జుట్టు, మేను అందం కోసం - 48

బ్రాహ్మీ  తు మత్స్యాక్షీ వయస్తా సోమవల్లరీ || 138 శ్లోకమ్ ; Illecebrum Sessee  ;; 

              - ద్వితీయ కాండము - వనౌషధి వర్గము - అమరకోశం 

 బ్రాహ్మీ  [పా] బ్రహ్మీ తు మత్స్యాక్షీ వయస్థా సోమవల్లరీ ||  ౧౩౭ శ్లోకమ్ ;; Illecebrum Sessee ;      

౧. పావనత్వాత్ బ్రాహ్మీ . సీ. పావనమైనది ; పా. బ్రహ్మీ ;

౨. మత్స్యాక్షి తుల్య పుష్పత్వాన్ -  మత్స్యాక్షీ = సీ . చేప కన్నుల వంటి పువ్వులు కలిగి ఉన//ది ;; 

౩. వయః స్థాపయతి  వయస్స్థా ; ష్ఠా గతి నివృత్తౌ ; వయస్సును నిలుపునది ;;    

౪. సోమవచ్ఛీత వీర్యత్వాత్ సోమవల్లరీ  = చంద్రుని వలె చల్లనై ఉండేది ;; 

ఈ ౪ [ 4 = నాలుగు = four] పొన్నగంటికూర పేర్లు   ; 

& సప్త మాతరః = ఏడు శక్తి మాతలలో ఒక మాత = బ్రాహ్మీ ;

EXTRA ;-  గ్రామీణ ప్రజలు - కంటిచూపు కోసం మేలు చేస్తుంది - అని వాడుక, కనుక  kamTi kuura అన్నారు - పొన్/ పొన్ను - అంటా బంగారం ;- అనేక విధాలుగా - శరీర సౌందర్యానికి, నేత్ర రుగ్మతలను నయం చేయుటకు - ఉపయుక్తం - అందుచేత పొన్నగంటి ఆకులు ఆహారంలో విరివిగా తీసుకోవాలని ఆయుర్వేద వైద్యులు, న్యూట్రిషన్ నిపుణులు చెబ్తున్నారు.

అమరాంథె కుటుంబం మొక్క ;- చేపకళ్ళ మాదిరి తెల్ల పూలు పూస్తాయి, కాయలు కాయవు & 48 రోజులు తింటే - నేత్ర సంరక్షణకు మంచి సహాయకారిణి - అని అనుభవజ్ఞుల వక్కాణం ;

పొన్నగంటి మొక్క హిందూ దేశం, శ్రీలంక దేశాలకు సంబంధించినది & క్రమంగా అనేక countries కి వ్యాపించినది.

 పొన్నగంటి ఆకులు బల్లెం రూపం [బల్లెం రూపం] కలిగి [Lansolate] దీర్ఘ చతురశ్రాకారం కలిగిఉంటాయి.  

Nutritional & culinary uses; & health benefits ;  ఇతర benefits అనేకం ; ఈ మొక్క ఆకులు అమూల్య ప్రయోజనాలు కలిగిస్తున్నవి.

కేరళ ;- state లో Bettzickiana సాగు చేయని నేలలలో ఈ జాతి పొన్నగంటి విస్తృతంగా కనబడుతున్నది. [ ఈ జాతి పొన్నగంటి విస్తృతంగా కనబడుతున్నది ] 

పొన్నగంటి నూనె - కేశవర్ధిని - అనగా జుట్టు [hair] కి మేలు చేస్తుంది.  ;; 

బ్రాహ్మీ ఆయిల్, బ్రాహ్మీ కురుల నూనె - సుప్రసిద్ధం ;  💦👪

& more points ;- బ్రాహ్మీ ;- అనే నామాంతరం ఈ పొన్నగంటి కలిగిఉన్నది. 

ఇంటిలో సాంప్రదాయం ప్రకారం కాటుకను పెద్దలు తయారుచేసేవారు.-

అటువంటి పద్ధతులలో ఒకటి - పొన్నగంటి ఆకుల పసరును  making KAJAL కోసం వాడుతుంటారు. 👪

పొన్నగంటి - తమిళం మూల ధాతువు ;- పొన్ = స్వర్ణం / gold & "ఆంగన్ని" 

= "ఆగుం కన్న్-నీ" = అర్ధం ;- మీ మేను/ శరీరం సువర్ణ కాంతిని పొందుతుంది" = 

                  [Your body will acquire a golden lustre"] ; 

& స్థానిక, ఇతర భాషలలో పేర్లు ;- 

తమిళం - real ponnanganni & కన్నడం ;- హొన్నగనీ [Honagane] ;; 

పొన్నగంటి మొక్కలలో కొన్ని రకములు ;- నాటు పొన్నగన్ని [Native ponnagamTi ] ;;

సీఅమై పొన్నగన్ని /సికప్పు పొన్నగన్ని [ red-stemmed Variety], సీమ పొన్నగంటి చెట్టు ;

నెర్ పొన్నగన్నీ [water-loving Variety] ;; నీరు పొన్నగంటి  ;; 

Dwarf Copperleaf ;; Joyeed ;;

హిందీ = గరుడి ;; గురూ;- గరుడి, గురూ ;;

కొయ్‌పా - కొంకణి & 

కన్‌చారీ ;; కొయ్‌పా = మరాఠీ  ;;

హొన్‌గన్నె - కన్నడ ;

పొన్నగన్ని కీరై - తమిళ్ ;; (பொன்னாங்கண்ணி கீரை) ;; 

Phachet = మణిపురి ;; 

మదరంగ - ఒరియా ;;

