2] BRmgarAja = gumTagalagaraaku - waidya muulika - cikitsa amSamugaa 

sweekarimcaaru.

3] tana sweeya anubhawaanni, aushadhamugaa [`medicine`] Saktiwamtamaina BRmgaraaj/ gumTa galagara aaku - mahimanu prasphuTamugaa telupaaru.

🧧 PREV ;- PosT = = వారాహి కంద - Jungle kand - 69 ;- విష్వక్సేన ప్రయా ఘృష్టః [పా] గృష్టిః - ;;  

link - 1 ;- ✅ ; extra points ;- * భృంగరాజ మహిమము ;- ప్రకాశకులు ;-  మహాకవి దాసు శ్రీరాములు స్మారక సమితి ; 3-4-885/ఆ. బర్కత్‌పురా, - 27 ;; 

link - 2 ;-  వనౌషధ విజ్ఞానము - ఆచంట లక్ష్మీపతి - 1945 ;

1945 ; ఆయుర్వేదశిక్ష ; 3 ;-  వనౌషధ విజ్ఞానము - 

ముద్రణము ;- శ్రీ ధన్వంతరీ ముద్రాక్షరశాల,  ;; 

వనౌషధ విజ్ఞానము - రెండవ భాగము ; సంపాదకులు ;-

ఆయుర్వేదోద్ధారక ; డా|| - ఆచంట లక్ష్మీపతి - భిషగ్రత్న, 

భి.ఏ., ఎం. బి., & సి. ఎం., - బెజవాడ ;  & 

[ వేమన గ్రంథాలయం, తేలప్రోలు, కృష్ణా జిల్లా  ] ;;  &

గ్రంధములకు : సంపాదకుల పేర -

సర్కసు మైదానము, గవర్నరుపేట, బెజవాడకు వ్రాయవలెను ;; 

వారాహి కంద - Jungle kand - 69

విష్వక్సేన ప్రయా ఘృష్టః [పా] గృష్టిః - 

  వారాహీ బదరాసీ || శ్లోకమ్ ;  [4] 

Dioscaria ; పాచితీగె పేర్లు ; &

&

భావము ;- విష్వక్సేన ప్రయత్వాత్ 

విష్వక్సేన ప్రయా = విష్ణువునకు ఇష్టం ఐనది ;; 

౧. వరాహై ఘృష్యత ఇతి - ఘృష్టిః ;-

సీ. ఘృషు సంఘర్షణే = 

వరాహముల చేత ఒరయబడేది ;; 

౨. వరాహైరాక్రాంతా వారాహీ =

అడవి పందుల చేత  ఆక్రమింపబడేది ;; 

౩.  బదతి స్థిరీ భవతీతి బదరా - బదస్థైర్యే =

        స్థిరం ఐ ఉండేది ;; 

ఈ ౩ మూడు - పాచితీగె - పేర్లు ;; 

& EXTRA ;-  Dioscaria ; పాచితీగె &  ఈ creeper leaves - తమలపాకు ఆకులను పోలి ఉంటాయి - అడవి పంది వలె బలమైనది  ; 

 & సంస్కృతం ;-   వారాహి కంద ; వారాహి కంద్ ;  మధుర్ ; లఘు ; 

ఆకాశవల్లి - వ్యోమవల్లి - అమరవల్లరి ; అస్పర్శ - అఫ్తిమియూనా ;; 

తెలుగు = అంతరవల్లి తీగె ; అడవి దుంప ;; 

==================== , 

wishwakseana prayaa GRshTirwaaraahee badareatyapi|| 

wishwakseana prayaa GRshT@h [pA] gRshTi@h - 

  waaraahee badarAsee || SlOkamm ;  [4] 

`Dioscaria `; paaciteege pearlu ; 

BAwamu ;- wishwakseana prayatwaat 

wishwakseana prayaa = wishnhuwunaku ishTam ainadi ;; 

