8, మార్చి 2026, ఆదివారం

ఏడాకుల అరటి చెట్టు - 33

సప్తపర్ణే విశాలత్వక్ఛాదో విషమచ్ఛదః || శ్లోకమ్ - 93 ;

విశాలత్వక్ఛారదో* = విశాలత్వక్ శారదో*

౧. ప్రతి పర్వ సప్త పర్ణాని యస్య సః సప్తపర్ణః ;-

కనుపు కనుపున ఏడేసి ఆకులు కలిగినది ;

౨. శరది పుష్ప్యతీతి శారదః ;-

శరత్ కాలమున పూసే చెట్టు ; ||పా||(పా) శారదీ ||సీ||

ఈ.సీ. ౩. సప్తపర్ణత్వాత్ విషమాః ఛదాః యస్య సః = విషమచ్ఛదాః||

= బేసి సంఖ్య అనగా విషమ సంఖ్య ఆకులు కలిగిన చెట్టు ;;

ఈ ౪ [= 4 - four ] ఏడాకుల అరటి పేళ్ళు = Echites Scholors ;;

& అనుబంధం ;-

శారద ;- ద్వౌతు శారదా, ప్రత్యగ్రా ప్రతిభౌ|| శ్లోకమ్ - 96 - A ;;

- నానార్ధ వర్గము - దాంతములు ; తృతీయ కాండము ; అమరకోశం ;;

శారద శబ్దం - నూతనం ఐనదానికిని, సమర్ధుడు ఐనవానికిని పేరు ;;

శరది భవః శారదః = శరత్తునందు పుట్టినది ;

"శారదస్సప్తపర్ణేస్యాత్ సరస్వత్యాం తు శారదా - ;

"శారదా *గజపిప్పల్యాం మృదువర్ష భవేత్రిష్వితి శేషః"

A] విద్వత్సు ప్రగల్భౌ విశారదౌ|| - శ్లోకమ్ - 96 ;;

= విశారద = విద్వాంసుడు & ప్రౌఢుడు ;;

విశిష్టా శారదా అన్యేతి విశారదః = అధికమైన వాక్కు [సరస్వతి] కలిగిన వ్యక్తి ;

============================== ,

SArada ;- dwautu SAradaa, pratyagraa pratibhau|| Sloakamm - 96 - `A` ;;

- naanaardha wargamu - daamtamulu ;

tRteeya kAMDamu ; amarakoaSam ;;

SArada Sabdam - nuutanam ainadaanikini, samardhuDu ainawaanikini pearu ;;

Saradi bhawa@h SArada@h = Sarattunamdu puTTinadi ;

"SAradassaptaparNeasyaat saraswatyaam tu SAradaa -

"SAradaa *gajapippalyaam mRduwarsha Baweatrishwiti SEsha@h"

`A`] widwatsu pragalbhau wiSAradau|| - Sloakamm - 96 `B` ;

= wiSArada = widwaamsuDu & prauDhuDu ;;

wiSishTA SAradaa anyeati wiSArada@h =

adhikamaina waakku [saraswati] kaligina wyakti ;;

Extra ;- శరత్ ||ద్||, సీ|| ఋతౌ = శరదృతువు = శరత్ ఋతువు ;;

అమరకోశం ;- నానార్ధ వర్గము - దాంతములు ;

*గజపిప్పల్యాం = extra notes - as - అనుబంధం ;

శ్లోకమ్ || తృతీయకాండం - అమరకోశం ;

================================ ,

saptaparNea wiSAlatwakCAradO* wishamacCada@h || SlOkamm - 93 ;;

wiSAlatwakCAradO* = wiSAlatwak SAradO*

saptaparNa@h || paSAlatwak ||c, see|| SArada@h ||pu||(pA) SAradee ||sI||

wishamacCada@h ||

౧. prati parwa sapta parNAni yasya sa@h saptaparNa@h ;-

kanupu kanupuna EDEsi aakulu kaliginadi

౨. Saradi pushpyateeti SArada@h ;-

Sarat kaalamuna puusea ceTTu ; ||paa||(pA) SAradee ||sI||

ee.see. ౩. saptaparNatwaat wishamA@h CadA@h yasya sa@h = wishamacCadaa@h||

= beasi samkhya anagaa wishama samkhya aakulu kaligina ceTTu ;;

ee ౪ [= 4 - `four` ] EDAkula araTi pELLu = ` Echites Scholors` ;;

anubamdham ;-

SArada ;- dwautu SAradaa, pratyagraa pratibhau|| Sloakamm - 96 - `A` ;;

- naanaardha wargamu - daamtamulu ;

tRteeya kAMDamu ; amarakoaSam ;;

SArada Sabdam - nuutanam ainadaanikini, samardhuDu ainawaanikini pearu ;;

Saradi bhawa@h SArada@h = Sarattunamdu puTTinadi ; కుసుమ - 1 ;

"SAradassaptaparNeasyaat saraswatyaam tu SAradaa - కుసుమ - 2 ;

"SAradaa *gajapippalyaam mRduwarsha Baweatrishwiti SEsha@h" కుసుమ - - 3 ;

`A`] widwatsu pragalbhau wiSAradau|| - Sloakamm - 96 `B` ;

= wiSArada = widwaamsuDu & prauDhuDu ;;

wiSishTA SAradaa anyeati wiSArada@h =

adhikamaina waakku [saraswati] kaligina wyakti ;;

3, నవంబర్ 2025, సోమవారం = మగధ, విదేహ దేశాల చెట్టు = పిప్పలి - 13 ;- & 🌷🌺 విద్యార్ధి కల్ప తరువు, పారిభాషిక పదాలు ;- పిప్పలీ ద్వయ ;- 1] పిప్పలి ; 2] గజ పిప్పలి ;

& మగధ దేశం = "మాగధీ"& విదేహదేశములో ఉద్భవం ఐనది కనుక "వైదేహీ" ;

🏆 kk౧. ఉపగతా కుల్యా జన్మభూమిత్వే నానయేతు ఉపకుల్యా = జన్మభూమి అగుటచేత పొందబడిన కాలువ కలది ;