మత్స్యాక్షి - సంస్కృత భాష ;;

భిరంగీ ఝార్ ;నేపాలీ ;

భిసౌనీ ఝార్ - భాలే భృంగరాజ్ ;;

దూబే జార్ ; 

*జిబ్రే పాతీ - ఇత్యాది నామాలు = [ *పత్తే = పత్రి = ఆకులు ] ;

& Fig joy weed - పూలు ;- మరాఠీ = కుసల్/ 

తెలుగు - అడవి పున్నగంటి ఆలము / అల్లం [??] ;;

మలయాళం - వలియ పొన్నగన్ని ;; &

 `ETYMOLOGY ` ;- `nector plant ;- 

common four ring ; Plain Tiger ; Gram blue ; Angled Pierrot` ;;  

===================================== ,

juTTu, meanu amdam koasam - 48 ;- 

sapta maatara@h = EDu Sakti maatalaloa oka maata = brAhmI ;;

brAhmI  tu matsyAkshI wayastA soamawallaree || 138 SlOkamm ; `Illecebrum Sessee ` ;; dwiteeya kAMDamu - wanaushadhi wargamu - amarakoaSam 

brAhmI  [paa] brahmee tu matsyAkshI wayasthA soamawallaree ||  ౧౩౭ SlOkamm ;; `Illecebrum Sessee `;

౧. paawanatwaat brAhmI . see. paawanamainadi ; paa. brahmI ;

౨. matsyAkshi tulya pushpatwAn -  matsyAkshI = sI . ceapa kannula wamTi puwwulu kaligi unadi ;; 

౩. waya@h sthaapayati  wayassthA ; shThA gati niwRttau ; wayassunu nilupunadi ;;    

౪. soamawacCIta weeryatwaat soamawallaree  = camdruni wale callanai umDEdi ;; 

ee ౪ [ 4 = naalugu = `four`] ponnagamTikUra pErlu ;   , 

`EXTRA` ;-  graameeNa prajalu - kamTicuupu koasam mealu ceastumdi - ani wADuka, kanuka ` kamTi kuura` annaaru - pon/ ponnu - amTA bamgaaram ;- aneaka widhaalugaa - Sareera saumdaryaaniki, neatra rugmatalanu nayam ceayuTaku - upayuktam - amduceata ponnagamTi aakulu aahaaramloa wiriwigaa teesukoawaalani aayurweada waidyulu, nyuuTrishan nipuNulu cebtunnaaru.

amaraamthe kuTumbam mokka ;- ceapakaLLa maadiri tella puulu puustaayi, kaayalu kaayawu & 48 roajulu timTE - neatra sam rakshaNaku mamci sahaayakaariNi - ani anubhawajnula wakkANam ; ''''''''''''    ponnagamTi mokka himduu deaSam, Sreelamka deaSAlaku sambamdhimcinadi & kramamgaa aneaka `countries` ki wyaapimcinadi.

ponnagamTi aakulu ballem rUpam [బల్లెం రూపంkaligi [`Lansolate`] deergha caturaSraakaaram kaligiumTAyi.  

`Nutritional & culinary uses; & health benefits ; ` itara `benefits` aneakam ; ee mokka aakulu amuulya prayoajanaalu kaligistunnawi. & 💦👪👪

`KERALAMstate` loa `Bettzickiana` saagu ceayani nealalaloa ee jaati ponnagamTi wistRtamgaa kanabaDutunnadi.

ponnagamTi nuune - keaSawardhini - anagaa juTTu [`hair`] ki mealu ceastumdi.  ;;

ponnagamTi - tamiLam muula dhaatuwu ;- pon = swarNam / `gold` & "Anganni" = 

"Agum kann-nee" = ardham ;- meemeanu/ Sareeram suwarNa kaamtini pomdutumdi" = 

           [`Your body will acquire a golden lustre"`] ; 

&+ sthaanika, itara BAshalalO pearlu ;- 💦

tamiLam - `real ponnanganni` & kannaDam ;- honnaganee [`Honagane`] ;; 

ponnagamTi mokkalaloa konni rakamulu ;- nATu ponnaganni [`Native ponnagamTi `] ;;

seeamai ponnaganni /sikappu ponnaganni [ `red-stemmed Variety`], seema ponnagamTi ceTTu ;

ner ponnagannee [`water-loving Variety`] ;; neeru ponnagamTi  ;; 

& `ETYMOLOGY ` ;- & `ETYMOLOGY ` ;- `nector plant ;- ponnagamTi aakulu ballem rUpam kaligi [`Lansolate`] deergha caturaSraakaaram kaligiumTAyi.  

`Nutritional & culinary uses; & health benefits ; ` itara `benefits` aneakam ; ee mokka aakulu amuulya prayoajanaalu kaligistunnawi.

ponnagamTi nuune - keaSawardhini - anagaa juTTu [`hair`] ki mealu ceastumdi.  ;;

ponnagamTi - tamiLam muula dhaatuwu ;- pon = swarNam / `gold` & "Anganni" = = "Agum kann-nee" = ardham ;- meemeanu/ Sareeram suwarNa kaamtini pomdutumdi" = [`Your body will acquire a golden lustre"`] ; 

&+ tamiLam - `real ponnanganni` & kannaDam ;- honnaganee [`Honagane`] ;; 

ponnagamTi mokkalaloa konni rakamulu ;- nATu ponnaganni [`Native ponnagamTi `] ;;

seeamai ponnaganni /sikappu ponnaganni [ `red-stemmed Variety`], seema ponnagamTi ceTTu ;

ner ponnagannee [`water-loving Variety`] ;; neeru ponnagamTi  ;; 

koy^paa - komkaNi & 

kan^caaree ;; koy^paa = marAThI  ;;

hon^ganne - kannaDa ;

ponnaganni keerai - tamiL ;;  (பொன்னாங்கண்ணி கீரை) ;;

