తుమికి/ కాక పీలుక - 36

కాకేందుః కులకః కాకపీలుకః || 

శ్లోకమ్ - ౩9 ; Diospyros glutionsa & ;; Diospyros tomenfosa ` ;; 

ద్వి.కాం. వనౌషధి వర్గం ;-   - PART - 1 ; 

వివరణ ;- కాక ఇన్ దంత్యత్ర కాకేన్ దుః ;- 

ఉ.పు. ఇది పరమేశ్వర్యే ;

కాకులు దీనియందు లెస్సగా ఉంటాయి.

౧. కుత్సితైః కాకాదిభిః లక్యత ఇతి కులకః ; లకి ఆస్వాదనే ;

కుత్సితములు ఐన కాకాదుల చేత ఆస్వాదింపబడేది ; 

౨. కాకైః పీయత ఇతి కాక పీలుకః ;;

పా. పానే ;- ౩. కాకుల చేత ఆర్ద్రీభావే = కాకుల చేత తడుపబడేది ;

కాక్వత్ నీలత్వాత్ కాకతిందుకః = కాకి వలె నల్లగా ఉండేది -

ఈ ౪. [నాలుగు] - నల్ల తుమికి పేర్లు ;; 

 EXTRA ;- 1] తుమికి చెట్టు [  కేరళ వైద్య - ఎక్కిళ్ళు తగ్గడానికి - used న్యగ్రోధ కషాయ = 

Nyagrodha kashaya ; 

2] పచ్చి ఆకులు, పళ్ళు - వస్త్రాలకు వేసే రంగులు తయారీ use ; 

3] తిందుక - తుంబిక [తమిళ్ ] ; 4

4] తుంబిక చెట్టు ;-  Genus = Diospyros *Malabarica ; & Family ;- Ebenaceae ; 

కేరళ ;- మలబార్ ->  species - D. malabaraica ;; ;; Bionomial name ;- Diospyros malabaraica ;

5] కేరళ - మలబార్ తీరం ; నైరుతి ప్రాంతం - నేటి కేరళ రాష్ట్రం & + తుళు నాడు నుండి కన్యాకూమారి వరకు - " మలబార్ సీమ" అని పరిగణిస్తునారు. 💦💧💅

4] తుంబిక చెట్టు ;-  Genus = Diospyros *Malabarica ; & Family ;- Ebenaceae ; 

 English: Indian persimmon ;;   Hindi: Gabha. ;; Malayalam: Panacca.  ;;  Tamil: Paniccai ;;  

Telugu: Tumiki      ;;  Bengali: Desi gab ;; 

5] తునికి ఆకు = బీడీ ఆకు = tuniki aaku = bIDI aaku ;; 

===================================== , 

kaakeandu@h kulaka@h kaakapeeluka@h || 

SlOkamm - ౩9 ; dwi.kaam. wanaushadhi wargam ;-  

wiwaraNa ;- kaaka in damtyatra kaakaen du@h ;- 

u.pu. idi parameaSwaryea ;

kaakulu deeniyamdu lessagaa umTAyi.

౧. kutsitai@h kaakaadiBi@h lakyata iti kulaka@h ; laki aaswaadanea ;

kutsitamulu aina kaakaadula cEta aaswaadimpabaDEdi ; 

౨. kaakai@h peeyata iti kaaka peeluka@h ;;

paa. paanea ;- ౩. kaakula ceata aardreeBAwE = kaakula ceata taDupabaDEdi ;

kaakwat neelatwaat kaakatimduka@h = kaaki wale nallagaa umDEdi -

ee ౪. [naalugu] - nalla tumiki pearlu ;; 

☺ tuniki aaku = bIDI aaku ;   ;; 

 తుమికి చెట్టు [  కేరళ వైద్య - ఎక్కిళ్ళు తగ్గడానికి - Nyagrodhadi kashayam.

 English: Indian persimmon ;;   Hindi: Gabha. ;; Malayalam: Panacca.  ;;  Tamil: Paniccai ;;  

Telugu: Tumiki      ;;  Bengali: Desi gab ;; 

&

timduka [ telugu ] ;;  tumbika [tamilh ] ;;  

tumbika tree ;- ` Genus = Diospyros *Malabarica ; & Family ;- Ebenaceae ;

&

prev post =  మొక్కము / గోలీఢము - 35 = గోలీఢో ఝాటలో ఘంట పాటలిః మోక్ష ముష్కకౌ|| - 39 శ్లోకమ్ ;  `Sponias Pinnata & Peltophorum ;; 

మొక్కము / గోలీఢము - 35

గోలీఢో ఝాటలో ఘంట పాటలిః మోక్ష ముష్కకౌ|| - 

            39 శ్లోకమ్ ;          `Sponias Pinnata & Peltophorum Vogelianum `;  

వనౌషధి వర్గం - ద్వితీయ కాండమ్ - అమరకోశమ్ ; ; 