౨. వైదేహ దేశే భవా వైదేహీ = సీ. విదేహము నందు పుట్టినది ;;

౩. మగధ దేశే భవా మాగధీ = మగధ దేహము నందు పుట్టినది ;;

& గజ పిప్పలి ;- ౧౦ [ పది ] పిప్పలి పేర్లు

` kusuma BLOG link` - మగధ, విదేహ గజ పిప్పలి - Nov 2025

♥ ♦ ♣ ♠ = ♣♠♥♦ ; ;

ఏడాకుల అరటి చెట్టు - 33

prev ;- ములగ చెట్టు ఎక్కితే - 32 = శోభాఞ్జనే శిగ్రు తీక్ష్ణగంధ కాక్షీబ మోచకా||

ములగ చెట్టు ఎక్కితే - 32

శోభాఞ్జనే శిగ్రు తీక్ష్ణగంధ కాక్షీబ మోచకా||

ద్వితీయకాండం - వనౌషధి వర్గం ; అమరకోశం ;;

శ్లోకమ్ వివరణ ;- ౧ ] శోభా మనక్తీతి శోభాంజనః ;

అంజూ వ్యక్తి శ్లక్ష్ణ కాంతిగతిషు = కాంతిని పొందునది ;

పా. సుష్ఠు ముఖం భనక్తి తీవ్ర గంధత్వాత్ సోభాంజనః||

భంజో ఆమర్దనే = తీవ్రం, కఠినం ఐన వాసన కలది,

కనుక మోము [`face`] ను పీడించేది ;;

౨] శినోతి శమయతి - కఫాదీన్ శిగ్రుః - శీఞ్ నిశాతనే ;

శ్లేష్మాదులను అల్పంగా చేసేది, శమింపజేసేది, శిగ్రువు ;;

౩] తీక్ష్ణో గంధో ఽస్యాః ఇతి - తీక్ష్ణగంధకః =

తీక్షణమైన వాసన = గంధం కలది ;;

౪ ] ఆక్షి బంత్యనేన ఆక్షీబః = క్షీబృ మదే ;-

దీనిచేత ఇంచుకంత మదింతురు ;; -- పా. ఆక్షీబః ;;

౫] ముంచ్యత్యుగ్ర గంధం మోచకః - ముచ్ఌ మోక్షనే. ఉగ్ర గంధాన్ని విడుచునది ;;

శ్లేష్మాదులను అల్పంగా చేసేది, శమింపజేసేది, శిగ్రువు ;;

ఈ ౫ [ = 5 = ఐదు ] మునగచెట్టు పేర్లు ;

ద్వితీయకాండం - వనౌషధి వర్గం ; kk అమరకోశం ;;

================================== ,

Moringa - mulaga ceTTu - 32 ;

SOBA~njanea Sigru tIkshNagandha kaaksheeba moacakA@h||

Sloakamm wiwaraNa ;- ౧] SOBA manakteeti SOBAmjana@h ;

౧ ] amjuu wyaktiSlakshNa kaamtigatishu = kaamtini pomdunadi ; paa.

౨] sushThu mukham bhanakti teewra gamdhatwaat sOBAmjana@h||

bhamjoa aamardanea = teewram, kaThinam aina waasana kaladi,

kanuka moamu [`face`] nu pIDimcEdi ;; నుక మోము [face] ను పీడించేది ;

౨] SinOti Samayati kaphaadIn Sigru@h - SI~n* - niSAtanE||

SlEshmaadulanu alpamgaa ceaseadi, Samimpajeaseadi, Sigruwu ;;

౩] tIkshNoa gamdhoaఽsyaa@h iti - tIkshNagandhaka@h =

tIkshaNamaina wAsana = gandham kaladi ;;

౪ ] Akshi bamtyaneana AkshIba@h = kshIbR madE ;-

deeniceata imcukamta madimturu ;; -- paa. AkshIba@h ;;

౫] mumcyatyugra gamdham moacaka@h -

ugra gamdhAnni wiDucunadi ;;

ee ౫ [ 5 = aidu ] munagaceTTu pearlu ;

********************************************************************* ,

అనుబంధం ;- అస్త్రీ శాకం హరితకం శిగ్రు ;- `A Potherb` ;;

౧. శక్యతే భోక్తు మనేన శాకం ;

శశక్ఌ శక్తౌ = దీనిచేత భోజనము చేయుటకు వీలు కలుగును ;

౨. హరితవర్ణత్వాత్ ద్ధరితకం =

పచ్చ [రంగు] గా ఉండేది ;;

౩. శినోత్య రుచిమితి శిగ్రు = శీఞ్ నిశాతనే = అరుచిని పోగొట్టగలిగేది ;;

======================= ,

munagaceTTu/ mulagaceTTu ; [పేజీ 552 ] ; Sigru ;-

Sigru ;- Sloakamm ;- waiSyawargam, dwi.kaam. ;-

astree SAkam haritakam Sigru ;-

౧. SakyatE BOktu maneana SAkam ;

Sak ~l Saktau = deeniceata BOjanamu ceayuTaku weelu kalugunu ;

౨. haritawarNatwAt ddharitakam =

pacca [ramgu] gaa umDEdi ;;

౩. Sinoatya rucimiti Sigru = SI~n niSAtanE = arucini poagoTTagaligeadi ;; `

శ్లోకమ్; రక్తోఽసౌ మధుశిగ్రు స్స్యాత్ -

మధు ప్రధానశ్శిగ్రుః ||పు|| ;

౩౧ శ్లోకమ్ ; ద్వితీయకాండం - వనౌషధి వర్గం ; అమరకోశం ;;

భావం ;- తేనె ప్రధానమై ఉన్న ములగ/ మునగ &

ఈ ఒక్కటి ;- ఎఱ్ఱ పూల [ red flowwers] మునగచెట్టు పేరు ;

=================== ,

శ్లోకమ్; raktoaఽsau madhuSigru ssyaat -

madhu pradhaanaSSigru@h ||pu|| ;

bhaawam ;- teane pradhaanamai unna mulaga/ munaga &

ee okkaTi ;- e~r~ra puula [ `red flowwers`] munagaceTTu pearu ;

mulaga ceTTu ekkitE = ములగ చెట్టు ఎక్కితే - 32 ;-

EXTRA matter, notes ;- మురింగా - అని Drum Stich పేరు ; లాటిన్ పదం - Moringa oleifera- అని వృక్ష శాస్త్ర పరిశోధకులు పెట్టిన Western name కు మూల ధాతువు మురింగా ;; &

భారతీయ దక్షిణభాషలలో lekఈ - మురింగా - పదం వాడుక ఔతున్నది.

