చేదు సామ్రాట్, కిరాతదేశ తరువు - 49

కిరాత తిక్తః - భూనింబః - అనార్యతిక్తః|| 

కిరాతిక్తో భూనింబోఽనార్యతి క్తః||  ` Gentiana Cherayta  ;;

శ్లోకమ్ -142 ; వనౌషధి వర్గం, అమరకోశమ్ ;

౧. తిక్తరస యోగా తిక్తః, కిరాత దేశే భవః తిక్తః = తిక్తం = చేదు రుచి ;

కిరాతదేశమునందు పుట్టిన చేదు ఐన వేము ;

౨. భువి నింబో భూనింబః =  నేల వేము ;; 

౩. అనార్యాః కిరాతాః తద్దేశే భవః తిక్తః = 

ఈ ౩ [మూడు = 3 - three] నేల వేము పేర్లు ;`

`extra` ;- మ్లేచ్ఛ దేశము = ` వైశ్యవర్గం - ఔదుంబరం = రాగి ; 

& బహుళ ప్రయోజనాలను గమనించినందువలననే - 

తమిళ నాడు రాష్ట్ర ప్రభుత్వం - ఈ నేలవేము కషాయాన్ని ప్రజలకు పంపిణీ చేస్తున్నది - &

చిత్తూరు నగరం - సత్రవాడ - అంబేద్కర్ యువజన సంఘం వారు - అక్కడి జనులకు నేలవేము కషాయాన్ని - అందజేస్తున్నారు ;

& Botanical names ; - అకంతేసి కుటుంబం ;&

 వృక్ష కుటుంబం ;- ఆండ్రోఫిస్ పనిక్యులత ; 

& ఇంగ్లీష్ ;- Green Chiriyta ;; creat ;; King of Bitters ;; INDIA ECHINACEA ;;

సంస్కృతం ;- కాల్‌మేఘ్ ; భూనింబ ; कालमेघ ;; भूनिम्ब ;; 

తెలుగు = నేలవేము ; నేల వేప చెట్టు ;; 

కన్నడం ;- నేలబేము ;; 

మరాఠీ ;- కాడు కిరాయత ;  ఓలి  కిరాయత ;;; 

బెంగాలీ ;- కాల్‌మేఘ్ ;; কালমেঘ ;; 

ఒరియా ;- భూనింబ ; ଭୂଇଁନିగ్ମ୍ବ ;; 

గుజరాతీ ;-  కిరాయతు ;

హిందీ ;-  కిరాయత్ ;;

తమిళ్ ;- నిలవెంబు ;; సిరునంగై ;; సిరియ నంగై ;; 

మలయాళం ;- నిలవేప్ప్ = നിലവേപ്പ്  ;; కిరాయత్ = കിരിയത്ത് ; 

Malayalam: NilavEpp (നിലവേപ്പ്) , Kiriyathth (കിരിയത്ത്) 

లావో ;- La-Sa-Bee ;;  

=========================================, 

cEdu sAmrT, kirAta dESa taruwu - 49  ;- 

kirAta tikta@h - bhUnimba@h - anaaryatikta@h|| [`old buk - page 113 `] ;; 

kirAtiktoa bhuunimboaఽnaaryati kta@h|| 

` Gentiana Cherayta ` ;;

Sloakamm -142 ; wanaushadhi wargam, amarakoaSamm ;

౧. tiktarasa yOgA tikta@h, kirAta deaSE bhawa@h tikta@h = tiktam = ceadu ruci ;

kirAtadeaSamunamdu puTTina ceadu aina weamu ;

౨. bhuwi nimboa BUnimba@h =  neala weamu ;; 

౩. anaaryA@h kirAtA@h taddESE bhawa@h tikta@h = 

ee ౩ [mUDu = 3, three] nealaweamu   pearlu ;; 

& bahuLa prayoajanaalanu gamanimcinamduwalananea - 

tamilha naaDu raashTra prabhutwam - ee nealaweamu kashaayaanni prajalaku pampiNI cEstunnadi - &cittuuru nagaram - satrawADa - ambeadkar yuwajana samgham waaru - akkaDi janulaku nealaweamu kashaayaanni - amdajeastunnaaru ; 

& Botanical names ; -  wRksha kuTumbam ;- aamDrOphis panikyulata ;; 