`Phachet` = maNipuri ;; 

madaramga - oriyaa ;;

matsyaakshi - samskRta BAsha ;;

bhiramgee jhaar ;neapaalee ;bhisaunee jhaar - BAlE bhRmgarAj ;;

duubea jaar ; 

*jibrea paatee - ityaadi naamaalu ;

= [ *pattea = patri ]

💦` koy^paa - komkaNi & 

kan^caaree ;; koy^paa = marAThI  ;;

hon^ganne - kannaDa ;

ponnaganni keerai - tamiL ;;  (பொன்னாங்கண்ணி கீரை) ;;

`Phachet` = maNipuri ;; 

madaramga - oriyaa ;;

matsyaakshi - samskRta BAsha ;;

bhiramgee jhaar ;neapaalee ;bhisaunee jhaar - BAlE bhRmgarAj ;;

duubea jaar ; *jibrea paatee - ityaadi naamaalu [= *pattea = patri = aakulu ] ;

 & `Dwarf Copperleaf ;; Joyeed ;;`

himdee = garuDi ;; guruu;- garuDi, guruu ;;

`&+ ;-  kusuma ;- Fig joy weed` - puulu ;- marAThI = kusal/ 

telugu - aDawi punnagamTi aalamu / allam [??] ;;

malatALam - waliya ponnaganni ;; 💦💦; `nector plant ;- 

common four ring ; Plain Tiger ; Gram blue ; Angled Pierrot` ;; 

ఽ ఽ ఌ ౡ ౧ ౨ ౩  ౪ ౫ ౬ ౭ ౮ ౯ - ౧౦  ; 

prev ;- భరత ముని వాక్కు-నాట్య శాస్త్రము - 47 ;

 ఽ ఽ ఌ ౡ 🏆 १  २  ३  ४  ५  ६ ७ ८ ९ - १० 🏆 i,  ii, iii, iv, vi - vii -viii - ix - x ; 

Brahmi Amla Hair oil -

భరత ముని వాక్కు-నాట్య శాస్త్రము - 47

౧. బ్రహ్మణీ బ్రాహ్మణీ ;; ఈ -.సీ బ్రహ్మసంబంధి ఐ ఉన్నది ;

భరతేన మునినా అవతారితత్వాద్వా భారతీ  - ఈ.సీ. 

ఈ లోకమునకు భరతుడు*  అనే మునిపుంగవుని చేత తేబడినది ;`Sage Bharta ; `

బ్రాహ్మీ భారతీ భాషా గీః||ర్|| - వాక్ ||చ్|| ;

వాణీ - సరస్వతీ ||సీ|| - వ్యాహార; ||పు|| - ఉక్తి ;

 ||సీ|| లపితమ్ - భాషితమ్ - వచనమ్ - వచః||స్||స||

వాక్కు - [మాట/ పలుకుట] పేర్లు ;;

ఇందులో మొదటి ఏడు - సరస్వతీ దేవి పేర్లు కూడా ;;  💦☺

             Speech Goddess of Speech ;; 

వాగ్వర్గము - ౧ ;; ఫ్రథమ కాండము ; అమరకోశము ; 

౨. భాస్యతి ఇతి భాషా ;- భాష వ్యక్తాయాం వాచి =

    భాషింపబడునది ;; 

౩. గృణం త్యే తామ్ ఇతి గీః. ర. సీ. వచ

గౄ శబ్దే   - దీనిని పలుకుదురు ;;

ఈ అస్ఖలితముచ్చర గీః ; లెస్సగా పలుకునది - అని -

సరస్వతీ పక్షమునందు ;

౪. ఉచ్యత ఇతి వాక్ - చ.సీ. వణ శబ్దే  =  పలుకబడునది ------- 

౫. వణ్యతే శబ్ద్యత వాణీ. ఈ. సీ. -     కుసుమ ;  

ఈ. సీ. వణ శబ్దే - పలుకబడేది ;; 

౬. సరః ప్రసరణం సర్వత్ర - 

అస్తీతి సరస్వతీ ; ఈ. సీ. అంతట వ్యాప్తి కలిగి ఉన్నది ;  

౭. బ్రహ్మ లోకే బ్రహ్మ సరః ;

ఆశ్రయత్వేన అస్యా అస్తీతి =  ఈ. సీ.  

బ్రహ్మ లొకము నందు - బ్రహ్మ సరస్సును ఆశ్రయించి -

  నదీ రూపముగా ప్రవహిస్తున్నది ;

ఈ ఏడు= ౭ [7 - seven]  వాగధి దేవత పేర్లు ;;  

& ; EXTRA ;- భరత ముని ;- [క్రీ.పూ. 3 వ శతాబ్దం] = 36 అధ్యాయాలు ఉన్నట్టి - నాట్య శాస్త్రము - రచయిత ; 

ప్రాచీన భారత దేశంలో - నాటక, సంగీత కళలు - అధ్యయనం చేసే History Research  పరిశీలనకు ఈ భరత ముని రచనలు ఎంతో ప్రయోజనకారులు ; &

అభినవ భారతి - అనే book ;- భరత ముని - నాట్య శాస్త్రము - నకు విపుల  వ్యాఖ్యాన గ్రంధం ;  

అభినవ గుప్తుడు రచించిన ఈ అభినవ భారతి గ్రంధం - పరిశోధకులకు అందించిన వరదాయిని ;