తమిళం, మలయాళం, హిందీ - ఇత్యాది భాషలలో ఈ మాట ఉన్నది.

సింహళం - ఈ మాటయే - మురుంగా - ఐనది ; & ఇదే రీతిగా -

తెలుగు, తమిళ - - హిందీ - వంటి నుడులలో - మునగ/ ములగ - గా పరిణామం ఐనది ;

English - Drumstich / morimgaa/ Horse radish tree ;

& శిగ్రూ - అనే సంస్కృత పదం - use ఔతున్నది.

మునగ చెట్టు ఎక్కించకు - అనే నానుడి ఉన్నది.

`MORINGA ;- "Moringa never dies, it only sleeps" Africanproverb ` ;;

` "plant a moringa near your home, and sickness will keep its distance." Indian proverb ;; ` ;;

================================ ,

murimgaa - ani `Drum Stich ` pearu ; lATin padam - `Moringa oleifera`- ani wRskah SAstra pariSOdhakulu peTTina `Western name` ku muula dhaatuvu murimgaa ;; &

bhaarateeya dakshiNaBAshalaloe ee - murimgaa - padam wADuka autunnadi.

tamiLam, malayALam, himdee - ityaadi BAshalaloa ee mATa unnadi.

sim haLam - ee mATayea - murumgaa - ainadi ; & ideareetigaa -

telugu, tamiLa - - himdee - wamTi nuDulaloa - munaga/ mulaga - gaa pariNAmam ainadi ;

`English - Drumstich / morimgaa/ Horse radish tree ` ;

& SigrU - anea samskRta padam - `use` autunnadi.

munaga ceTTu ekkimcaku - anea naanuDi unnadi.

prev = ఒడ్డున వినయ ప్రబ్బలి - 31 ;- వేతసః* రథాభ్రపుష్ప - విదుల* - శీత - వానీర, వఞ్జులః ; 6, మార్చి 2026, శుక్రవారం ;;

***************************************************************

Link ;- ములగ చెట్టు , Moringa ;

6, మార్చి 2026, శుక్రవారం

ఒడ్డున వినయ ప్రబ్బలి - 31

వేతసః* రథాభ్రపుష్ప - విదుల* - శీత - వానీర, వఞ్జులాః|| శ్లోకమ్ ; A ;

& వేతసః - రథః - అభ్రపుష్పః -

విదులః - శీతః - వానీరః - వఞ్జులః|| పు|| - శ్లోకమ్ - B ;

ఈ మూడు - ప్రబ్బలి చెట్టు 💦💤💦 పేర్లు ;

& వేతసః *;- `The Rattan plant` ;-`a kind of reed/ RATTAN Creeper ;;

& *a] విదుల ; b] విదుళ ;;

భావము ;- + వేతి అంభోఽనువర్తతే వేతసః ::

వీ గతి ప్రజన కాంత్య సనఖాదనేషు =

నీటిని పొంది ఉండునది ; &

వితన్యతి కాలేన వా వేతసః - తను ఉపక్షయే = కాలవశమున క్షయించేది ;

౧. రమంతేస్మిన్ఽస్మిన్ పక్షిణ ఇతి రథః క్రీడాయాం ; రము క్రీడాయాం = [ ౧. రమంతేస్మిన్ఽస్మిన్

= పిట్టలు ఈ వృక్షం కొమ్మలలో రమించును.

౨. a] అభ్ర సమ్యే పుష్పమస్య అభ్రపుష్పః =

వానాకాలంలో పుష్పించునది ;; &

౩. b] అభ్రవర్ణాని పుష్పాణ్యేతి వా అభ్రపుష్పః =

మేఘాల వన్నెల వంటి - రంగులను కలిగి ఉండేది ;;

౪. విద్యుల్లతే వాయునేతి విదులః - వివోర్వో డులక్షేప ఇతి ధాతుః =

వాయువు చేత పోగొట్టబడేది. ;;

౬. దాహశమనాచ్ఛీతః = ఈ తరువు దాహోపశమని ;;

౭. దాహశమనార్ధం వన్యత ఇతి వానీరః =

వంజలశ్చ . వనషణ సంభక్తౌ. దాహం, దప్పిక తగ్గడానికై, పొందబడేది ;;

ఈ ౭ [ ఏడు - 7 ] ప్రబ్బలి చెట్టు పేర్లు ;

EXTRA ;- పూర్వాషాఢ నక్షత్రం - వాస్తు అనుకృతి - వృక్షము - ఈ వేతస తరువు ;

*weatasa@h ;- వేతసః ;- `The Rattan plant` ;-`a kind of reed/ RATTAN Creeper ;;

& వేతస న్యాయ పద్ధతి ;- యుక్తి గల మానవులకు అన్వయించి, వేతసము అంటే వానీరము, ప్రబ్బలి చెట్టు ; నదుల ఒడ్డున పెరిగే ఒక రకమైన చెట్టు.

ఈ ప్రబ్బలి చెట్టు యేరు లేదా నదిని ఆనుకుని ఒడ్డున పెరుగుతుంది. అలలు, వరదలు వచ్చినప్పుడు వంగుతుంది. అవి తగ్గగానే లేచి తలెత్తుకుంటుంది.