౧. గోభిః లిహ్యతే ఆస్వాద్యత ఇతి గోలీఢః = ఆవులు ఆస్వ్వదించే తరువు ;

౨. ఝాటం సంఘాతం లాయి ఆదత్త ఇతి ఝాటలః -లా దానే =  గుంపును కూర్చేది ;; 

౩. పశు భక్షణార్ధం హస్యతే ఘంటా = హన హింసాగత్యోః = పశుభక్షణార్ధం నరకబది ;

౪. పాటం విస్తారం లాతీతి పాటలిః =  ; 

ఇ.పు. పా. పాటలా. లాదానే - విస్తారమునిచ్చునది ;; 

౫. మోక్షతి సహతే పశ్వాది సమర్దమితి మోక్షః - మోక్ష సహనే = 

పశ్వాది సమర్దమును సహించే చెట్టు ;; 

౬. ముష్ణాతి రోగాన్ ముష్కకః = ముషస్తేయే = రోగాలను హరించేది ;

& గోలీహము ;- [పా] ; [తత్సమం] - మొక్కపు చెట్టు ; మొక్కము[వైకల్పితము ] ;

========================,

wanaushadhi wargam - dwiteeya kAMDamm - amarakoaSamm ; 39 Sloakamm ;

gOlIDhO JATalO GaMTa pATali@h moaksha mushkakau|| - SlOkamm; wanaushadhi wargam - dwiteeya kAMDamm - amarakoaSamm ; ;

౧. goabhi@h lihyatea aaswaadyata iti gOlIDha@h = aawulu aaswwadimcea taruwu ;

౨. JATam samghaatam laaayi aadatta iti jhaaTala@h -laa daanea =  gumpunu kuurceadi ;; 

౩. paSu bhakshaNArdham hasyatea GaMTaa = hana himsaagatyoa@h = paSuBakshaNaardham narakabadi ;

౪. paaTam wistaaram laateeti pATali@h = 

i.pu. paa. pATalA. laadaanea - wistaaramuniccunadi ;; 

౫. moakshati sahatea paSwaadi samardamiti moaksha@h - moaksha sahanea = 

paSwaadi samardamunu sahimcea ceTTu ;; 

౬. mushNAti rOgaan mushkaka@h = mushasteayea = roagaalanu harimceadi ;; 

& goaleehamu ;- [paa] ; [tatsamam] - mokkapu ceTTu ; mokkamu[waikalpitamu ] ;&

&  LINK ;- జంతువులు - తరువులు - అనుబంధాలు ;- 

Prev post = ఉలిమిరి చెట్టు/ వరుణ తరువు - 34 ;-  వరుణే  వరుణ స్సేతు స్తిక్త శాకః, కుమారకః||  శ్లోకమ్ - 25 ;;   `Crataeva nurvala` - Botanical names ;- Angiospemae ;;  

ఉలిమిరి చెట్టు/ వరుణ తరువు - 34

 వరుణే  వరుణ స్సేతు స్తిక్త శాకః, కుమారకః||  శ్లోకమ్ - 25 ;

`Crataeva nurvala` - Botanical names ;- Angiospemae ;;    ద్వితీయకాండం - వనౌషధి వర్గం ; అమరకోశం ;;

వివరణ ;-౧. వృణోతీతి వరుణ@ వరుణశ్చ ;- చుట్టుకుని ఉండేది ; 

౨. వ్యాధిం చినోతీతి సేతుః ; ఉ.పు. షిఞ్ బంధనే = వ్యాధిని అడ్డగించేది  ; 

౩. తిక్త రసః శాకో యస్య సః తిక్త శాకః ;- 

చేదైన ఆకులు కలది ;;  

౪. సదా తరుణత్వాత్ కుమారకః ;- ఎల్లప్పుడు కోమలమై ఉండునది ; 

ఈ నాలుగు [ ౪ = 4 ] ఉలిమిరి చెట్టు పేర్లు ;;  & 

Extra notes ;- ఒబెసిటీ ఉపయుక్త పత్రాలు కలిగిన చెట్టు ; ఉలిమిడి = ఉలిమిరి చెట్టు  - రూపాంతరములు = బిల్‌వరం,  వరుణ వృక్షం ; మారేడు, [ వరుణ వృక్షం ] చిన్న ఉలిమిడి/ ఉలిమిడి = ఉలిమిరి చెట్టు = మరలింగం [తమిళ్] ;; మగలింగం ;;  వరుణ వృక్షం ; ఉలిమిరి చెట్టు ;

EXTRA ;- ఉలిమిడి చెట్టు శరీర సౌందర్యానికి మేలు చేకూర్చును.  ఈ ఉలిమిరి చెట్టు ఆకులు, కషాయాది ఔషధ గుణాలు కలిగినవి - అందుచేత ఊబకాయులకు ఇది స్నేహ తరువు అని చెప్పవచ్చును.