ఆచార్య పోనంగి అప్పారావు - తెలుగు భాషలోనికి ఈ పొత్తమును అనువదించారు ; 

================================= ,

Barata muni - Dance - nATyaSAstram - 47 ; 

౧. brahmaNI brAhmaNI ;; I -.sI brahmasambamdhi ai unnadi ;

BaratEna muni cEta teabaDinadi ; 

*BaratEna muninaa awataaritatwaadwaa BAratI  - ee.see. 

ee loakamunaku bharatuDu anE munipumgawuni cEta teabaDinadi ; 

[ sage Bharata ] ;; 

braahmee BAratI BAshA gee@||r|| - waak ||c|| ;

wANI - saraswatI ||sI|| - wyaahaa ra; ||pu|| - ukti ;

 ||sI|| lapitamm - BAshitamm - wacanamm - waca@h||s||sa||

waakku - [mATa/ palukuTa] pearlu ;;

imduloa modaTi EDu - saraswatee deawi pearlu kUDA!

`Speech Goddess of Speech` ;; 🏆 

waagwargamu - ౧ ;; Prathama kAMDamu ; amarakoaSamu ; 

🏆 braahmee BAratI BAshA gee@|h|r|| - waak ||c|| ; 

౨. BAsyati iti BAshA ;- BAsha wyaktaayaam waaci =

    BAshimpabaDunadi ;; 

౩. gRNam tyea taamm iti gI@h. ra. see. waca

gRu SabdE   - deenini palukuduru ;;

ee askhalitamuccara gee@h ; lessagaa palukunadi - ani -

saraswatee pakshamunamdu ;

౪. ucyata iti waak - ca.see. waNa SabdE  =  palukabaDunadi ------- 

౫. waNyatE Sabdyata wANI. ee. see. -     kusuma ;  

ee. see. waNa SabdE - palukabaDEdi ;; 

౬. sar@h prasaraNam sarwatra - 

asteeti saraswatee ; ee. see. amtaTa wyaapti kaligi unnadi ;  

౭. brahma loakea brahma sara@h ;

ASrayatweana asyA asteeti =  ee. see.  

brahma lokamu namdu - brahma sarassunu ASrayimci -

  nadI ruupamugaa prawahistunnadi ;

ee EDu= ౭ [7 - `seven`]  waagadhi deawata pearlu ;;  

Barata muni ;- [kree.puu. 3 wa Sataabdam] = 36 adhyaayaalu unnaTTi - nATya SAstramu - racayita ; 

praaceena bhaarata deaSamloa - naaTaka, samgeeta kaLalu - adhyayanam ceasea `History Resea// rch ` pariSIlanaku ee Barata muni racanalu emtoa prayoajanakaarulu ; &

abhinawa bhaarati - anea `book` ;- Barata muni - nATya SAstramu - naku wipula  wyaakhyaana gramdham ;  

abhinawa guptuDu racimcina ee abhinawa bhaarati gramdham - pariSOdhakulaku amdimcina waradaayini ;

aacaarya poanamgi appaaraawu - telugu bhaashaloaniki ee pottamunu anuwadimcaaru ; 

& భరత ముని -Dance - నాట్యశాస్త్రం - 47 ;  

& 1. Link ;- పోణంగి అప్పారావు - తెలుగు - భరత ముని - నాట్య శాస్త్రము ;;

ఆచార్య పోణంగి అప్పారావు - తెలుగు అనువాదం - భరత ముని - నాట్య శాస్త్రము - 

& 2. LINK ;-నాట్య శాస్త్రమ్ = by భరతముని ;  

`Prev = లాక్షా ప్రసాదిని - 46 = క్రముకః పట్టికాఖ్యః, పట్టీ ||న్||  లాక్షా ప్రసాదనః ;; ` 

లాక్షా ప్రసాదిని - 46

క్రముకః పట్టికాఖ్యః, పట్టీ ||న్||  లాక్షా ప్రసాదనః 

& క్రముకః పట్టికాఖ్యః, అస్యాత్ పట్టీ లాక్షా ప్రసాదనః|

శ్లోకమ్ - 45 ; ద్వితీయ కాండం - వనౌషధి వర్గం ;;  `Symplocos racemosa ;; ` [`part - B `] ;` 

1. క్రామతీతి క్రముకః - క్రము పాద విక్షేపే = ఆక్రమించేది ;

2. పట్టికా ఇత్యాఖ్యాయస్య సః పట్టికాఖ్యః = పట్ట్క అనే పేరు కలిగినది ;  న. పు. ఘనమైన పట్టిక - అనే పేరు కలిగి ఉన్నది ; 

3. లాక్షాం ప్రసాదయతీతి లాక్షా ప్రసాదనః ; షద్ఌ విశరణగత్య్వసా దనేషు = 

= లక్కను అలంకరించునది -

ఈ నాలుగు - ఎఱ్ఱలొద్దుగు పేర్లు ;  

 & పర్యాయ పద నామావళి ;- లోధ్ర ;  లొద్దుగు  ; ఎఱ్ఱ లొద్దుగు  ;;

లొద్ది చెట్టు ; గాలవ వృక్షము ; చిల్లి వృక్షం ;  తిల్వక - రోధ్ర - సమంగ ;;

& BARK used in dyeing వస్త్రాలకు అద్దకము, రంగులు వేయుట - ఉపకారిణి ;

======================= , 

1. kraamateeti kramuka@h - kramu paada wiksheapea = aakramimceadi ;