&  Botanical name ;- Androphis paniculata ; [Linn] Burm ;;  

samskRtam ;- kaal^mEG ; BUnimba ; कालमेघ ;; भूनिम्ब ;; 

telugu = nealaweamu ; neala weapa ceTTu ; 

imgleesh ;- `Green Chiriyta ;; creat ;; King of Bitters ;; INDIA ECHINACEA

కన్నడం ; kannaDam ;- nealabeamu ;; 

marAThI ;- kADu kiraayata ;  Oli  kiraayata ;;; 

bemgAlI ;- kaal^mEG ;; 

oriyaa ;- BUnimba ; ଭୂଇଁନିgମ୍ବ ;; 

gujaraatee ;-  kiraayatu ;

himdee ;-  kiraayat ;;

tamilh ;- nilawembu ;; sirunamgai ;; siriya namgai ;; 

Malayalam: NilavEpp (നിലവേപ്പ്) , Kiriyathth (കിരിയത്ത്) ;; 

laawoa ;- `La-Sa-Bee ;; 

& ` Extra ;-  mm leacCa dESamu = waiSyawargam - audumbaram = raagi ;;

& PREV post = 🫒 జుట్టు, మేను అందం కోసం - 48 ;- బ్రాహ్మీ  తు మత్స్యాక్షీ వయస్తా సోమవల్లరీ || 138 శ్లోకమ్ ; Illecebrum Sessee  ;; & పొన్నగంటికూర ; బ్రాహ్మీ ;; 

& నేల వేము గురించి ఎంధరకు తెలుసు ,తెలిసనవి అన్ని నిజాల కదా ,ఇది ఎక్కడ దొరుకుతుంది,దీనిని ఎలా వాడుకోవాలి ,దీనిని కాల మెఘ్ అని ఎందుకు అంటారు ,ఇది మన మొక్క అని ఎందుకు గొప్పగా చెప్పుకోవచ్చు అన్న విషల తో పాటు నేల వేము గొప్పతనము గురించి తెలుసు కోవడానికి మరియూ షుగర్ వ్యాది కి ఏవిదంగా పనిచేస్తుందో తెలుసుకోవడానికి ఈ వీడియో చూడండి . Here I tried to explain uses and benefits of nela vemu plant,nela vemu plant uses in telugu,kaala megh uses in telugu, Maha tikta uses in telugu,nela vemu plant is great medicinal valuses, nela vemu plant is vey useful to all fevers and flue and viral infections,nela vemu plant is very useful to skin problems,nela vemu plant is very useful to diabetics,nela vemu plant is very use ful to liver problems,nela vemu plant is very useful to digestive problems.  nela vemu plant is also called as maha tikta or kaal megh ;; 

ఈ ఆకులతో షుగర్ 7 రోజుల్లో తగ్గిపోతుంది || Nela Vemu Plant Uses || Cure Diabetes Naturally in Telugu ; నేలవేము ఈ మొక్క పొడి రోజు తాగితే జరిగె అద్భుతాలు తెలిస్తే రోజు తాగుతారు | Medicinal Plants Benefits ;- నేలవేము తో చాలా లాభాలు ;-  Amazing Benefits Nelavembu Plant ;-  సర్వ రోగాలకు అద్భుత సంజీవిని ; Find the link below for the 

Research centre, Central Institue of Medicinal and Aromatic Plants at Mallapur , Hyderabad. 

Link - 1 ;- చేదు సామ్రాట్, కిరాతదేశ తరువు  - 49 ;;

Link - 2 ;- Tamil state Govt - give nealaweamu sharbat kashAya drink to people ;

Link - 3 ;- medicinal valuses, nela vemu plant  

LINK - 4 ;-  tamilha naaDu - nealaweamu kashaaya pampiNI ;-

తమిళనాడు - నేలవేము కషాయ పంపిణీ ;;

&   ఔదుంబరం = రాగి & పుళిందా మ్లేచ్ఛః|| 

జుట్టు, మేను అందం కోసం - 48

బ్రాహ్మీ  తు మత్స్యాక్షీ వయస్తా సోమవల్లరీ || 138 శ్లోకమ్ ; Illecebrum Sessee  ;; 

              - ద్వితీయ కాండము - వనౌషధి వర్గము - అమరకోశం 

 బ్రాహ్మీ  [పా] బ్రహ్మీ తు మత్స్యాక్షీ వయస్థా సోమవల్లరీ ||  ౧౩౭ శ్లోకమ్ ;; Illecebrum Sessee ;      