ఒబెసిటీ తగ్గించగలిగినట్టి ఉపయుక్త పత్రాలు కలిగిన చెట్టు ;; 

& తెలుగు ;- బిల్‌వరం,  వరుణ వృక్షం ; మారేడు, [ వరుణ వృక్షం ] చిన్న ఉలిమిడి/ ఉలిమిడి = ఉలిమిరి చెట్టు = మరలింగం / మగలింగం [తమిళ్] ;; 

========================= , 

ulimiri ceTTu/ varuna tree - 34 ;- 

waruNae  waruNa sseatu stikta SAka@h, kumaaraka@h||  Sloakamm - 25 [`page 249` ] ;; 

viwaraNa ;-౧. wRNOtIti waruNa@ waruNaSca ;- cuTTukuni umDEdi ; 

౨. wyaadhim cinoateeti seatu@h ; u.pu. shi~n bamdhanea = wyaadhini aDDagimceadi  ; 

౩. tikta rasa@h SAkO yasya sa@h tikta SAka@h ;- 

ceadaina aakulu kaladi ;;  

౪. sadaa taruNatwAt kumaaraka@h ;- ellappuDu kOmalamai umDunadi ; 

ee naalugu ఉలిమిరి చెట్టు pearlu ;; 

& 

Extra;- obesiTI upayukta patraalu kaligina ceTTu ;Extra ;- ; & telugu ;- bil^waram,  waruNa wRksham ; maareaDu, [ వరుణ వృక్షం ] cinna ulimiDi/ ulimiDi = ulimiri ceTTu = maralimgam [tamilh] ;; magalimgam ;; 

 waruNa wRksham ; ulimiri ceTTu = ఉలిమిరి చెట్టు ;;

********************************************* ,

Prev =  ఏడాకుల అరటి చెట్టు - 33 ;; 

& EXTRA Link - vedio ;-  ఉలిమిరి చెట్టు - Varuna taru ; 

ఏడాకుల అరటి చెట్టు - 33

సప్తపర్ణే విశాలత్వక్ఛాదో విషమచ్ఛదః || శ్లోకమ్ - 93 ;  

విశాలత్వక్ఛారదో* = విశాలత్వక్ శారదో* 

౧. ప్రతి పర్వ సప్త పర్ణాని యస్య సః సప్తపర్ణః ;-

కనుపు కనుపున ఏడేసి ఆకులు కలిగినది ; 

౨. శరది పుష్ప్యతీతి శారదః ;-

       శరత్ కాలమున పూసే చెట్టు ; ||పా||(పా) శారదీ ||సీ||

ఈ.సీ. ౩. సప్తపర్ణత్వాత్ విషమాః ఛదాః యస్య సః = విషమచ్ఛదాః|| 

= బేసి సంఖ్య అనగా విషమ సంఖ్య ఆకులు కలిగిన చెట్టు ;; 

    ఈ ౪ [= 4 - four ] ఏడాకుల అరటి పేళ్ళు =  Echites Scholors ;; 

&  అనుబంధం ;-   

శారద ;- ద్వౌతు శారదా, ప్రత్యగ్రా ప్రతిభౌ|| శ్లోకమ్ - 96 - A ;; 

   - నానార్ధ వర్గము - దాంతములు ; తృతీయ కాండము ; అమరకోశం ;; 

శారద శబ్దం - నూతనం ఐనదానికిని, సమర్ధుడు ఐనవానికిని పేరు ;;  

శరది భవః శారదః = శరత్తునందు పుట్టినది ; 

"శారదస్సప్తపర్ణేస్యాత్ సరస్వత్యాం తు శారదా -  ;

"శారదా *గజపిప్పల్యాం మృదువర్ష భవేత్రిష్వితి శేషః"  

& 

A] విద్వత్సు ప్రగల్భౌ విశారదౌ|| - శ్లోకమ్ - 96 ;; 

= విశారద = విద్వాంసుడు & ప్రౌఢుడు ;;

విశిష్టా శారదా అన్యేతి విశారదః = అధికమైన వాక్కు [సరస్వతి] కలిగిన వ్యక్తి ;

============================== ,  

SArada ;- dwautu SAradaa, pratyagraa pratibhau|| Sloakamm - 96 - `A` ;; 

   - naanaardha wargamu - daamtamulu ;

        tRteeya kAMDamu ; amarakoaSam ;; 

SArada Sabdam - nuutanam ainadaanikini, samardhuDu ainawaanikini pearu ;;  

Saradi bhawa@h SArada@h = Sarattunamdu puTTinadi ; 

"SAradassaptaparNeasyaat saraswatyaam tu SAradaa - 

"SAradaa *gajapippalyaam mRduwarsha Baweatrishwiti SEsha@h" 

& 

`A`] widwatsu pragalbhau wiSAradau|| - Sloakamm - 96 `B` ; 