౧. waraahai GRshyata iti - GRshTi@h ;-

see. GRshu samgharshanhea = 

waraahamula ceata orayabaDEdi ;; 

౨. waraahairaakraamtaa waaraahee =

aDawi pamdula cEta  aakramimpabaDEdi ;; 

౩.  badati sthiree bhawateeti badaraa - badasthairyea =

        sthiram ai umDEdi ;; 

ee ౩ mUDu - paaciteege - pErlu ;;   

 `extra ;-   Dioscaria ;; paraannabhuk/ parAnna jIeewi ceTTu =  

baamDaguula /;; baamdaguula ;

& 

samskRtam ;- waaraahi kamda ;;- waaraahi kamd ;;

aakASawalli - wyoamawalli - amarawallari ; asparSa - aphtimiyuunaa ;

Hindi ;- suralu ;; jaami kamda ; baaraahi kamda ; baarahee kamd ;; 

madhur ; laghu ; 

telugu = amtarawalli teege ; aDawi dumpa ;; neala kamda ;;

& LINK ;-   వారాహి కంద - Jungle kand ;;  & =

VEDIO =  < 100 साल तक जवान रखेगा यह जंगली कंद! वराहीकंद के अद्भुत फायदे 🌿 > ;; 

PREV ;- బలభద్రిక - కలు గానుగు - 68 = వార్షికం త్రాయమాణాస్యాత్ త్రాయంతీ బలభద్రికా|| - 150 శ్లోకమ్ ;;

బలభద్రిక - కలు గానుగు - 68

వార్షికం త్రాయమాణాస్యాత్ త్రాయంతీ బలభద్రికా|| - 150 శ్లోకమ్;;

 భావము ;- ౧. వార్షికం = వర్ష ఋతువులో పుట్టేది ; 

౨] రోగేభ్యః త్రాయత త్రాయమాణా -

త్రాయంతీచ = త్రైఙ్ పాలనే =

= రోగములనుండి రక్షించునది ;  

౩ & ౪] బలేన భద్రికా - బలే భద్రికా ;- 

బలము చేత భద్రం ఐనది ;;

త్రాయమాణాస్యాత్ త్రాయంతీ బలభద్రికా ;

ఈ ౪ = నాలుగు - కలుగానుగు - పేర్లు ;  { Erythrina suberosa } ;

`Extra ` ;- 1] `  Erythrina suberosa ;- 

Morphology ;- సంస్కృతం పర్యాయ పదాలు ;-

కరంజ ; నీటి రంగు ;

 *నక్తమాల =  రేయి/ రాత్రి night వేళలలో అందాలు ప్రకాశితం ;

ఉదకీర్య = హేమంత ఋతువులో - జలంపై వెదజల్లినట్లు అగుపించేవి ;

గుచ్ఛ పుష్పక = గుత్తుల్ గుత్తులు పూలు ;

ఘృతపూర = నెయ్యి [ghee] మాదిరిగా కనిపించే నూనె ఉత్పత్తి 

                               చేసే విత్తనములు - గింజలు - seeds ;;

స్నిగ్ధ పాత్ర = ఆకులు తైలం - నూనె లా - గోచరిస్తూ - ప్రకాశం కలిగినవి ;; 

ఇతర మేటర్స్ ;- 🏆 Pangari / Beech tree - pangara ;  

🏆 త్రిఫలం చూర్ణం తయారు చేసే మూడు పదార్ధాలలో ఇది ఒకటి ; 🏆

🏆పూనాcity ;- మార్చ్ month - పూలు - బలభద్రిక 🏆 ;  

* నక్త వ్రతం ;- అంటే - పగలు ఉపవాసం ఉండాలి, 

                   రాత్రి నక్షత్ర దర్శనం చేసిన తర్వాత మాత్రమే ఆహారం భుజించుట ;