౧. పావనత్వాత్ బ్రాహ్మీ . సీ. పావనమైనది ; పా. బ్రహ్మీ ;

౨. మత్స్యాక్షి తుల్య పుష్పత్వాన్ -  మత్స్యాక్షీ = సీ . చేప కన్నుల వంటి పువ్వులు కలిగి ఉన//ది ;; 

౩. వయః స్థాపయతి  వయస్స్థా ; ష్ఠా గతి నివృత్తౌ ; వయస్సును నిలుపునది ;;    

౪. సోమవచ్ఛీత వీర్యత్వాత్ సోమవల్లరీ  = చంద్రుని వలె చల్లనై ఉండేది ;; 

ఈ ౪ [ 4 = నాలుగు = four] పొన్నగంటికూర పేర్లు   ; 

& సప్త మాతరః = ఏడు శక్తి మాతలలో ఒక మాత = బ్రాహ్మీ ;

EXTRA ;-  గ్రామీణ ప్రజలు - కంటిచూపు కోసం మేలు చేస్తుంది - అని వాడుక, కనుక  kamTi kuura అన్నారు - పొన్/ పొన్ను - అంటా బంగారం ;- అనేక విధాలుగా - శరీర సౌందర్యానికి, నేత్ర రుగ్మతలను నయం చేయుటకు - ఉపయుక్తం - అందుచేత పొన్నగంటి ఆకులు ఆహారంలో విరివిగా తీసుకోవాలని ఆయుర్వేద వైద్యులు, న్యూట్రిషన్ నిపుణులు చెబ్తున్నారు.

అమరాంథె కుటుంబం మొక్క ;- చేపకళ్ళ మాదిరి తెల్ల పూలు పూస్తాయి, కాయలు కాయవు & 48 రోజులు తింటే - నేత్ర సంరక్షణకు మంచి సహాయకారిణి - అని అనుభవజ్ఞుల వక్కాణం ;

పొన్నగంటి మొక్క హిందూ దేశం, శ్రీలంక దేశాలకు సంబంధించినది & క్రమంగా అనేక countries కి వ్యాపించినది.

 పొన్నగంటి ఆకులు బల్లెం రూపం [బల్లెం రూపం] కలిగి [Lansolate] దీర్ఘ చతురశ్రాకారం కలిగిఉంటాయి.  

Nutritional & culinary uses; & health benefits ;  ఇతర benefits అనేకం ; ఈ మొక్క ఆకులు అమూల్య ప్రయోజనాలు కలిగిస్తున్నవి.

కేరళ ;- state లో Bettzickiana సాగు చేయని నేలలలో ఈ జాతి పొన్నగంటి విస్తృతంగా కనబడుతున్నది. [ ఈ జాతి పొన్నగంటి విస్తృతంగా కనబడుతున్నది ] 

పొన్నగంటి నూనె - కేశవర్ధిని - అనగా జుట్టు [hair] కి మేలు చేస్తుంది.  ;; 

బ్రాహ్మీ ఆయిల్, బ్రాహ్మీ కురుల నూనె - సుప్రసిద్ధం ;  💦👪

& more points ;- బ్రాహ్మీ ;- అనే నామాంతరం ఈ పొన్నగంటి కలిగిఉన్నది. 

ఇంటిలో సాంప్రదాయం ప్రకారం కాటుకను పెద్దలు తయారుచేసేవారు.-

అటువంటి పద్ధతులలో ఒకటి - పొన్నగంటి ఆకుల పసరును  making KAJAL కోసం వాడుతుంటారు. 👪

పొన్నగంటి - తమిళం మూల ధాతువు ;- పొన్ = స్వర్ణం / gold & "ఆంగన్ని" 

= "ఆగుం కన్న్-నీ" = అర్ధం ;- మీ మేను/ శరీరం సువర్ణ కాంతిని పొందుతుంది" = 

                  [Your body will acquire a golden lustre"] ; 

& స్థానిక, ఇతర భాషలలో పేర్లు ;- 

తమిళం - real ponnanganni & కన్నడం ;- హొన్నగనీ [Honagane] ;; 

పొన్నగంటి మొక్కలలో కొన్ని రకములు ;- నాటు పొన్నగన్ని [Native ponnagamTi ] ;;

సీఅమై పొన్నగన్ని /సికప్పు పొన్నగన్ని [ red-stemmed Variety], సీమ పొన్నగంటి చెట్టు ;