1] కొందరు బుద్ధిమంతులు, యుక్తి కలిగిన వారు శత్రువులు తమ కంటే బలమైన వారయినప్పుడు వారి యొక్క దుష్టత్వాన్నీ, ఆధిపత్యాన్ని ఎదిరించలేక వినమ్రులై తలయొగ్గుతూ వారి బారిన పడకుండా తమ జీవితాన్ని గడుపుతుంటారనే అని అర్ధం ;;

2] తిరుప్పావై పాశురాలలో పదిహేడవ పాశురంలో యశోదను వర్ణిస్తూ "ప్రబ్బలి చెట్టు వంటి సుకుమారమైన స్త్రీలలో చిగురు వంటి దానా మేలుకో ! " ;

3] కిరాతార్జునీయం [భారవి ] 'ఆరవ సర్గలో' ప్రబ్బలి చెట్ల గురించి ఎంత గొప్పగా వర్ణించారో చూడండి."ఎత్తైన దేవదారు వృక్షాలను సైతం కూల్చగలిగే వేగంతో పారే గంగానదిలో నీటి ప్రబ్బలి చెట్ల సమూహం ప్రణామం చేస్తున్నట్లు అనిపించాయి.ప్రవాహ వేగానికి వంగుతూ, వేగం తగ్గగానే నిటారుగా లేచి నిలబడటం చూస్తుంటే అవి ఎంతో వినయవంతుల్లా అనిపించాయి ;

& వేతం - అంటే - బెత్తం - అని అర్ధం ;

వేతసి, పేము, బెత్తపు చెట్టు - ప్రబ్బ/ ప్రబ్బలి ;

usage - బెత్తం ఝళిపిస్తూ - &

wrds = వేత్రం = బెత్తం ; బడితి / బడితె పూజ ;- దుడ్డుకర్రతో దండించడం ;;

EXTRA ;- वेतस ;- Kalpa (Formulas, Drug prescriptions and other Medicinal preparations)

Vetasa (वेतस) refers to the medicinal plant known as

वेतस - “Homonoia riparia Lour.” and is dealt with in the 15th-century

Yogasārasaṅgraha (Yogasara-saṅgraha) by Vāsudeva: an unpublished Keralite work representing an Ayurvedic compendium of medicinal recipes. The Yogasārasaṃgraha [mentioning vetasa] deals with entire recipes in the route of administration, and thus deals with the knowledge of pharmacy (bhaiṣajya-kalpanā) which is a branch of pharmacology (dravyaguṇa).

- నది ఒడ్డున వినయ ప్రబ్బలి -

=========================== ,

nadi oDDuna winaya prabbali - 31 ;

Sloakamm ;- weatasa@h - ratha@h - abhrapushpa@h -

widula@h - SIta@h - waaneera@h - wa~njula@h|| pu||

ee muuDu - prabbali ceTTu 💦💤 pearlu ;:

weatasa@h rathaabhrapushpa - widula* - SIta - waaneera, wa~njulaa@h||

*`a`] widula ; `b]` widuLa ;;

& * weatasa@h ;- `The Rattan plant` ;-`a kind of reed/ RATTAN Creeper ;;

BAwamu ;- + weati amBO ఽnuwartatE weatasa@h ::

wee gati prajana kaamtya sanaKAdanEshu =

nITini pomdi umDunadi ; &

witanyati kaaleana waa weatasa@h - tanu upakshayea = kaalawaSamuna kshayimceadi ;

౧. ramamteasminఽsmin pakshiNa iti ratha@h krIDAyaam ; ramu krIDAyAm = [ ౧. ramamteasminఽsmin ;

= piTTalu ee wRksham kommalaloa ramimcunu.

౨. `a`] abhra samyea pushpamasya abhrapushpa@h = waanaakalamloa pushpimcunadi ;; &

౩. `b`] abhrawarNaani pushpaaNyEti waa abhrapushp@h =

meaGaala wannela amTi - ramgulanu kaligi umDEdi ;;

౪. widyullatea waayuneati widula@h - wiwoarvoa Dulaksheapa iti dhaatu@h =

waayuwu ceata poagoTTabaDEdi. ;;

౬. daahaSamanaacCIta@h = ee taruwu daahoapaSamani ;;

౭. daahaSamanaardham wanyata iti wAnIr@h = wamjalaSca .

wanashaNa samBaktau. daaham, dappika taggaDAnikai, pomdabaDEdi ;;

ee ౭ [ EDu - 7 ] prabbali ceTTu pearlu ; &

usage - బెత్తం ఝళిపిస్తూ - & wrds = weatram = bettam ; baDiti / baDite puuja ;- duDDukarratoa damDimcaDam ;;

EXTRA ;- = puurwaashADha nakshatram - waastu anukRti - wRkshamu - ee weatasa taruwu ;

& weatam - amTE - bettam - ani ardham ;

weatasi, peamu, bettapu ceTTu - prabba/ prabbali ;

****************************************************** ,

PREV = దంతి చెట్టు - 30 ;;

LINK ;- వేతస న్యాయ అనుసరణ ;- సంస్కృతం లోకోక్తి ;-

LINK ;- वेतस - “Homonoia ripaomonoia riparia Loria Lour.”

దంతి చెట్టు - 30

అధ మకూలకః||

నికుంభో దంతికా ప్రత్యక్ఛ్రే ణ్యుదుంబర పర్ణ్యపి||

మంక్యతే చిత్రత్వాత్ మకూలకః|| ;- ౧౪౪ ; Baliospermum monanum ;;

వనౌషధి వర్గం, అమరకోశమ్ ; 189 ;; దంతి చెట్టు ;- 5 పేర్లు ;;

౧] రసాధారత్వేన నిశ్చితః కుంభో నికుంభః

రసమునకు ఆధారమైన కుంభం [కుండ] ;; యధతే అగ్ని సంయోగాదితి -

౨] దమ్యంతే అనయా దోషా ఇతి దంతికా దము ఉపశమనే ;-

రోగాలు దీనివలన ఉపశమింపబడును ;;

౩] ప్రత్యగ్భవతీ ప్రత్యక్ శ్రేణిరస్యా ఇతి ప్రత్యక్ఛ్రేణీ =

సీ. బోరగిలి యుండే ఆకుల పంక్తులను కలిగి ఉన్నది ;;

౪] ఉదుంబరస్య పర్ణాన్యస్యా ఇతి ఉదుంబర పర్ణీ ;;