= wiSArada = widwaamsuDu & prauDhuDu ;;

wiSishTA SAradaa anyeati wiSArada@h =

adhikamaina waakku [saraswati] kaligina wyakti ;;

Extra ;- శరత్ ||ద్||, సీ|| ఋతౌ = శరదృతువు = శరత్ ఋతువు ;; 

         అమరకోశం ;- నానార్ధ వర్గము - దాంతములు ;

            *గజపిప్పల్యాం = extra notes - as - అనుబంధం ;

శ్లోకమ్ || తృతీయకాండం - అమరకోశం ; 

================================ ,

saptaparNea wiSAlatwakCAradO* wishamacCada@h ||  SlOkamm - 93 ;;  

wiSAlatwakCAradO* = wiSAlatwak SAradO*

saptaparNa@h || paSAlatwak ||c, see|| SArada@h ||pu||(pA) SAradee ||sI||

wishamacCada@h || 

౧. prati parwa sapta parNAni yasya sa@h saptaparNa@h ;-

kanupu kanupuna EDEsi aakulu kaliginadi 

 ౨. Saradi pushpyateeti SArada@h ;-

       Sarat kaalamuna puusea ceTTu ; ||paa||(pA) SAradee ||sI||

ee.see. ౩. saptaparNatwaat wishamA@h CadA@h yasya sa@h = wishamacCadaa@h|| 

= beasi samkhya anagaa wishama samkhya aakulu kaligina ceTTu ;; 

    ee ౪ [= 4 - `four` ] EDAkula araTi pELLu = ` Echites Scholors` ;;

&

anubamdham ;-

SArada ;- dwautu SAradaa, pratyagraa pratibhau|| Sloakamm - 96 - `A` ;; 

   - naanaardha wargamu - daamtamulu ;

        tRteeya kAMDamu ; amarakoaSam ;; 

SArada Sabdam - nuutanam ainadaanikini, samardhuDu ainawaanikini pearu ;;  

Saradi bhawa@h SArada@h = Sarattunamdu puTTinadi ;  కుసుమ - 1 ; 

"SAradassaptaparNeasyaat saraswatyaam tu SAradaa -   కుసుమ -  2 ;

"SAradaa *gajapippalyaam mRduwarsha Baweatrishwiti SEsha@h"  కుసుమ -  - 3 ; 

& 

`A`] widwatsu pragalbhau wiSAradau|| - Sloakamm - 96 `B` ; 

= wiSArada = widwaamsuDu & prauDhuDu ;;

wiSishTA SAradaa anyeati wiSArada@h =

adhikamaina waakku [saraswati] kaligina wyakti ;;

3, నవంబర్ 2025, సోమవారం = మగధ, విదేహ దేశాల చెట్టు = పిప్పలి - 13 ;- & 🌷🌺 విద్యార్ధి కల్ప తరువు, పారిభాషిక పదాలు ;- పిప్పలీ ద్వయ ;- 1] పిప్పలి ; 2] గజ పిప్పలి ; 

&  మగధ దేశం = "మాగధీ"& విదేహదేశములో ఉద్భవం ఐనది కనుక "వైదేహీ" ;

🏆 kk౧. ఉపగతా కుల్యా జన్మభూమిత్వే నానయేతు  ఉపకుల్యా = జన్మభూమి అగుటచేత పొందబడిన కాలువ కలది ;

౨. వైదేహ దేశే భవా వైదేహీ = సీ. విదేహము నందు పుట్టినది ;; 

౩. మగధ దేశే భవా మాగధీ = మగధ దేహము నందు పుట్టినది ;; 

& గజ పిప్పలి ;-   ౧౦ [ పది ] పిప్పలి పేర్లు 

` kusuma BLOG link` -  మగధ, విదేహ గజ పిప్పలి - Nov 2025 

♥ ♦ ♣ ♠ = ♣♠♥♦ ; ;

ఏడాకుల అరటి చెట్టు - 33 

prev ;-  ములగ చెట్టు ఎక్కితే - 32 =  శోభాఞ్జనే శిగ్రు తీక్ష్ణగంధ కాక్షీబ మోచకా|| 

ములగ చెట్టు ఎక్కితే - 32

శోభాఞ్జనే శిగ్రు తీక్ష్ణగంధ కాక్షీబ మోచకా|| 

              ద్వితీయకాండం - వనౌషధి వర్గం ; అమరకోశం ;;

శ్లోకమ్ వివరణ ;- ౧ ] శోభా మనక్తీతి శోభాంజనః ; 

అంజూ వ్యక్తి శ్లక్ష్ణ కాంతిగతిషు = కాంతిని పొందునది ;  

పా. సుష్ఠు ముఖం భనక్తి తీవ్ర గంధత్వాత్ సోభాంజనః||

భంజో ఆమర్దనే = తీవ్రం, కఠినం ఐన వాసన కలది, 

      కనుక మోము [`face`] ను పీడించేది ;; 