నెర్ పొన్నగన్నీ [water-loving Variety] ;; నీరు పొన్నగంటి  ;; 

Dwarf Copperleaf ;; Joyeed ;;

హిందీ = గరుడి ;; గురూ;- గరుడి, గురూ ;;

కొయ్‌పా - కొంకణి & 

కన్‌చారీ ;; కొయ్‌పా = మరాఠీ  ;;

హొన్‌గన్నె - కన్నడ ;

పొన్నగన్ని కీరై - తమిళ్ ;; (பொன்னாங்கண்ணி கீரை) ;; 

Phachet = మణిపురి ;; 

మదరంగ - ఒరియా ;;

మత్స్యాక్షి - సంస్కృత భాష ;;

భిరంగీ ఝార్ ;నేపాలీ ;

భిసౌనీ ఝార్ - భాలే భృంగరాజ్ ;;

దూబే జార్ ; 

*జిబ్రే పాతీ - ఇత్యాది నామాలు = [ *పత్తే = పత్రి = ఆకులు ] ;

& Fig joy weed - పూలు ;- మరాఠీ = కుసల్/ 

తెలుగు - అడవి పున్నగంటి ఆలము / అల్లం [??] ;;

మలయాళం - వలియ పొన్నగన్ని ;; &

 `ETYMOLOGY ` ;- `nector plant ;- 

common four ring ; Plain Tiger ; Gram blue ; Angled Pierrot` ;;  

===================================== ,

juTTu, meanu amdam koasam - 48 ;- 

sapta maatara@h = EDu Sakti maatalaloa oka maata = brAhmI ;;

brAhmI  tu matsyAkshI wayastA soamawallaree || 138 SlOkamm ; `Illecebrum Sessee ` ;; dwiteeya kAMDamu - wanaushadhi wargamu - amarakoaSam 

brAhmI  [paa] brahmee tu matsyAkshI wayasthA soamawallaree ||  ౧౩౭ SlOkamm ;; `Illecebrum Sessee `;

౧. paawanatwaat brAhmI . see. paawanamainadi ; paa. brahmI ;

౨. matsyAkshi tulya pushpatwAn -  matsyAkshI = sI . ceapa kannula wamTi puwwulu kaligi unadi ;; 

౩. waya@h sthaapayati  wayassthA ; shThA gati niwRttau ; wayassunu nilupunadi ;;    

౪. soamawacCIta weeryatwaat soamawallaree  = camdruni wale callanai umDEdi ;; 

ee ౪ [ 4 = naalugu = `four`] ponnagamTikUra pErlu ;   , 

`EXTRA` ;-  graameeNa prajalu - kamTicuupu koasam mealu ceastumdi - ani wADuka, kanuka ` kamTi kuura` annaaru - pon/ ponnu - amTA bamgaaram ;- aneaka widhaalugaa - Sareera saumdaryaaniki, neatra rugmatalanu nayam ceayuTaku - upayuktam - amduceata ponnagamTi aakulu aahaaramloa wiriwigaa teesukoawaalani aayurweada waidyulu, nyuuTrishan nipuNulu cebtunnaaru.

amaraamthe kuTumbam mokka ;- ceapakaLLa maadiri tella puulu puustaayi, kaayalu kaayawu & 48 roajulu timTE - neatra sam rakshaNaku mamci sahaayakaariNi - ani anubhawajnula wakkANam ; ''''''''''''    ponnagamTi mokka himduu deaSam, Sreelamka deaSAlaku sambamdhimcinadi & kramamgaa aneaka `countries` ki wyaapimcinadi.

ponnagamTi aakulu ballem rUpam [బల్లెం రూపంkaligi [`Lansolate`] deergha caturaSraakaaram kaligiumTAyi.  