సీ. అత్తి ఆకుల వంటి ఆకులను కలిగిఉన్నది ;

ఈ ౫ [ఐదు = 5 ] దంతి చెట్టు పేర్లు ;;

EXTRA ;- Vernacular Names ;- సమానార్ధక పదాలు ;- Baliospermum monanum ;;

Family = Euphorbiaceae ;

స్థానిక భాషలు ;- దంతి ; దంతిక ; నాగదంతి ;

తెలుగు ; = అడవి ఆముదం ; కొండ ఆముదము ;

మలయాళం = నాగదంతి ; దంతి ;;

జానపదులు ;-;- జంగ్లీ జమాల్‌గోటా ;

English = వైల్డ్ క్రోటన్ ;

తమిళం ;- నఖతంతి ;

హిందీ = దంతి ;|;

========================== ,

damti ceTTu ;- 5 pearlu ;-;

adha makuulaka@h||

nikumbhoa dantikaa pratyakCrea Nyudumbara parNyapi||

mamkyatea citratwaat makuulaka@h|| ;- ౧౪౪ ;

wanaushadhi wargam, amarakoaSamm ; 189 ;;

Sloakamm - `B` ;- makuulaka@h [paa] mukuulaka@h ;; nikumbha@h ||pu||

dantikaa - pratyakCreaNee - udumbara parNee ||see||

౧] rasaadhaaratweana niScita@h kumBO nikumbha@h =

rasamunaku aadhaaramaina kumbham [kumDa] ;; yadhatea agni sam yoagaaditi -

౨] damyamtea anayaa doashaa iti damtikaa damu upaSamanE ;-

roagaalu deeniwalana upaSamimpabaDunu ;;

౩] pratyagBawatI pratyak SrENirasyaa iti pratyakCrENI =

see. boaragili yumDE aakula pamktulanu kaligi unnadi ;;

౪] udumbarasya parNAnyasyaa iti udumbara parNI ;;

see. atti aakula wamTi Akulanu kaligiunnadi ;

ee ౫ [aidu = 5 ] damti ceTTu pearlu ;;

౫ damti naamamulu ;;

****************************************** ,

LINK = దంతి చెట్టు - 30 ;

Prev post = పాలు గారే అత్తిచెట్టు - 29 ;;n

పాలు గారే అత్తిచెట్టు - 29

ఉదుమ్బరో జంతుఫలో యజ్ఞాంగో హేమదుగ్ధకః|

ఉన్నతత్వాత్ ఉల్లంఘితం అంబరం అనేనేతి ఉదుంబరః || `Glamerous fig` ; ;;

శ్లోకమ్ ;- 91 ;;

ఔన్నత్యం చేత గగనాన్ని తాకునది ; 1] జంతుయుక్తం ఫలమన్యేతి జంతుఫలః ;;

= జంతువులతో కూడిన పళ్ళు [fruits ] కలిగిఉన్నది ;

2] యూపాది రూపేణ యజ్ఞస్యాంగం ఉపకరణం ఇతి యజ్ఞాంగ@| =

యూపాది రూపముచేత యజ్ఞమునకు అంగమై ఉండునది ;

3] హేమవర్ణం దుగ్ధం క్షీరమస్య హేమదుగ్ధకః =

బంగారు వంటి పాలు కలిగినది =

ఈ ఐదు అత్తిచెట్టు పేర్లు ;;

Extra ;- FIG జాతికి చెందినవి అంజీర పళ్ళు* -

ఆరోగ్యదాయినులు - కనుక ప్రజలు ఎండబెట్టిన ఈ అత్తిపళ్ళు* తింటుంటారు.

పాలు గారే అత్తిచెట్టు - 29 ;

=========================== ,

paalu gaarea atticeTTu - 29 ;-

udumm baroa jamtuphaloa yajnaamgoa heamadugdhaka@h|

unnatatwaat ullamghitam ambaram aneaneati udumbara@h || SlOkamm ;- 91 ;;

aunnatyam ceata gaganaanni taakunadi ; 1] jamtuyuktam phalamanyeati jamtuphala@h ;

= jamtuwulatO kUDina paLLu [`fruits` ] kaligiunnadi ;

2] yuupaadi ruupeaNa yajnasyaamgam upakaraNam iti yajnAmga@| =

yuupaadi ruupamuceata yajnamunaku amgamai umDunadi ;

3] heamawarNam dugdham ksheeramasya heamadugdhaka@h =

bamgAru wamTi paalu kaliginadi =

ee aidu atticeTTu pearlu ;;

Extra ;- FIG` jaatiki cemdinawi amjeera paLLu* -

aaroagyadaayinulu - kanuka prajalu emDabeTTina ee attipaLLu* timTumTAru.

******************************************

PART - 1 ;- & Continue - PART - 2 ; next ;

******************************************* ,

Names of Copper - రాగి" ;- 29 ;- PART - 2 ;-

అధ తామ్రకం ;-

శుల్బం *మ్లేచ్ఛముఖం ద్వష్ట్య**వరిష్ఠోదుంబరాణి చ|

తామ్యతి యధతే అగ్ని సం యోగాదితి తామ్రకం. తముగ్లానౌ|| ;;

& * మ్లేచ్ఛముఖం ; [**వరిష్ఠః ఉదుంబర] ; ;

ద్వితీయకాండం ; వైశ్యవర్గం, 97 శ్లోకమ్ ;;

భావం ;- *మ్లేచ్ఛదేశే ముఖ్యత్యాత్ మ్లేచ్ఛముఖం = [మ్లేచ్ఛసీమలో ముఖ్యమైనది ; &

ద్వే హేమరూప్యే అశ్నుతే ద్వ్యష్టం - అశూ వ్యాప్తౌ =

వెండి, బంగారం వలె - రెండింటినీ వ్యాపించునది ;; ''''''''''' & 4]

శ్రేష్ఠత్వాత్ వరిష్ఠం = లోహములలో శ్రేష్ఠమైనది ;; &

5] ఉదుంబరాభత్వాత్ ఉదుంబరం = మేడి వంటి వన్నె కలది ;;

"ఔదుంబరం చ తామ్రం" -

అని అమరమాల - లోని - ఆర్యావృత్తం - శ్లోకమ్ ; ...... ,

కనుక ఔదుంబరం - అని 'ఔ కారాది కూడ కలదు.