౨] శినోతి శమయతి - కఫాదీన్ శిగ్రుః - శీఞ్ నిశాతనే ;

శ్లేష్మాదులను అల్పంగా చేసేది, శమింపజేసేది, శిగ్రువు ;;

౩] తీక్ష్ణో గంధో ఽస్యాః ఇతి - తీక్ష్ణగంధకః =

తీక్షణమైన వాసన = గంధం కలది ;; 

౪ ] ఆక్షి బంత్యనేన ఆక్షీబః = క్షీబృ మదే ;-

దీనిచేత ఇంచుకంత మదింతురు ;; -- పా. ఆక్షీబః ;;

౫] ముంచ్యత్యుగ్ర గంధం  మోచకః - ముచ్ఌ మోక్షనే.  ఉగ్ర గంధాన్ని విడుచునది ;;

శ్లేష్మాదులను అల్పంగా చేసేది, శమింపజేసేది, శిగ్రువు ;;

            ఈ  ౫ [ = 5 = ఐదు ] మునగచెట్టు పేర్లు ; 

                      ద్వితీయకాండం - వనౌషధి వర్గం ; kk  అమరకోశం ;; 

================================== ,

Moringa - mulaga ceTTu - 32 ; 

SOBA~njanea Sigru tIkshNagandha kaaksheeba moacakA@h||

Sloakamm wiwaraNa ;- ౧] SOBA manakteeti SOBAmjana@h ;

 ౧ ] amjuu wyaktiSlakshNa kaamtigatishu = kaamtini pomdunadi ;  paa. 

౨] sushThu mukham bhanakti teewra gamdhatwaat sOBAmjana@h||

bhamjoa aamardanea = teewram, kaThinam aina waasana kaladi,

     kanuka moamu [`face`] nu pIDimcEdi ;; నుక మోము [face] ను పీడించేది ;

౨] SinOti Samayati kaphaadIn Sigru@h - SI~n* - niSAtanE||

 SlEshmaadulanu alpamgaa ceaseadi, Samimpajeaseadi, Sigruwu ;;

౩] tIkshNoa gamdhoaఽsyaa@h iti - tIkshNagandhaka@h =

tIkshaNamaina wAsana = gandham kaladi ;; 

౪ ] Akshi bamtyaneana AkshIba@h = kshIbR madE ;-

  deeniceata imcukamta madimturu ;; -- paa. AkshIba@h ;;

 ౫] mumcyatyugra gamdham  moacaka@h - 

ugra gamdhAnni wiDucunadi ;; 

          ee  ౫ [ 5 = aidu ] munagaceTTu pearlu ;

********************************************************************* ,

అనుబంధం ;- అస్త్రీ శాకం హరితకం శిగ్రు ;- `A Potherb`  ;; 

౧.  శక్యతే భోక్తు మనేన శాకం ; 

శశక్ఌ శక్తౌ = దీనిచేత భోజనము చేయుటకు వీలు కలుగును ; 

౨. హరితవర్ణత్వాత్  ద్ధరితకం = 

పచ్చ [రంగు] గా ఉండేది ;;  

౩. శినోత్య రుచిమితి శిగ్రు = శీఞ్ నిశాతనే = అరుచిని పోగొట్టగలిగేది ;; 

======================= , 

munagaceTTu/ mulagaceTTu ;  [పేజీ 552 ] ; Sigru   ;- 

Sigru   ;- Sloakamm ;-  waiSyawargam, dwi.kaam. ;-

astree SAkam haritakam Sigru ;-

౧.  SakyatE BOktu maneana SAkam ; 

Sak ~l Saktau = deeniceata BOjanamu ceayuTaku weelu kalugunu ; 

౨. haritawarNatwAt ddharitakam = 

pacca [ramgu] gaa umDEdi ;;  

౩. Sinoatya rucimiti Sigru = SI~n niSAtanE = arucini poagoTTagaligeadi ;; `

& 

శ్లోకమ్; రక్తోఽసౌ  మధుశిగ్రు స్స్యాత్ - 

    మధు ప్రధానశ్శిగ్రుః ||పు|| ; 

 ౩౧ శ్లోకమ్ ; ద్వితీయకాండం - వనౌషధి వర్గం ; అమరకోశం ;; 

భావం ;- తేనె ప్రధానమై ఉన్న ములగ/ మునగ &

ఈ ఒక్కటి ;- ఎఱ్ఱ పూల [ red flowwers] మునగచెట్టు పేరు ;  

=================== ,

శ్లోకమ్; raktoaఽsau  madhuSigru ssyaat - 

    madhu pradhaanaSSigru@h ||pu|| ; 

bhaawam ;- teane pradhaanamai unna mulaga/ munaga &

ee okkaTi ;- e~r~ra puula [ `red flowwers`] munagaceTTu pearu ; 

&

mulaga ceTTu ekkitE = ములగ చెట్టు ఎక్కితే - 32 ;- 

EXTRA matter, notes ;- మురింగా - అని Drum Stich  పేరు ;  లాటిన్ పదం - Moringa oleifera- అని వృక్ష శాస్త్ర పరిశోధకులు పెట్టిన Western name కు మూల ధాతువు మురింగా ;; &

భారతీయ దక్షిణభాషలలో lekఈ - మురింగా - పదం వాడుక ఔతున్నది.