2. paTTikaa ityAKyAyasya sa@h paTTikAKya@h = paTTka anea pearu kaliginadi ;  na. pu. ghanamaina paTTika - anea pearu kaligi unnadi ; 

3. laakshaam prasaadayateeti laakshaa prasaadana@h ; shadఌ wiSaraNagatywasaa daneashu = 

= lakkanu alamkarimcunadi -

ee naalugu - e~r~raloddugu pearlu ; 

& loddi ceTTu ; gaalawa wRkshamu ; cilli wRksham ; 

& paryaaya pada naamaawaLi ;- loadhra ; loddugu ; loddi ; gaalawa ceTTu ;

samamga - roadhri ; 

&` BARK used in dyeing` wastraalaku addakamu, ramgulu weayuTa - upakaariNi ;

& prev = ఋషి గాలవుడు - లోధ్ర తైలం - 45 ;- గాలవః, శాబరః [పా], లోధ్రః - తిరీటః -  తిల్వః - మార్జన [[

Essay - PART - B ;- లాక్షా ప్రసాదిని - 46  ;

& PART -  - A ;- PREV = 

LINK ;- Part - A = ఋషి గాలవుడు - లోధ్ర Oil  పు]  ;

LINK ;- Cloth dyed using lodhra mordant and Indian madder natural dye 

LINK = Cloth dyed - lodhra mordant madder natural dye

ఋషి గాలవుడు - లోధ్ర తైలం - 45

గాలవః, శాబరః [పా], లోధ్రః - తిరీటః -  తిల్వః - మార్జన [[ పు] 

లొద్దుగు చెట్టు పేర్లు ;;  ద్వితీయ కాండం - వనౌషధి వర్గం ;;

గాలవశ్శాబరో లోధ్ర స్తిరీటఃస్తిల్వ మౌర్జనౌ |

గాలవతి స్రావయత్యక్షి రోగాన్ ఇతి  గాలవః|| ` Stmplocos racemosa` = లోధ్ర ; 

 శ్లోకమ్ - 32 ; ద్వితీయ కాండం - వనౌషధి వర్గం ;; [`part - A `]

భావం ;- 1] గాలవతి - అక్షి = నేత్ర రోగాలను పోగొట్టేది ;;

**గాలవదృషే ప్రభూత ఇతి - 

      **గాలవుడు అను ఋషి* వలన పుట్టినది ;

= * గాలవుడు ;- కువలయాశ్వుడు అనే రాజుకు గుర్రమును ఇచ్చిన ముని ; 

[పురాణ నామ చంద్రిక ] ;- BELOW STORY  👀👇👯👲 ;; 

2] శబర సంబంధిత్వాత్ - శాబరః = శబర సంబంధం ఐనది ; పా. సాబరః ;

"సాబరాఖ్యాపరాధే చ లోధ్రేపాపే చ పఠ్యత" ఇతి సకారాదావజయః ;;

3] రుణద్ధి అతి సారాదికం లోధ్రః ;;

రుధిర్ ఆవరణే -  రుణద్ధి లయోరభేదః =

అతిసారాదులను [విరేచన/` motions] అడ్డుపెట్టేది ;; `

4. తీరయతి రోగాన్ తిరీటః|

= పార తీర కర్మ సమాప్తౌ = రోగాలని సమాప్తి చేసేది ;; 

5. తిలతి స్నిహ్యత్వంగమనేతి తిల్వః - తిల స్నేహనే -

దీని చేత శరీరం నున్నగా అగును ; 

6. మార్జయతి ఉద్వర్తయత్ అంగ మనేన మార్జనః - మృజూ శుద్ధౌ =

ఈ లోధ్ర ద్వారా - అంగము పరిశుద్ధం అగును ; 

ఈ ఆరు తెల్ల లొద్దుగు / లోధ్ర పేర్లు ;; 

other names ;- లోధ్ర- తిల్వక - రోధ్ర - సమంగ ;; 

* [*discover - Galava - Hindu sage ] ;; & 

గాలవుడు ;- కువలయాశ్వుడు అనే రాజుకు గుర్రమును ఇచ్చిన ముని ; 

[ కథ -  in పురాణ నామ చంద్రిక ] ;;    STORY  👀👇👯👲 ;; 

అనుబంధం ;- 🏇 కథ - మదాలస, కువలయాశ్వ చక్రవర్తి పరిణయ కథ ;- 

కువలయాశ్వము = అనగా - ముల్లోకములలో - నదులలో, పర్వతాదులలో 

సమత్వమున సంచరించే గుణము కలిగిన అశ్వము` [horse] - `

1] మహర్షి గాలవుడు ఈ ఉత్తమ జాతి గుర్రాన్ని రాజుకు ఇచ్చెను.

2] గాలవ ముని తపస్సును ఎప్పుడూ  భగ్నం చేసే - పాతాళ కేతు - అనే రాక్షసుని అణచాడు - తదుపరి - మదాలస అనే కన్యామణిని పెళ్ళాడాడు.