ఈ ఆరు "రాగి" పేర్లు ; &

`for links` ;- అమరమాల - अमरमाला - ఆర్యావృత్తం - శ్లోకమ్ ;;

=========================== ,

adha taamrakam ;-

Sulbam *mlea మ్లేcCamuKam dwashTya**warishThOdumbarANi ca|

[**warishTha@h udumbara]

taamyati wyadhatea agni sam yoagaaditi taamrakam. tamuglaanau||

dwiteeyakAMDam ;- waiSyawargam, 97 Sloakamm ;;

bhaawam ;- *umm leacCa [మ్లేచ్ఛ] deaSE mukhyatyaat --

మ్లేచ్ఛ mleacCamukham = [ మ్లేచ్ఛ] mleacCa seemaloa mukhyamainadi ; &

dwea heamaruupyea aSnutea dwyashTam - aSU wyaaptau =

wemDi, bamgaaram wale - remDimTinee wyApimcunadi ;;

4] SreashThatwaat warishTham = loahamulaloa SrEshThamainadi ;; &

5] udumbaraabhatwaat udumbaram = meaDi wamTi wanne kaladi ;;

"audumbaram ca taamram" -

ani amaramaala - अमरमाला - loani - aaryaawRttam - Sloakamm ; ...... ,

kanuka audumbaram - ani 'au kaaraadi kUDa kaladu. ''''

ee aaru "raagi" pearlu ;

******************************************* ,

అఙ్కోలః నికోచకః|| ||పుః||

2] ఊడుగుచెట్టు ;; `Alangium & guglans` ;; [link prev =- అక్షోటః ] -

ద్వితీయకాండం ;- కొండగోగు చెట్టు ;;

============== ;

a~mkoala@h nikoacaka@h|| ||pu@h||

2] UDuguceTTu ;; [`link `- akshoaTa@h ;;

******************************************* ,

for links` ;- అమరమాల - अमरमाला -అమరమాల - अमरमाला

prev post = ఇప్పపువ్వు - మధు పుష్పం - 28 ;;

లేబుళ్లు: అమరకోశంలో చెట్లు nature, దేశము - వృక్షాలు ;;

18, ఫిబ్రవరి 2026, బుధవారం

ఇప్పపువ్వు - మధు పుష్పం - 28

మధూకే తు గుడపుష్ప మధుద్రుమౌ - వానప్రస్థ - మధుష్టీవౌ||

వివరణ ;- మధురసః ఉచ్యతే యుజ్యతే అత్రేతి మధూకః, ;; & ` `Bassia Latifolia ` ౯

మధూకః = ౧. నీళ్ళలో పుట్టిన యిప్ప మాని names ;;

మధూకః - గుడపుష్పః - మధుద్రుమః - వానప్రస్థః - మధుష్ఠీవౌ|| ||పు||

ఉచ సమ వాయే =

దీనిలోన తేనె సమకూరును.

౧. గుడవత్ స్వాదూని పుష్పాణి యస్య సః గుడపుష్పః =

బెల్లం వంటి పువ్వులు కలది ;

౨. మధు ప్రధానో ద్రుమః, మధు ద్రుమః ;

మద్యాన్నే ప్రధానంగా కలిగి ఉన్నట్టి చెట్టు ;

౩. వనప్రస్థే వనస్థలే భవో = వనస్థలిలో పుట్టినది ;;

౪. మధుష్ఠీవతీతి మధుష్టీవః- ష్ఠివు నిరసనే = తేనె [honey] ని స్రవించునది ;

ఈ ఐదు [five] ఇప్పమ్రాని నామములు ;

& 1. మధు ద్రుమం ;- honey wisdom = మధు విద్య - వేదాంతపరంగా ప్రసిద్ధమైనది. మధు పుష్ప, తరువులు - ప్రాముఖ్యత - గురు దధీచి దారా, అశ్వినీ కుమారులు అందుకున్నారు. కవలలు ఐన అశ్వినీ కుమారులు - సతీ సుకన్య - సంఘటన, గాధకు మూల కారణమైన వైద్యశాస్త్ర పునాది ;

2. మధువనం ;- అంగదుడు, వానరులు - మధువనంలో జొరబడ్డారు.

సుగ్రీవుడు పంపిన - ఆ వానరులు - ఆ ఇప్పతేనెను, మన"సారా" తాగి, చిందులు వేసారు. రామయణం - లో వాల్మీకి రచనలో ఈ ఘట్టాలు శోభితం ఔతున్నాయి.

extra ;- 1] ఇప్పపూల రసం త్రాగితే ఉన్మత్తులు అవుతారు.

2] ఒడిసా* సీమ ప్రజలు [ గడ్చిరోలి - మహారాష్ట్ర - మున్నగు ప్రాంతాలలో -

ఈ మధు సుమముల వాడుక విరివిగా - ఉన్నది.

[* ଓଡ଼ିଶା ;- ఒడిశా రాష్ట్రం & ఒరియా భాష ] ;

3] ఆయా ప్రజానీకం - festivals తరుణములప్పుడు - మహువా సుమముల నుండి - భంగు పానీయాదులను తయారుచేస్తారు.

తద్వారా - ఆహారం, పండుగలను రసవంతం చేస్తున్నవి ఈ మహురా పువ్వులు ;;

4] Madhuca indica (= M. longifolia) ;- ఈ మధుకా మకరందం - మధు ద్రుమం - అనగా - ఇప్ప చెట్టు - పట్టుపురుగుల పెంపకమునకు సహకారి, ఆధారమైనది ;

& extra ;- ఇప్పచెట్టు ;- దాదాపు 700 ఆదివాసీలు, తెగలు ఈ చెట్టు జీవనాధారం. జూన్ నెలలో ఇప్ప తరువును పూజిస్తారు. అడవి ప్రజల పాలిటి కల్పతరువు ఇప్పచెట్టు.