`Nutritional & culinary uses; & health benefits ; ` itara `benefits` aneakam ; ee mokka aakulu amuulya prayoajanaalu kaligistunnawi. & 💦👪👪

`KERALAMstate` loa `Bettzickiana` saagu ceayani nealalaloa ee jaati ponnagamTi wistRtamgaa kanabaDutunnadi.

ponnagamTi nuune - keaSawardhini - anagaa juTTu [`hair`] ki mealu ceastumdi.  ;;

ponnagamTi - tamiLam muula dhaatuwu ;- pon = swarNam / `gold` & "Anganni" = 

"Agum kann-nee" = ardham ;- meemeanu/ Sareeram suwarNa kaamtini pomdutumdi" = 

           [`Your body will acquire a golden lustre"`] ; 

&+ sthaanika, itara BAshalalO pearlu ;- 💦

tamiLam - `real ponnanganni` & kannaDam ;- honnaganee [`Honagane`] ;; 

ponnagamTi mokkalaloa konni rakamulu ;- nATu ponnaganni [`Native ponnagamTi `] ;;

seeamai ponnaganni /sikappu ponnaganni [ `red-stemmed Variety`], seema ponnagamTi ceTTu ;

ner ponnagannee [`water-loving Variety`] ;; neeru ponnagamTi  ;; 

& `ETYMOLOGY ` ;- & `ETYMOLOGY ` ;- `nector plant ;- ponnagamTi aakulu ballem rUpam kaligi [`Lansolate`] deergha caturaSraakaaram kaligiumTAyi.  

`Nutritional & culinary uses; & health benefits ; ` itara `benefits` aneakam ; ee mokka aakulu amuulya prayoajanaalu kaligistunnawi.

ponnagamTi nuune - keaSawardhini - anagaa juTTu [`hair`] ki mealu ceastumdi.  ;;

ponnagamTi - tamiLam muula dhaatuwu ;- pon = swarNam / `gold` & "Anganni" = = "Agum kann-nee" = ardham ;- meemeanu/ Sareeram suwarNa kaamtini pomdutumdi" = [`Your body will acquire a golden lustre"`] ; 

&+ tamiLam - `real ponnanganni` & kannaDam ;- honnaganee [`Honagane`] ;; 

ponnagamTi mokkalaloa konni rakamulu ;- nATu ponnaganni [`Native ponnagamTi `] ;;

seeamai ponnaganni /sikappu ponnaganni [ `red-stemmed Variety`], seema ponnagamTi ceTTu ;

ner ponnagannee [`water-loving Variety`] ;; neeru ponnagamTi  ;; 

koy^paa - komkaNi & 

kan^caaree ;; koy^paa = marAThI  ;;

hon^ganne - kannaDa ;

ponnaganni keerai - tamiL ;;  (பொன்னாங்கண்ணி கீரை) ;;

`Phachet` = maNipuri ;; 

madaramga - oriyaa ;;

matsyaakshi - samskRta BAsha ;;

bhiramgee jhaar ;neapaalee ;bhisaunee jhaar - BAlE bhRmgarAj ;;

duubea jaar ; 

*jibrea paatee - ityaadi naamaalu ;

= [ *pattea = patri ]

💦` koy^paa - komkaNi & 

kan^caaree ;; koy^paa = marAThI  ;;

hon^ganne - kannaDa ;

ponnaganni keerai - tamiL ;;  (பொன்னாங்கண்ணி கீரை) ;;

`Phachet` = maNipuri ;; 

madaramga - oriyaa ;;

matsyaakshi - samskRta BAsha ;;

bhiramgee jhaar ;neapaalee ;bhisaunee jhaar - BAlE bhRmgarAj ;;

duubea jaar ; *jibrea paatee - ityaadi naamaalu [= *pattea = patri = aakulu ] ;

 & `Dwarf Copperleaf ;; Joyeed ;;`

himdee = garuDi ;; guruu;- garuDi, guruu ;;

`&+ ;-  kusuma ;- Fig joy weed` - puulu ;- marAThI = kusal/ 

telugu - aDawi punnagamTi aalamu / allam [??] ;;

malatALam - waliya ponnaganni ;; 💦💦; `nector plant ;- 

common four ring ; Plain Tiger ; Gram blue ; Angled Pierrot` ;; 

ఽ ఽ ఌ ౡ ౧ ౨ ౩  ౪ ౫ ౬ ౭ ౮ ౯ - ౧౦  ; 

prev ;- భరత ముని వాక్కు-నాట్య శాస్త్రము - 47 ;

 ఽ ఽ ఌ ౡ 🏆 १  २  ३  ४  ५  ६ ७ ८ ९ - १० 🏆 i,  ii, iii, iv, vi - vii -viii - ix - x ; 

Brahmi Amla Hair oil -

భరత ముని వాక్కు-నాట్య శాస్త్రము - 47

౧. బ్రహ్మణీ బ్రాహ్మణీ ;; ఈ -.సీ బ్రహ్మసంబంధి ఐ ఉన్నది ;

భరతేన మునినా అవతారితత్వాద్వా భారతీ  - ఈ.సీ. 