కార్తీకమాసం, & ప్రతి నెల సోమవారం నాడు 

ఈ నక్త వ్రతం - భక్తితో పాటించుట - మంచి సంప్రదాయ అనుసరణ ;

;; extra infn ;- నక్త వ్రతం ;- అంటే - పగలు ఉపవాసం ఉండాలి, 

రాత్రి నక్షత్ర దర్శనం చేసిన తర్వాత మాత్రమే ఆహారం భుజించుట ;

నక్త వ్రతం - నక్తాలు - అని కూడా అంటారు - 

కార్తీకమాసం, శ్రావణ మాసం - ఇతర పండుగ పుణ్య రోజులలో & ప్రతి నెల సోమవారం నాడు ఈ నక్త వ్రతం - భక్తితో పాటించుట - మంచి సంప్రదాయ అనుసరణ ; నక్త వ్రతం ;-

* నక్తమాల ->

============================== ; 

waarshikam traayamANAsyaat traayantee balabhadrikaa|| - 150 SlOkamm;;

🏆BAwamu ;- ౧. waarshikam = warsha Rtuwuloa puTTEdi ; 

౨] roageabhya@h traayata traayamANA -

traayamteeca = trai~m paalanea =

= roagamulanumDi rakshimcunadi ;  

౩ & ౪] baleana bhadrikaa - 

balea bhadrikaa ;- 

balamu ceata bhadram ainadi ;;

traayamANAsyaat traayantee balabhadrikaa

ee ౪ = naalugu - kalugaanugu - pearlu ;;

& 

& tMorphology ;- 

samskRtam paryaaya padaalu ;-

karamja ; neeTi ramgu ;

naktamaala = reayi/ raatri `night` wealhalaloa amdaalu prakASitam ;

udakeerya = heamamta Rtuwuloa - jalampai wedajallinaTlu agupimceawi ;

gucCa pushpaka = guttul guttulu puulu ;

ghRtapuura = neyyi [`ghee`] maadirigaa kanipimcea nuune utpatti ceasea wittanamulu - gimjalu - `seeds` ;;

snigdha paatra = aakulu tailam - nuune laa - goacaristuu - prakaaSam kaliginawi ;;` 

`Morphology ;-

`Axilary receme tree ; medium size tree ;;  

ఆకులు aakulu ;- `compound, Elliptic leaves ;;riphalam cuurnham tayaaru ceasea mUDu padaardhaalaloa idi okaTi;

nakta wratam ;- amTE - pagalu upawaasam umDAli, raatri nakshatatra darSanam ceasina tarwaata maatramea aahaaram bhujimcuTa ;

kaarteekamaasam, & prati nela soamawaaram nADu ee nakta wratam - bhaktitoa paaTimcuTa - mamci sampradaaya anusaranha ;;

extra infn ;- నక్త వ్రతం ;- nakta wratam ;- amTE - pagalu upawaasam umDAli, raatri nakshatatra darSanam ceasina tarwaata maatramea aahaaram bhujimcuTa ;

naktaalu - ani kUDA amTAru - 

kaarteekamaasam, & prati nela soamawaaram nADu ee nakta wratam - bhaktitoa paaTimcuTa - mamci sampradaaya anusaranha ;; ; 

 ఽ ఽ ఌ ౡ 🏆 ౧ ౨ ౩ ౪ ౫ ౬ ౭ ౮ ౯ ౧౦ 🏆 १ २ ३ ४ ५ ६ ७ ८ ९ १० 🏆

LINK ;- నక్తమాల ; & నక్తమాల

prev = ▼  ఆగస్టు (9) ;-  జ్యోతిష్మతి, మానేరు creeper - 67 ;;  

& Link ;- బలభద్రిక - కలు గానుగు - 68 

జ్యోతిష్మతి, మానేరు creeper - 67

పారవతాఙ్ఘ్రిః కటభీ పణ్యా జ్యోతిష్మతీ లతా| 

 - శ్లోకమ్ - 149 - B ౧౪ ;;  

భావము ;- ౧.  రక్తత్వేన పారవతాంఘ్రి సదృశత్వాత్ -

పారవతాంఘ్రిః = - సీ. 