============================= ,

ippapuwwu - madhu pushpam - 28 ;-

madhUkea tu guDapushpa madhudrumau - waanaprastha - madhushTIwau||

wiwaraNa ;- madhurasa@h ucyatea yujyatea,atreati madhUka@h,

uca sama wAyE =

deeniloana teane samakuurunu.

౧. guDawat swaaduuni pushpANi yasya sa@h guDapushpa@h =

bellam wamTi puwwulu kaladi ;

౨. madhu pradhAnoa druma@h =

madyaannE pradhaanamgaa kaligi unnaTTi ceTTu ;

౩. wanaprasthE wanasthalE BawO = wanasthaliloa puTTinadi ;;

౪. madhushThIwateeti madhushTIwa@h - shThiwu nirasanea =

teane [`honey`] ni srawimcunadi ;

ee aidu [`five`] ippamraani naamamulu ;

madhu drumam ;- `honey wisdom` = madhu widya - weadaamataparamgaa prasiddhamainadi. madhu pushpa, taruwulu - praamukhyata - guru dadheeci daaraa, aSwinee kumaarulu amdukunnaaru. kawalalu aina aSwinee kumaarulu - satee sukanya - samghaTana, gaaadhaku muula kaaraNamaina waidyaSAstra punaadi ;

& extra ;-

1] ippapuula rasam traagitea unmattulu awutaaru.

2] oDisaa seema prajalu [ gaDciroali - mahaaraashTra - munnagu praamtaalaloa - ee madhu sumamula wADuka wiriwigaa - unnadi.

3] aayaa prajaaneekam - `festivals` taruNamulappuDu - mahuwaa sumamula numDi - bhamgu paaneeyaadulanu tayaaruceastaaru.

tadwaaraa - aahaaram, pamDugalanu rasawamtam ceastunnawi ee mahuraa puwwulu ;;

4] `Madhuca indica (= M. longifolia) ` ;- ee madhukaa - madhu drumam - anagaa - ippa ceTTu - paTTupurugula pempakamunaku sahakaari, aadhaaramainadi ;

Extra ;- ippaceTTu ;- daadaapu 700 aadiwaaseelu, tegalu ee ceTTu jeewanaadhaaram. juun nelaloa ippa taruwunu puujistaaru. aDawi prajala paaliTi kalpataruwu ippaceTTu ;;

& prev post = అంబాళం పండు - 27 ;;

- 28

17, ఫిబ్రవరి 2026, మంగళవారం

అంబాళం పండు - 27

పీతనః - కపీతనః - ఆమ్రాతకః||పు|| 3 ;- అంబాళపు పండు ;;

అథ ద్వౌ పీతన - కపీతన కపీతనూ - ఆమ్రాతకే||

రసేన వస్రాదికం పీతం కరోతీతి పీతనః = ` Spondias Mangifera `

రసం చేత వస్త్రాదులను [cloths etcetera] పచ్చగా చేసేది [green ] ;;

౧. కపీనాం ఇష్టైః ఫలైః ప్రీతిం తనోతీతి - కపీతనః, తను వస్తారే. ;-

ఫలములచే కోతుల కోరికను ఇనుమడింపజేసేది ;

౨. ఆమ్ర మీష దతతి అనుగచ్ఛతీతి ఆమ్రాతకః. అత సాతత్య గమనే.

మామిడిని ఇంచుకంత అనుకరించేది ;;

ఈ ౩ [ = 3 = మూడు] అంబాళం చెట్టు పేర్లు ;; శ్లోకం ;- ౨౭ = 27 ;;

& 👉 & extra infn ;- అంబాళపు పండు ;- Hogoplum Wild Mango ;- 1] జంట జంటగా - రెండు పళ్ళు చొప్పున కాస్తున్నాయి. చిగురు ఆకులు కూడా కొంచెం పుల్లగా ఉండటం ఈ చెట్టు విశేషం ; & కాయ నిండా రసం ఉంటుంది ;

వర్షాకాలంలో కాసే ఈ పళ్ళు తీపి, పులుపు కలగలిపిన రుచి ఉంటాయి.

అందుచేత - అంబాళం - తోటలు కూడా రైతులు పెంచుతారు.

3] అరుచిని పోగొడ్తుంది - కోతులు - ఇష్టంగా తినే పళ్ళు ఇవి ; &

& స్వరానికి అనుగుణం - గొంతు గురగుర తగ్గుతుంది - మగ్గిన పళ్ళు - ధాతు వృద్ధి, వీర్యవృద్ధి కలిగిస్తాయి.

వేడి చేసె స్వభావం - విపాకంతో మధుర రసం గా మారడం చెప్పదగిన అంశము ;

& EXTRA ;- అంబాళపు పండు ;; `EXTRA ;- అంబాళపు చెట్టు:- 1] ఆమ్రాతక అని సంస్కృతంలో పేరు కలిగిన అంబాళపు చెట్టు శాస్త్రీయనామం Spondias Mangifera . ఇంగ్లీషులో దీన్ని Hogoplum Wild Mango అని పిలుస్తారు. ఇది ఫలజాతికి చెందిన చెట్టు. ఈ చెట్టు అడవుల్లో విస్తారంగా పెరుగుతుంది. ఈ చెట్టును తోటలుగా కూడా పెంచుతారు. జంటజంటగా రెండేసి కాయలు చొప్పున కాస్తాయి.