ఈ లోకమునకు భరతుడు*  అనే మునిపుంగవుని చేత తేబడినది ;`Sage Bharta ; `

బ్రాహ్మీ భారతీ భాషా గీః||ర్|| - వాక్ ||చ్|| ;

వాణీ - సరస్వతీ ||సీ|| - వ్యాహార; ||పు|| - ఉక్తి ;

 ||సీ|| లపితమ్ - భాషితమ్ - వచనమ్ - వచః||స్||స||

వాక్కు - [మాట/ పలుకుట] పేర్లు ;;

ఇందులో మొదటి ఏడు - సరస్వతీ దేవి పేర్లు కూడా ;;  💦☺

             Speech Goddess of Speech ;; 

వాగ్వర్గము - ౧ ;; ఫ్రథమ కాండము ; అమరకోశము ; 

౨. భాస్యతి ఇతి భాషా ;- భాష వ్యక్తాయాం వాచి =

    భాషింపబడునది ;; 

౩. గృణం త్యే తామ్ ఇతి గీః. ర. సీ. వచ

గౄ శబ్దే   - దీనిని పలుకుదురు ;;

ఈ అస్ఖలితముచ్చర గీః ; లెస్సగా పలుకునది - అని -

సరస్వతీ పక్షమునందు ;

౪. ఉచ్యత ఇతి వాక్ - చ.సీ. వణ శబ్దే  =  పలుకబడునది ------- 

౫. వణ్యతే శబ్ద్యత వాణీ. ఈ. సీ. -     కుసుమ ;  

ఈ. సీ. వణ శబ్దే - పలుకబడేది ;; 

౬. సరః ప్రసరణం సర్వత్ర - 

అస్తీతి సరస్వతీ ; ఈ. సీ. అంతట వ్యాప్తి కలిగి ఉన్నది ;  

౭. బ్రహ్మ లోకే బ్రహ్మ సరః ;

ఆశ్రయత్వేన అస్యా అస్తీతి =  ఈ. సీ.  

బ్రహ్మ లొకము నందు - బ్రహ్మ సరస్సును ఆశ్రయించి -

  నదీ రూపముగా ప్రవహిస్తున్నది ;

ఈ ఏడు= ౭ [7 - seven]  వాగధి దేవత పేర్లు ;;  

& ; EXTRA ;- భరత ముని ;- [క్రీ.పూ. 3 వ శతాబ్దం] = 36 అధ్యాయాలు ఉన్నట్టి - నాట్య శాస్త్రము - రచయిత ; 

ప్రాచీన భారత దేశంలో - నాటక, సంగీత కళలు - అధ్యయనం చేసే History Research  పరిశీలనకు ఈ భరత ముని రచనలు ఎంతో ప్రయోజనకారులు ; &

అభినవ భారతి - అనే book ;- భరత ముని - నాట్య శాస్త్రము - నకు విపుల  వ్యాఖ్యాన గ్రంధం ;  

అభినవ గుప్తుడు రచించిన ఈ అభినవ భారతి గ్రంధం - పరిశోధకులకు అందించిన వరదాయిని ;

ఆచార్య పోనంగి అప్పారావు - తెలుగు భాషలోనికి ఈ పొత్తమును అనువదించారు ; 

================================= ,

Barata muni - Dance - nATyaSAstram - 47 ; 

౧. brahmaNI brAhmaNI ;; I -.sI brahmasambamdhi ai unnadi ;

BaratEna muni cEta teabaDinadi ; 

*BaratEna muninaa awataaritatwaadwaa BAratI  - ee.see. 

ee loakamunaku bharatuDu anE munipumgawuni cEta teabaDinadi ; 

[ sage Bharata ] ;; 

braahmee BAratI BAshA gee@||r|| - waak ||c|| ;

wANI - saraswatI ||sI|| - wyaahaa ra; ||pu|| - ukti ;

 ||sI|| lapitamm - BAshitamm - wacanamm - waca@h||s||sa||

waakku - [mATa/ palukuTa] pearlu ;;

imduloa modaTi EDu - saraswatee deawi pearlu kUDA!