పావురం [పావురాయి -` pigeon] కాళ్ళ మాదిరిగా ఎర్రగా ఉండేది ;; ` 

౨. కటత్యావృణోతీతి కటభీః - సీ. ;- 

కటే వర్షావరణయోః = అంతట వ్యాపించునది ;;  

౩. పణ్యతే స్తూయత ఇతి - పణ్యా =

పణ వ్యవహారే స్తుతో చ ;; 

౪.  జ్యోతిః ఉష్ణమస్యా అస్తీతి =  జ్యోతిష్మతీ ;- సీ.

ఉష్ణం కలిగినది ,  తీక్షణం, రూక్షణము ఐనది ;; 

 ౫. దూర ప్రసరాత్ లతా = దూరంగా వ్యాపించేది ;;  

ఈ ఐదు ౫ ఎక్కుడు తీగె/ మానేరు తీగె / మెరుపు తీగ యొక్క పేర్లు ;;

ఇతర భాషలలో పేర్లు ;-

🖌 తెలుగు ;- మానేరు తీగె ; மண்ணேறு ;; కాసర తీగ ; &

Local Usage ;- 

மானேறு = మానేరు & பிங்கலகண்டு = పింగళ గండు ;;

🖌 కన్నడ ;- భవాంగ ; కరిగన్నె ; కౌగిలు = జ్యోతిష్మతి =

        ಭವಮ್ ; ಕರಿಗನ್ನೇ; ಕೊಉಗಿಲು &  ಜೊತಿಷ್ಮತಿ ;; 

సంస్కృతం ;- అలవణ్ ;; జ్యోతిష్మతి ;;  अलवण ; ज्योतिषमति ;; 

🖌 హిందీ = माल-कांगनी ; మాల్-కాంగనీ ; maal-kaamganee ; 

కొంకణి ;- మాల్-కంగ్‌ని ; माल-कांगनी  ;; 

మరాఠీ ;- कांगुणी ; माळकांगोणी ;; కాంగుణీ ; మాల్‌కాంగొణీ ;; 

ఒరియా ;- కొర్సానా పెంగు ;;

Tamil = kuwarikumDal ; `Celastrus paniculata` ;; `black oil tree ` 

குவரிகுண்டல் ;; வாலுளுவை - 

extra points  ;- సహ్యాద్రి కొండలలో విరివిగా పెరుగును 🖌

EXTRA points ;- 1] సామాన్య వాడుక ;- నల్ల నూనె చెట్టు - [black oil plant ;

 తీపి కలగలిపిన - కఠిన తిక్తం = చాలా చేదు రుచి కలిగినది ; 

2] `PaNiCLES = CLUSTER - FLOWERS ; `

cinna guttulu kUDi unna puulu [ puula guttulu ; <- = PaNiCLES = CLUSTER - FLOWERS ; 

చిన్న గుత్తులు కూడి ఉన్న పూలు [ పూల గుత్తులు ;

3] `Drooping panical = woody liana - & black oil plant, climbing staff tree & very INTELLECT TREE ;

చురుకు ఐన లతాంగి ఈ మానేరు తీగె [creeper ]ఈ పళ్ళు నుండి విత్తనాలు - దూరంగా వెదజల్లుతాయి ; ఈ నూనె చాలా ఎక్కువగా used ; 

4] ** below LINK ;- ಅರ್ಥ : చెట్లపైకి పాకే తీగ, దీని గింజల ద్వారా నూనెను తీస్తారు

ಉದಾಹರಣೆ : కాసరతీగ విత్తనాల నుండి లభించే నూనె చాలా ఉపయోగపడుతుంది.