3] కువలయాశ్వుడు - అసలు పేరు  ఋతు ధ్వజుడు & కాశ్యులలో ఒకడు - & 

& శత్రజిత్తు కుమారుడు  ఋతు ధ్వజుడు, 

ఇతను - ముని గాలవుని వద్ద కువలయాశ్వాన్ని స్వీకరించిన హేతువున - - కువలయాశ్వుడు - నామధేయుడు ఆయెను.  🚦🚦🏇 ; 

ఽ ఽ ౧ ౨ ౩ ౪ ౫ ౬ ౭ ౮ ౯ ౧౦  🏆-♦️♦️ १ = 1 ;  २ = 2 ; ३  = 3 ;  ४ = 4 ;;  & ; 

& = స్థానిక భాషలలో పేర్లు ;- Vernacular Names (Regional Names):

Hindi & Bengali: Lodhra, Lodha, Lodh ;;

English: Symplocos tree, Lodh tree, Symplocos bark ;

Telugu: Lodhuga = లోధ్ర ;  Kannada: Pachettu, Lodhra = లోధ్ర ; 

Marathi: Lodha, Lodhra =  లోధ్ర ;  Tamil: Belli lotai, Velli leti, Vellilathi, Vellilothram

Gujarati: Lodhara, Lodhar ;  Malayalam: Pachotti ;

Oriya (Odia): Lodo ; ; Assamese: Mugam ; Punjabi: Lodhar ; 

& EXTRA;- `lodhra = which makes body firm ;

REF ;- The name “Lodhra” literally means “that which makes the body firm,” reflecting its ability to tone and strengthen bodily tissues (dhatus), especially the rakta (blood) and shukra (reproductive) dhatus.  

============================== , 

Rshi gAlawuDu - loadhra tailam - 45 ;- 

gAlawa@h, SAbara@h [paa], loadhra@h - tirITa@h - tilwa@h - maarjana [ pu] | 

loddugu ceTTu pearlu ; dwwiteeya kAMDam - wanaushadhi wargam ;-   SlOkamm - 32 ;;

         [`part - A `] ;

gAlawaSSAbarO loadhra stirITa@h - stilwa maurjanau |

gAlawati sraawayatyakshi roagaan iti  gAlawa@h|| &

` Stmplocos racemosa` = లోధ్ర ; `[ part - A` ] ; 

BAwam ;- 1] gAlawati - akshi = neatra roagaalanu poagoTTEdi ;;

gAlawadRshE prabhuuta iti aa -

       gAlawuDu anu Rshi* walana puTTinadi ;

2] Sabara sambamdhitwAt - SAbar@h = Sabara sambamdham ainadi ; paa. saabara@h ;

"sAbaraaKyAparaadhea ca loadhreapaapea ca paThyata" iti sakaaraadaawajaya@h ;;

3] ruNaddhi ati saaraadikM loadhra@h ;; 

rudhir aawaraNE - ralayoarabheada@h =

atisaaraadulanu [wireacana/ `motions`] aDDupeTTEdi ;; 

4. teerayati roagaan tirITa@h|

= paara teera karma samaaptau = roagaalani samaapti ceaseadi ;; 

5. tilati snihyatwamgamaneati tilwa@h - tila sneahanea -

deeni ceata Sareeram nunnagA agunu ; 

6. maarjayati udwartayat amga maneana maarjana@h - mRjU Suddhau =

ee loadhra dwaaraa - amgamu pariSuddham agunu ; 

ee aaru tella loddugu / loadhra pearlu ;; 

[*discover - Galava - Hindu sage ] ; ఽ ఽ ౡౡ 

i, ii, iii, iv, vi - vii -viii - ix - x - xi - xii - xiii  🏆 १ = 1 ;  २ = 2 ; ३  = 3 ;  ४ = 4 ;;  

& ;

gaalawuDu ;- kuwalayASwuDu anEraajuku gurramunu iccina muni ; 

[purANa nAma camdrika   ]] ; 

anubamdham ;- katha - madaalasa, kuwalayASwa cakrawarti pariNaya katha ;- - 

kuwalayASwamu = anagaa - mulloakamulaloa - nadulaloa, parwataadulaloa samatwamuna samcarimcea guNamu kaligina aSwamu [`horse`] - 

maharshi gaalawuDu ee uttama jaati gurraanni raajuku iccenu.

gaalawa muni tapassunu eppuDuu  bhagnam ceasea - paatALa kEtu - anea raakshasuni aNacaaDu - tadupari - madaalasa anae kanyAmaNini peLLADADu.

kuwalayASwuDu - asalu pearu Rtu dhwajuDu -

& kASyulalO okaDu - & Satrajittu kumaaruDu Rtu dhwajuDu - -

itanu - muni gaalawuni wadda kuwalayASwaanni sweekarimcina heatuwuna - - kuwalayASwuDu - naamadheayuDu aayenu. 

ఽ ఽ ౧ ౨ ౩ ౪ ౫ ౬ ౭ ౮ ౯ ౧౦  🏆-♦️♦️ १ = 1 ;  २ = 2 ; ३  = 3 ;  ४ = 4 ;;  

Prev post = హలిప్రియ, కడప చెట్టు - 44 ;- నీప ప్రియక కదంబాస్తు హలిప్రియే||

`Berringtonia actangula ;- Indian oak tree `- కదంబము ; 

& EXTRA;- `lodhra = which makes body firm ;

REF ;- The name “Lodhra” literally means “that which makes the body firm,” reflecting its ability to tone and strengthen bodily tissues (dhatus), especially the rakta (blood) and shukra (reproductive) dhatus.  ; 

LINK = Lodhra (Symplocos Racemosa) Herb: Ayurvedic Benefits & Uses ; 

హలిప్రియ, కడప చెట్టు - 44

నీప ప్రియక కదంబాస్తు హలిప్రియే||

నయతి ప్రాణినః సుఖం నీపః.