తమిళం, మలయాళం, హిందీ - ఇత్యాది భాషలలో ఈ మాట ఉన్నది.

సింహళం - ఈ మాటయే - మురుంగా - ఐనది ; & ఇదే రీతిగా -

తెలుగు, తమిళ - - హిందీ - వంటి నుడులలో - మునగ/ ములగ - గా పరిణామం ఐనది ;

English - Drumstich /  morimgaa/ Horse radish tree  ;

& శిగ్రూ - అనే సంస్కృత పదం - use ఔతున్నది.

మునగ చెట్టు ఎక్కించకు - అనే నానుడి ఉన్నది. 

&

`MORINGA ;- "Moringa never dies, it only sleeps" Africanproverb ` ;;

` "plant a moringa near your home, and sickness will keep its distance." Indian proverb ;;  ` ;; 

================================ , 

murimgaa - ani `Drum Stich ` pearu ;  lATin padam - `Moringa oleifera`- ani wRskah SAstra pariSOdhakulu peTTina `Western name` ku muula dhaatuvu murimgaa ;; &

bhaarateeya dakshiNaBAshalaloe ee - murimgaa - padam wADuka autunnadi.

tamiLam, malayALam, himdee - ityaadi BAshalaloa ee mATa unnadi.

sim haLam - ee mATayea - murumgaa - ainadi ; & ideareetigaa -

telugu, tamiLa - - himdee - wamTi nuDulaloa - munaga/ mulaga - gaa pariNAmam ainadi ;

`English - Drumstich /  morimgaa/ Horse radish tree ` ;

& SigrU - anea samskRta padam - `use` autunnadi.

munaga ceTTu ekkimcaku - anea naanuDi unnadi. 

prev =  ఒడ్డున వినయ ప్రబ్బలి - 31 ;- వేతసః* రథాభ్రపుష్ప - విదుల* - శీత - వానీర, వఞ్జులః ;  6, మార్చి 2026, శుక్రవారం ;;

***************************************************************

Link ;-  ములగ చెట్టు , Moringa ; 

ఒడ్డున వినయ ప్రబ్బలి - 31

వేతసః* రథాభ్రపుష్ప - విదుల* - శీత - వానీర, వఞ్జులాః||  శ్లోకమ్ ; A ;

& వేతసః - రథః - అభ్రపుష్పః - 

విదులః - శీతః - వానీరః - వఞ్జులః|| పు||  - శ్లోకమ్ - B ;

ఈ మూడు - ప్రబ్బలి చెట్టు 💦💤💦 పేర్లు ; 

& వేతసః *;- `The Rattan plant` ;-`a kind of reed/ RATTAN Creeper ;; 

& *a] విదుల ; b] విదుళ ;;  

భావము ;- + వేతి అంభోఽనువర్తతే వేతసః :: 

వీ గతి ప్రజన కాంత్య సనఖాదనేషు = 

నీటిని పొంది ఉండునది ; & 

వితన్యతి కాలేన వా వేతసః - తను ఉపక్షయే = కాలవశమున క్షయించేది ; 

౧. రమంతేస్మిన్ఽస్మిన్ పక్షిణ ఇతి రథః క్రీడాయాం ; రము క్రీడాయాం =                    [  ౧. రమంతేస్మిన్ఽస్మిన్

 = పిట్టలు ఈ వృక్షం కొమ్మలలో రమించును. 

౨.  a] అభ్ర సమ్యే పుష్పమస్య అభ్రపుష్పః = 

   వానాకాలంలో పుష్పించునది ;; & 

౩. b] అభ్రవర్ణాని పుష్పాణ్యేతి వా అభ్రపుష్పః =

మేఘాల వన్నెల వంటి - రంగులను కలిగి ఉండేది ;; 

౪. విద్యుల్లతే వాయునేతి విదులః - వివోర్వో డులక్షేప ఇతి ధాతుః =

వాయువు చేత పోగొట్టబడేది.  ;; 

౬. దాహశమనాచ్ఛీతః = ఈ తరువు దాహోపశమని ;;

౭. దాహశమనార్ధం వన్యత ఇతి వానీరః = 

        వంజలశ్చ . వనషణ సంభక్తౌ. దాహం, దప్పిక తగ్గడానికై, పొందబడేది ;; 

ఈ ౭ [ ఏడు - 7 ] ప్రబ్బలి చెట్టు పేర్లు ; 

EXTRA ;-  పూర్వాషాఢ నక్షత్రం - వాస్తు అనుకృతి - వృక్షము - ఈ వేతస తరువు ;

*weatasa@h ;- వేతసః ;- `The Rattan plant` ;-`a kind of reed/ RATTAN Creeper ;; 

&  వేతస న్యాయ పద్ధతి ;- యుక్తి గల మానవులకు అన్వయించి, వేతసము అంటే వానీరము, ప్రబ్బలి చెట్టు ;  నదుల ఒడ్డున పెరిగే ఒక రకమైన చెట్టు.