ಸಮಾನಾರ್ಥಕ : కాసరతీగ ; 

=================================== , 

paarawataa~nghri/ ~mghri@h kaTaBI paNyaa jyOtishmatee latA| 

శ్లోకమ్ - 149 - B ౧౪ ; Celastrus dependens ` ;; 

BAwamu ;- ౧.  raktatwEna paarawatAMGri sadRSatwaat -

paarawataamGri@h = - see. 

paawuram [paawuraayi - `pigeon`] kALLa maadirigaa erragaa umDEdi ;; 

౨. kaTatyaawRNOteeti kaTaBI@h - see. ;- 

kaTea warshaawaranhayoa@h ;-

amtaTa wyApimcunadi ;;  

౩. paNyatea stuuyata iti - paNyaa =

paNa wyawahaarea stutoa ca ;; 

౪.  jyOti@h ushnhamasyaa asteeti =  jyOtishmatee ;- see.

ushnham kaliginadi - teekshaanham, ruukshnhata kaladi ;; 

 ౫. duura prasaraat lataa = duuramgaa wyaapimceadi ;;   🖌🖌 ; 

ee aidu ౫ ekkuDu tIge/ maanearu teege / merupu teega yokka pearlu ;; 

&

Local usage ;- 

மானேறு = మానేరు & பிங்கலகண்டு = pimgalha gamDu ;

EXTRA ;- 1] saamaanya wADuka ;- nalla nuune ceTTu - [`black oil plant `  ;- teepi kalagalipina - kaThina tiktam = caalaa ceadu ruci kaliginadi ;

2] ee palhlhu numDi wittanaalu - duuramgaa wedajallutaayi ; 

ee nuune caalaa ekkuwagaa `used` ;

& link - 1 ;-  అలవణ్, జ్యోతిష్మతి + & + ఫొటో ;;  

**link - 2 ;-  మానేరు creeper / కాసర తీగె ; 

prev ;- శంఖుపుష్ప, విష్ణుక్రాంత - కృష్ణక్రాంత ; అపరాజిత - 66 ;-  *Pentapteratomentosa =  పెంటప్‌తేరా టొమెంటోసా ; Synonym - TERMINALIAELLIPTICA ;; 

శీతలా, అపరాజితా - *శణపర్ణీ - అసన పర్ణీ || 

& 

లేబుళ్లు: అందం - అమరకోశము, అమరకోశంలో చెట్లు nature ;  

శంఖుపుష్ప, అపరాజిత - 66

[స్యా]ద్వాతక శ్శీతలోఽపరాజితా - 

శణ పర్ణ్యపి|| - ౧౬౫ ;; [ in new buk = 149 శ్లోకమ్ ] ;;  & 

వాతకః ||పు|| వాతకీ ||సీ|| శీతలః ||పు|| ; [పా] ;

శీతలా, అపరాజితా - *శణపర్ణీ - అసన పర్ణీ ||సీ|| 

🎭 భావము ;- ౧. వాతం కరోతీతి వాతకః & అత ఏవ శీతలః =

వాతమును కలుగజేసేది - కనుక - వాతకము, శీతలము ; పా. వాతకీ, శీతలా ; 

౨. రోగైః అపరాజితత్వాత్ అపరాజితా =

రోగాల చేత తిరస్కరించబడనిది ;; 

౩. శణస్యేవ పర్ణాన్యస్యాః - శణపర్ణీ ;-

* జనుము ఆకులు మాదిరి ఆకులను కలిగినది - పా. అసన పర్ణీ ;;

ఈ మూడు ౩ సోమెదపు చెట్టు పేర్లు ;;

Extra ;- కలినరీ uses కూడా కలవి ;-  ఈ శంఖపుష్పాలు - పెరటితోటలలో అందాలు చిందిస్తాయి.