ణీఞ్ ప్రాపణే ;- ప్రాణులను సుఖము నొందించేది ;

`Berringtonia actangula ;- Indian oak tree `- కదంబము ; 

B] కం వాతం దమయతీతి కదంబః. దము ఉపశమే = వాతమును ఉపశమింపజేయునది ;;

C] హలినః బలభద్రస్య ప్రియః సురాధివాసాత్ హలిప్రియః = 

మద్యం యొక్క స్థానము అగుటచేత, బలభద్రునికి* ఇష్టం ఐనది ; 

[about - names of  *బలరాముడు 👸👫👭👬] ;;   

& `Nanclea orientalis` = & కడప చెట్టు ;; 

& 1] నియోలామార్కియా కదంబ =  = BURRA Flower tree = Neolamarckia CADAMBA ] ; 

1] పూలు సుగంధం కలిగినవి, కానీ పళ్ళు చేదు రుచి కలిగినవి ; &

గోల్ఫ్ బంతి సైజు పళ్ళు - Golf ball size fruits -

[పూల నుండి ఏర్పడిన fruits] - తినవచ్చును, కానీ - bitter taste కలిగినవి ; 

2] ఈ tree కొయ్య - మెత్తని కలప కలిగినది ;

3] జానపదులు ఈ చెట్టు చెక్కను - టింబర్ [timber] మందుగా, ఓషధి ఉపయోగిస్తారు ;

& `tree common names ;-

Canary wood ;  Cheese wood ;;  Liecchardt pine ; 

&  కపి/ కాపీ - Pakanh ;;  Uw olkola ; 

ఆస్టేలియా - తెగలు ;- కప్కి / లియచ్ఛత్ - మున్నగు names తో పిలుసారు. 

 i,  ii, iii, iv, vi - vii -viii - ix - x - xi - xii - xiii  & 🏆 ఌ ౡ ఽఽ ;  ; 

& బలరాముడు - ఇతర పేర్లు ;- బలభద్రుడు /   బలదేవుడు ; 

*తాలాంకుడు = తాటిచెట్టు గుర్తుగా కలిగి ఉన్నవాడు ; 

కాళినేఛేదనుడు = కాళింది/ యమునా నది దిశ మార్చిన/ భంగపరచినవాడు ;

హలాయుధుడు  ; సీరపాణి ;; రేవతీ రమణుడు ; రోహిణేయుడు ;

సంకర్షణుడు ;  ; 

Prev = అందుగు బంక - పిణ్యాక - 43 = అథ సిల్హకే ;-  తిలకల్కే చ పిణ్యాకః|| ; 

 నానార్ధ వర్గము - క ;- తృతీయ కాండము ; అమరకోశము ;- ౮  ;; 

============================================= ,

kaDapa ceTTu pearlu ;- SlOkam = 42 ;

 neepa priyaka kadambaastu halipriyea||

nayati prANina@h sukham neepa@h ;; 🎶

🎶  NI~n praapaNE ;- praaNulanu sukhamu nomdimceadi ; 

`B`] kam waatam damayateeti kadamba@h. damu upaSamea = waatamunu upaSamimpajEyunadi ;;

`C`] halin@h balabhadrasya priya@h suraadhiwaasaat halipriya@h = madyam yokka sthaanamu aguTaceata, balabhadruniki* ishTam ainadi ; 

[ * balarAmuDu ] ;;   = `Nanclea orientalis = `& kaDapa ceTTu ;; 

& itara pearlu ;- balaraamuDu ; baladeawuDu balabhadruDu ;

kALinECEdanuDu = kALimdi/ yamunaa nadi diSa maarcina/  bhamgaparacinawADu ; &

halaayudhuDu ; seerapANi ;

*taalaamkuDu = tATiceTTu gurtugA kaligi unnawADu ;

reawatee ramaNuDu ; roahiNEyuDu ;

samkarshaNuDu ;

& Extra ;- niyoalaamaarkiyaa kadamba = BURRA Flower tree = Neolamarckia CADAMBA ]` `  

` burrflower tree (Neolamarckia cadamba)` & 

Golf ball size fruits = goalph bamti saiju paLLu - [Golf ball size [puula numDi earpaDina `fruits`]  - tinawaccunu, kaanee - `bitter taste` kaliginawi ; 

నియోలామార్కియా కదంబ = puulu sugamdham kaliginawi, kaanee paLLu ceadu ruci kaliginawi ;

ee koyya - mettani kalapa kaliginadi ;

jaanapadulu ee ceTTu cekkanu-Timbar [`timber`] mamdugaa, oashadhi upayoagistaaru ;

`tree common names ;- Canary wood ;  Cheese wood ;;  Liecchardt pine ;

{ EXTRA :- Nauclea orientalis is a species of tree in the family Rubiaceae, native to Southeast Asia, New Guinea, and Australia ;  

౧ ౨ ౩ ౪ ౫ ౬ ౭ ౮ ౯ ౧౦ 🏆 १  २  ३  ४  ५  ६   ७   ८  ९  १०   &  ఌ ౡ  ;

LINK ;- Trees - names - details - flora Andhrika ; 

అందుగు బంక - పిణ్యాక - 43

అథ సిల్హకే ;-  తిలకల్కే చ పిణ్యాకః||

 నానార్ధ వర్గము - క ;- తృతీయ కాండము ; అమరకోశము ;- ౮ 

పిణ్యాక శబ్దము - అందుగు బంక ఇత్యాది సుగంధద్రవ్యాల చేతఁ 

చేసిన ధూపం పేరు & గానుగపిండి పేరు ;;

పిణ్యం పిండాకార మకతీతి పిణ్యాకః ; 

అక కుటిలాయాం గతౌ = పిడుచ గట్టిఉండునది ;

"పిణ్యాకో హింగు కుంకుమే" ఇతి శేషః -

"పిణ్యక స్సిల్హకే హింగౌ తిల చూర్ణే హింగౌ తిల చూర్ణేచ కుంకుమే = ఇతి - విశ్వప్రకాశః ; 