2] నక్షత్ర ఫలం చెట్టును అంబాణపుకాయ, కర్మరంగము , తమాటకాయ, కరంబోలా అని కూడా అంటారు. దీని శాస్త్రీయ నామం Averrhoa carambola. ;

3] ఉష్ణ మండల ప్రాంతాలలో నిదానంగా పెరిగే ఈ చెట్టు సుమారు 25 అడుగుల ఎత్తు పెరుగుతుంది. ఆకు పచ్చని ఈ చెట్టు ఆకులు పగలు చైతన్యంగా ఉండి రాత్రులందు లోపలి వైపుకు ముడుచుకుంటాయి. లేత ఎరుపు రంగు గల చిన్న పుష్పాలు ముదురు ఎరుపు తొడిమతో ఉంటాయి.నక్షత్ర ఫలం చెట్టు సంవత్సరానికి నాలుగు సార్లు పూత పూసి కాయలు కాస్తుంది. ఈ నక్షత్ర ఫలం చెట్టు యొక్క పండు 5 విభాగాలుగా ఉండి నక్షత్రం గుర్తును పోలి ఉంటుంది. ఈ పండు అండాకారం లేక దోసకాయ ఆకారంలో కండను కలిగి సుగంధభరిత వాసనతో పసుపు ఆరంజి ఆకుపచ్చ కలసిన రంగుతో ఆకర్షిస్తుంది. ;;

& ఇతర దేశాలలో వాడకం ;- 4] A] ఫిలిప్పీన్స్ & లిబాస్ మున్నగు దేశాలలో -

ఆకులను, పళ్ళను sinigang, sinianglay/ laing మున్నగు వంటలలో అదనపు రుచి కోసం use చేస్తున్నారు.

B] ;- కట్టంబాజం [ మన దేశంలో Kattambazham] ప్రాంతాలలో -

అంబాళం పచ్చడి తయారీ ఉన్నది.

ఇతర భాషలలో పేర్లు ;-

సంస్కృతం = సంస్కృతం - आम्रातकः ;

/ ఆమ్రాతకః ; (āmrātakaḥ)[12] ;;

తెలుగు = అంబాళం చెట్టు ;;

తమిళ భాష = పులిచ్చ కాయ్ = పుల్లని కాయ

కన్నడ భాష = అమటికాయ / ಅಮಟೆಕಾಯಿ ;

ఒడియా భాష = Odia: ଆମ୍ବଳା/ଆମ୍ବଡ଼ା (Āmbåḷā/Āmbåṛā) ;;

మలయాళం = అంబాజం = അംബഴം (Ambazham) ;

తుళు భాష = ಅಂಬಾಡೆ ; అంబాడి ;

కొంకణి = अंबडे ;

భూటాన్ = L hotshamkha (Bhutan): Amara ;

నేపాలీ భాష ;- లాప్సీ = लापसी ;;

బెంగాలీభాష ;- ఆమ్ర = : আমড়া ;;

అస్సామీస్ = আমৰা = ఆమోరా ;

సామెత / నానుడి ;- అంబాళ పండు నోరు, బలుసు ముల్లు చెయ్యి ;
= your mouth is sweet plum, but your Hand is like thorn bush ;;
& notes ;- the hog - plum [ spodias mangifera] ;- this fruit is resembling the MANGO Fruit ;;

========================= ,

ambALapu pamDu ;-

atha dwau peetana - kapeetana kapeetanua - aamraatakea||

raseana wasraadikam peetam karoateeti peetana@h = ` Spondias Mangifera ` ;;

rasam ceata wastraadulanu [`cloths etcetera`] paccagaa ceaseadi [`green` ] ;;

౧. kapeenaam ishTai@h phalai@h preetim tanoateeti - kapeetana@h, tanu wastaarea. ;-

phalamulacea koatula koarikanu inumaDimpajEsEdi ;

౨. aamra meesha datati anugacCateeti aamraataka@h. ata saatatya gamanea.

maamiDini imcukamta anukarimcEdi ;;

ee ౩ [ = 3 = mUDu] ambALam ceTTu pearlu ;; శ్లోకం ;- ౨౭ = 27 ;;

ambALapu pamDu ;- `Hogoplum Wild Mango `;-

1] jamTa jamTagaa - remDu paLLu coppuna kaastunnaayi. ciguru aakulu kUDA komcem pullagaa umDaTam ee ceTTu wiSEsham ; & kaaya nimDA rasam umTumdi ;

warshaakaalamloa kaasE ee paLLu teepi, pulupu kalagalipina ruci umTAyi.

amduceata - ambALam - toaTalu kUDA raitulu pemcutaaru.

3] arucini poagoDtumdi - koatulu - ishTamgaa tinea paLLu iwi ; &

& swaraaniki anuguNam - gomtu guragura taggutumdi -

maggina paLLu - dhaatu wRddhi, weearyawRddhi kaligistaayi.

weaDi cease swaBAwam - wipaakamtoa madhura rasam gaa maaraDAm

ceppadagina amSamu ;

4] itara dESAlaloa waaDakam ;-

`A]` philippeens & libaas munnagu dESAlalO - aakulanu, paLLanu

`sinigang, sinianglay/ laing` munnagu wamTalaloa adanapu ruci koasam `use` ceastunnaaru.

`B]` ;- kaTTambaajam [ mana deaSamloa ` Kattambazham`] praamtaalaloa - ambaaLam paccaDi tayaaree unnadi.

itara BAshalaloe pearlu ;-

samskRtam = samskRtam - आम्रातकः ;

/ aamraataka@h ; `(āmrātakaḥ)[12] ;; `

telugu = ambaaLam ceTTu ;;

tamiLa BAsha = pulicca kaay = pullani kaaya

kannaDa BAsha = amaTikaaya / ಅಮಟೆಕಾಯಿ ;

oDiyaa bhaasha = `Odia: ଆମ୍ବଳା/ଆମ୍ବଡ଼ା (Āmbåḷā/Āmbåṛā) ;; `

malayALam = ambaajam = അംബഴം `(Ambazham) ;`

tuLu BAsha = ಅಂಬಾಡೆ ; ambADi ;

komkaNi = अंबडे ;

BUTAn = `L hotshamkha (Bhutan): Amara ;`

nEpaalI bhaasha ;- laapsee = लापसी ;;

bemgaaleebhaasha ;- aamra = : আমড়া ;;

assaamees = আমৰা = aamoaraa ;

prev post ;- రధం తయారీ used చెట్టు - 26 ;- ౧. స్యందనోపయోగ్యత్వాత్ స్యందనః = రథమునకు ఉపయోగించేది : ౨. రథచక్రాంతే నమతీతి నేమిః -

💦 LINK ;- అంబాళపు చెట్టు: అరుచిని పోగొడుతుంది అంబాళపు చెట్టు ;