ఈ ప్రబ్బలి చెట్టు యేరు లేదా నదిని ఆనుకుని ఒడ్డున  పెరుగుతుంది. అలలు, వరదలు వచ్చినప్పుడు వంగుతుంది. అవి తగ్గగానే లేచి తలెత్తుకుంటుంది. 

1] కొందరు బుద్ధిమంతులు, యుక్తి కలిగిన వారు శత్రువులు తమ కంటే బలమైన వారయినప్పుడు వారి యొక్క దుష్టత్వాన్నీ, ఆధిపత్యాన్ని  ఎదిరించలేక వినమ్రులై తలయొగ్గుతూ వారి బారిన పడకుండా తమ జీవితాన్ని గడుపుతుంటారనే అని అర్ధం ;;

2]  తిరుప్పావై పాశురాలలో పదిహేడవ పాశురంలో యశోదను వర్ణిస్తూ "ప్రబ్బలి చెట్టు వంటి సుకుమారమైన స్త్రీలలో చిగురు వంటి దానా మేలుకో ! " ; 

3] కిరాతార్జునీయం [భారవి ] 'ఆరవ సర్గలో'  ప్రబ్బలి చెట్ల గురించి ఎంత గొప్పగా వర్ణించారో చూడండి."ఎత్తైన దేవదారు వృక్షాలను సైతం కూల్చగలిగే వేగంతో పారే గంగానదిలో నీటి ప్రబ్బలి చెట్ల సమూహం ప్రణామం చేస్తున్నట్లు అనిపించాయి.ప్రవాహ వేగానికి వంగుతూ, వేగం తగ్గగానే నిటారుగా లేచి నిలబడటం  చూస్తుంటే అవి ఎంతో వినయవంతుల్లా  అనిపించాయి ; 

& వేతం - అంటే - బెత్తం - అని అర్ధం ;

వేతసి, పేము, బెత్తపు చెట్టు - ప్రబ్బ/ ప్రబ్బలి ; 

usage -  బెత్తం ఝళిపిస్తూ - & 

wrds = వేత్రం = బెత్తం ; బడితి / బడితె పూజ ;- దుడ్డుకర్రతో దండించడం ;; 

EXTRA ;- वेतस ;- Kalpa (Formulas, Drug prescriptions and other Medicinal preparations)

Vetasa (वेतस) refers to the medicinal plant known as 

 वेतस - “Homonoia riparia Lour.” and is dealt with in the 15th-century 

Yogasārasaṅgraha (Yogasara-saṅgraha) by Vāsudeva: an unpublished Keralite work representing an Ayurvedic compendium of medicinal recipes. The Yogasārasaṃgraha [mentioning vetasa] deals with entire recipes in the route of administration, and thus deals with the knowledge of pharmacy (bhaiṣajya-kalpanā) which is a branch of pharmacology (dravyaguṇa).

-  నది ఒడ్డున వినయ ప్రబ్బలి -

=========================== ,

 nadi oDDuna winaya prabbali -  31 ; 

Sloakamm ;-  weatasa@h - ratha@h - abhrapushpa@h - 

widula@h - SIta@h - waaneera@h - wa~njula@h|| pu|| 

ee muuDu - prabbali ceTTu  💦💤 pearlu ;:

weatasa@h rathaabhrapushpa - widula* - SIta - waaneera, wa~njulaa@h|| 

*`a`] widula ; `b]` widuLa ;; 

& * weatasa@h ;- `The Rattan plant` ;-`a kind of reed/ RATTAN Creeper ;;   

BAwamu ;- + weati amBO ఽnuwartatE weatasa@h :: 

wee gati prajana kaamtya sanaKAdanEshu = 

nITini pomdi umDunadi ; & 

witanyati kaaleana waa weatasa@h - tanu upakshayea = kaalawaSamuna kshayimceadi ; 

౧. ramamteasminఽsmin pakshiNa iti ratha@h krIDAyaam ; ramu krIDAyAm =                    [  ౧. ramamteasminఽsmin ; 

= piTTalu ee wRksham kommalaloa ramimcunu. 