తినుటకు అనువు ఐనవి - కెఫీన్ link - కనుక - టీ, కాఫీ -

 డ్రింకులలో కలిపి, సేవించదగినవి ; 

*`Pentaptera tomentosa  = పెంటప్‌తేరా టొమెంటోసా ;

Synonym - TERMINALIAELLIPTICA ;; 

🎭 Vernacular names  ;- 

సంస్కృత ; విష్ణుక్రాంత [White flowers] & - కృష్ణక్రాంత [Blue flowering ) ; 

అపరాజిత = अपराजित ; & అశ్వఖుర ; గిరికర్ణి = [ ఎలుక చెవి రూపు ]

హిందీ = అపరాజిత ; కోయల్ ;;

బెంగాలీ = అపరాజితా ;; 

తమిళ్ ;- காக்கணம் ; గిలిర్నికా ;; kakkanam -

     నీల్‌గంతున ;  నీలగుంటునా ;

గుజరాతీ = గిర్‌ణీ ;; గరానీ ;

& బిలికంఠై సప్పు ;;

కక్కురాత్తై ; మున్నగు పేర్లు &

మరాఠీ = గోకర్ణీ ;;  

తాంత్రిక ;- భగపుష్పి ; యోనిపుష్ప ; కత్థలి ;   

ఇంగ్లీష్ = బటర్‌ఫ్లై పీ ; Butterfly pea

Latin = = Clitoria Ternatea = క్లీటోరిఆ టెర్నాటే ఆ ;;

అస్ఫోట [ from *dehiscent fruit ] 

విస్ఫోటనం - *అస్ఫోట = కాయలు స్పీడుగా ఉమ్మినట్లుగా - 

కాయలు పగిలి, విత్తనములు వెదజల్లే పద్ధతి ఉన్న వృక్ష జాతి ; 

&

సౌందర్య వర్ధని, మొటిమలు వంటివి తగ్గుటకు uses ;

కోరమాండల్ = కోరమాండల్  - పశ్చిమాద్రి/ పడమటి కొండలు etcetra - 

worldwide growing - phrma, medicins - many purposes ;; 

========================= , 

🎭🎭[syaa]dwaataka SSItaloaఽparAjitaa - 

parNyapi|| - ౧౬౫ ;; [ `in new buk = 149`శ్లోకమ్ ;;

waataka@h ||pu|| waatakee ||sI||

SItala@h ||pu|| ; [paa] ;

SItalA, aparAjitaa - SataparNI - asana parNI ||sI|| 

`Pentapteratomentosa = `sOmedapu ceTTu ;

🎭🎭BAwamu ;- ౧. waatam karoateeti waataka@h & ata eawa SItala@h =

waatamunu kalugajeaseadi - kanuka - waatakamu, SItalamu ; paa. waatakee, SItalaa ; 

౨. roagai@h aparAjitatwaat aparAjitaa =

roagaala ceata tiraskarimcabaDanidi ;; 

౩. Sanhasyeawa parNaanyasyaa@h - SanhaparNI ;-

janumu aakulu maadiri aakulanu kaliginadi - paa. aasana parNI ;;

ee muuDu ౩ soamedapu ceTTu pErlu ;;

`extra = 1] *Pentapteratomentosa =  పెంటప్‌తేరా టొమెంటోసా ;

Synonym - TERMINALIAELLIPTICA ;; 

 2] Culineri `uses` kUDA kalawi ;-  ee Samkhapushpaalu - peraTitoaTalaloa amdaalu cimdistaayi.

tinuTaku anuwu ainawi - kepheen `link` - kanuka - TEa, coffee - Drimkulaloa kalipi, seawimcadaginawi ; ; 

& 1] link =  శంఖుపుష్ప, విష్ణుక్రాంత - కృష్ణక్రాంత ; అపరాజిత -

2] link ;- Beauty,  సౌందర్య వర్ధని ;

Prev ;- చికిలింత చిగురు, चौपतिया - 65 ;- వితున్నం సువిషణ్ణకం|| Marselia dentata ;;