౧ ౨ ౩ ౪ ౫ ౬ ౭ ౮ ౯ ౧౦ 🏆 १ २ ३ ४ ५ ६ ७ ८ ९ १०  &  i🏆 ఌ ౡ ఽఽ ;

&  తిలకం ;- పిణ్యాక ; ఘోషం = ఆవడ చెట్టు ;; కుశిక = గుగ్గిలం tree ;; 

========================== , 

tilakalkea ca piNyaaka@h||

piNyaaka Sabdamu - amdugu bamka ityaadi sugamdhadrawyaala ceata@m 

ceasina dhuupam pearu & gaanugapimDi pearu ;;

piNyam pimDAkAra makateeti piNyaaka@h ; 

aka kuTilAyAm gatau = piDuca gaTTiumDunadi ;

"piNyaakoa himgu kumkumea" iti SEsha@h -

"piNyaka ssil hakea himgau - tila cUrNE himgau tila cuurNEca kumkumea = iti - wiSwaprakaaSa@h ; 

& tilakam ;- piNyaaka ;;

ghoasham = aawaDa ceTTu ;; 

kuSika = guggilam `tree` ;; 

i,  ii, iii, iv, vi - vii -viii - ix - x - xi - xii - xiii  & 🏆 ఌ ౡ ఽఽ ; 

& LINK ;- తిలకం చెట్టు - 39  ;- ౧. తిలకః క్షురకః శ్రీమాన్|| = తిలాభాని పుష్పాణ్యస్య తిలకః = `Tamarix tree  ; 💅

💧LINK ;- అందుగు చెట్టు - అంతు లేని లాభాలు ; & 

PREV ;- కాంభోజ దేశ పంట - 42 ;-  హయపుచ్ఛీ తు *కాంభోజీ మాషపర్ణీ మహామహా|| 🈵 శ్లోకమ్ - ౧౩౮ = 138 ; ద్వి. -వనౌషధి వర్గం - అమర కోశం ;;

కాంభోజ దేశ పంట - 42

 హయపుచ్ఛీ తు *కాంభోజీ మాషపర్ణీ మహామహా|| - 🈵 శ్లోకమ్ - ౧౩౮ = 138 ;

ద్వి. -వనౌషధి వర్గం - అమర కోశం ;; 

౧. హయపుచ్ఛీ = గుర్రపు తోక వంటి ఆకారం కలిగినది ; 

౨. కాంభోజి దేశే భవా  కాంభోజీ  = సీ.

 కాంభోజ దేశంలో పుట్టినది - పా.  కాంభోజీ ;   

౩. మాషస్యేన పర్ణాన్యస్యా మాషపర్ణీ = సీ. 

మినుము యొక్క ఆకుల వంటి ఆకులను కలిగినది ;; 

౪. మహా రోగాన్ షహత ఇతి  మహామహా =

మహా రోగాలను సహించేది ;;

ఈ ౪ [ నాలుగు = 4 ] కారు మినుము [= నల్ల మినుములు] పేర్లు ; 

& పంజాబీ ;- మా కీ దాల్/ మాష్ కీ దాల్ / ఉరద్ కీ దాల్ ;

 Maa ki Dal ;  Mash ki daal ;; 

extra ;* కుల్మాషం =  సగం పండిన బార్లీ/ బియ్యం/ మినుములు వంటి ధాన్యాలు ;

& LINK = ref ;- కుల్మాషై రభిషూయతే పరివాస్యత ఇతి కుల్మాషుతం. షుఞ్ ; 

అభిషవే =  అడవి మినుములలో నూరబడేది ; 

& extra ;- ఉరద్ దాల్ = Black grams  = ఉద్ది పప్పు/ మినప్పప్పు ; 

& విగ్న ముంగో = Fabacae - pantropical distribution - 

[ confused with - genusDolichos ; similar - Cow pea ] 

======================,

kAMBOja dESa pamTa - 42 ;- 

hayapucCI tu kAmBOjI mAshaparNI mahAmahA|| - Sloakamm - ౧౩౮ = 138 ;

dwi. -wanaushadhi wargam - amara koaSam ;; 

౧. hayapucCI = gurrapu toaka wamTi Akaaram kaliginadi ; 

౨. kAmBOji deaSE bhawaa  kAmBOjI  = sI.

 kAmBOja dESamloa puTTinadi - paa.  kAmBOjI ;   

౩. mAshasyeana parNaanyasyaa mAshaparNI = see. 

minumu yokka aakula wamTi aakulanu kaliginadi ;; 

౪. mahA roagaan shahata iti  mahAmahA =

mahA roagaalanu sahimceadi ;;

ee ౪ [ naalugu = 4 ] kaaru minumu [= nala minumulu] pearlu ; 

& pamjaabee ;- maa kee daal/ mash kee daal / urad kee daal ; 

`extra` ;- * kulmaasham =  sagam pamDina baarlee/ biyyam/ minumulu wamTi dhaanyaalu ;; ;

కాంభోజి దేశే ;- 1] Link =  https://paintingskadanbarikrish.blogspot.com/  = 

======================, 

prev = మూడు దేశాల గుర్రాలు - 41 ;; 

& LINK - 2] ఉద్ది పప్పు/ మినప్పప్పు ; 

 కాంభోజ దేశ పంట - 42  ;

ref ;- కుల్మాషై రభిషూయతే పరివాస్యత ఇతి కుల్మాషుతం. షుఞ్ ; 

అభిషవే =  అడవి మినుములలో నూరబడేది ; [ అవంతీ సోమం = షర్బత్ - 17 ] ;;