౨.  `a`] abhra samyea pushpamasya abhrapushpa@h = waanaakalamloa pushpimcunadi ;; & 

౩. `b`] abhrawarNaani pushpaaNyEti waa abhrapushp@h =

meaGaala wannela amTi - ramgulanu kaligi umDEdi ;; 

౪. widyullatea waayuneati widula@h - wiwoarvoa Dulaksheapa iti dhaatu@h =

waayuwu ceata poagoTTabaDEdi.  ;; 

౬. daahaSamanaacCIta@h = ee taruwu daahoapaSamani ;;

౭. daahaSamanaardham wanyata iti wAnIr@h = wamjalaSca . 

wanashaNa samBaktau. daaham, dappika taggaDAnikai, pomdabaDEdi ;; 

ee ౭ [ EDu - 7 ] prabbali ceTTu pearlu ; &

usage -  బెత్తం ఝళిపిస్తూ - & wrds = weatram = bettam ; baDiti / baDite puuja ;- duDDukarratoa damDimcaDam ;; 

EXTRA ;- =  puurwaashADha nakshatram - waastu anukRti - wRkshamu - ee weatasa taruwu ;

&  weatam - amTE - bettam - ani ardham ;

weatasi, peamu, bettapu ceTTu - prabba/ prabbali ; 

****************************************************** , 

PREV = దంతి చెట్టు - 30 ;; 

LINK ;-  వేతస న్యాయ అనుసరణ ;- సంస్కృతం లోకోక్తి ;-

LINK ;- वेतस - “Homonoia ripaomonoia riparia Loria Lour.” 

దంతి చెట్టు - 30

అధ మకూలకః||

నికుంభో దంతికా ప్రత్యక్ఛ్రే ణ్యుదుంబర పర్ణ్యపి||

       మంక్యతే చిత్రత్వాత్ మకూలకః|| ;- ౧౪౪ ; Baliospermum monanum ;;

               వనౌషధి వర్గం, అమరకోశమ్ ; 189 ;; దంతి చెట్టు ;- 5 పేర్లు ;; 

౧] రసాధారత్వేన నిశ్చితః కుంభో నికుంభః

రసమునకు ఆధారమైన కుంభం [కుండ] ;;  యధతే అగ్ని సంయోగాదితి  - 

౨] దమ్యంతే అనయా దోషా ఇతి దంతికా దము ఉపశమనే ;- 

రోగాలు దీనివలన ఉపశమింపబడును ;; 

౩] ప్రత్యగ్భవతీ ప్రత్యక్ శ్రేణిరస్యా ఇతి ప్రత్యక్ఛ్రేణీ = 

సీ. బోరగిలి యుండే ఆకుల పంక్తులను కలిగి ఉన్నది ;;

౪] ఉదుంబరస్య పర్ణాన్యస్యా ఇతి ఉదుంబర పర్ణీ ;;

సీ. అత్తి ఆకుల వంటి ఆకులను కలిగిఉన్నది ; 

ఈ ౫ [ఐదు = 5 ] దంతి చెట్టు పేర్లు ;; 

EXTRA ;- Vernacular Names ;- సమానార్ధక పదాలు ;- Baliospermum monanum ;;

Family = Euphorbiaceae ;

స్థానిక భాషలు ;- దంతి ; దంతిక ; నాగదంతి ;

తెలుగు ;  = అడవి ఆముదం ; కొండ ఆముదము ; 

మలయాళం = నాగదంతి ; దంతి ;; 

జానపదులు ;-;- జంగ్లీ జమాల్‌గోటా ;

English = వైల్డ్ క్రోటన్ ;

తమిళం ;- నఖతంతి ;

హిందీ = దంతి ;|;

========================== , 

damti ceTTu ;- 5 pearlu ;-; 

adha makuulaka@h||

nikumbhoa dantikaa pratyakCrea Nyudumbara parNyapi||

       mamkyatea citratwaat makuulaka@h|| ;- ౧౪౪ ; 

          wanaushadhi wargam, amarakoaSamm ; 189 ;; 

Sloakamm - `B` ;- makuulaka@h [paa] mukuulaka@h ;; nikumbha@h ||pu||

dantikaa - pratyakCreaNee - udumbara parNee ||see|| 

౧] rasaadhaaratweana niScita@h kumBO nikumbha@h =

rasamunaku aadhaaramaina kumbham [kumDa] ;;  yadhatea agni sam yoagaaditi  - 

౨] damyamtea anayaa doashaa iti damtikaa damu upaSamanE ;- 

roagaalu deeniwalana upaSamimpabaDunu ;; 

౩] pratyagBawatI pratyak SrENirasyaa iti pratyakCrENI = 

see. boaragili yumDE aakula pamktulanu kaligi unnadi ;;

౪] udumbarasya parNAnyasyaa iti udumbara parNI ;;

see. atti aakula wamTi Akulanu kaligiunnadi ; 

ee ౫ [aidu = 5 ] damti ceTTu pearlu ;;

         ౫ damti naamamulu ;; 

 ****************************************** , 

LINK = దంతి చెట్టు - 30  ;

Prev post = పాలు గారే అత్తిచెట్టు - 29 ;;n