`Speech Goddess of Speech` ;; 🏆 

waagwargamu - ౧ ;; Prathama kAMDamu ; amarakoaSamu ; 

🏆 braahmee BAratI BAshA gee@|h|r|| - waak ||c|| ; 

౨. BAsyati iti BAshA ;- BAsha wyaktaayaam waaci =

    BAshimpabaDunadi ;; 

౩. gRNam tyea taamm iti gI@h. ra. see. waca

gRu SabdE   - deenini palukuduru ;;

ee askhalitamuccara gee@h ; lessagaa palukunadi - ani -

saraswatee pakshamunamdu ;

౪. ucyata iti waak - ca.see. waNa SabdE  =  palukabaDunadi ------- 

౫. waNyatE Sabdyata wANI. ee. see. -     kusuma ;  

ee. see. waNa SabdE - palukabaDEdi ;; 

౬. sar@h prasaraNam sarwatra - 

asteeti saraswatee ; ee. see. amtaTa wyaapti kaligi unnadi ;  

౭. brahma loakea brahma sara@h ;

ASrayatweana asyA asteeti =  ee. see.  

brahma lokamu namdu - brahma sarassunu ASrayimci -

  nadI ruupamugaa prawahistunnadi ;

ee EDu= ౭ [7 - `seven`]  waagadhi deawata pearlu ;;  

Barata muni ;- [kree.puu. 3 wa Sataabdam] = 36 adhyaayaalu unnaTTi - nATya SAstramu - racayita ; 

praaceena bhaarata deaSamloa - naaTaka, samgeeta kaLalu - adhyayanam ceasea `History Resea// rch ` pariSIlanaku ee Barata muni racanalu emtoa prayoajanakaarulu ; &

abhinawa bhaarati - anea `book` ;- Barata muni - nATya SAstramu - naku wipula  wyaakhyaana gramdham ;  

abhinawa guptuDu racimcina ee abhinawa bhaarati gramdham - pariSOdhakulaku amdimcina waradaayini ;

aacaarya poanamgi appaaraawu - telugu bhaashaloaniki ee pottamunu anuwadimcaaru ; 

& భరత ముని -Dance - నాట్యశాస్త్రం - 47 ;  

& 1. Link ;- పోణంగి అప్పారావు - తెలుగు - భరత ముని - నాట్య శాస్త్రము ;;

ఆచార్య పోణంగి అప్పారావు - తెలుగు అనువాదం - భరత ముని - నాట్య శాస్త్రము - 

& 2. LINK ;-నాట్య శాస్త్రమ్ = by భరతముని ;  

`Prev = లాక్షా ప్రసాదిని - 46 = క్రముకః పట్టికాఖ్యః, పట్టీ ||న్||  లాక్షా ప్రసాదనః ;; ` 

లాక్షా ప్రసాదిని - 46

క్రముకః పట్టికాఖ్యః, పట్టీ ||న్||  లాక్షా ప్రసాదనః 

& క్రముకః పట్టికాఖ్యః, అస్యాత్ పట్టీ లాక్షా ప్రసాదనః|

శ్లోకమ్ - 45 ; ద్వితీయ కాండం - వనౌషధి వర్గం ;;  `Symplocos racemosa ;; ` [`part - B `] ;` 

1. క్రామతీతి క్రముకః - క్రము పాద విక్షేపే = ఆక్రమించేది ;

2. పట్టికా ఇత్యాఖ్యాయస్య సః పట్టికాఖ్యః = పట్ట్క అనే పేరు కలిగినది ;  న. పు. ఘనమైన పట్టిక - అనే పేరు కలిగి ఉన్నది ; 

3. లాక్షాం ప్రసాదయతీతి లాక్షా ప్రసాదనః ; షద్ఌ విశరణగత్య్వసా దనేషు = 

= లక్కను అలంకరించునది -

ఈ నాలుగు - ఎఱ్ఱలొద్దుగు పేర్లు ;  

 & పర్యాయ పద నామావళి ;- లోధ్ర ;  లొద్దుగు  ; ఎఱ్ఱ లొద్దుగు  ;;

లొద్ది చెట్టు ; గాలవ వృక్షము ; చిల్లి వృక్షం ;  తిల్వక - రోధ్ర - సమంగ ;;

& BARK used in dyeing వస్త్రాలకు అద్దకము, రంగులు వేయుట - ఉపకారిణి ;

======================= , 

1. kraamateeti kramuka@h - kramu paada wiksheapea = aakramimceadi ;

2. paTTikaa ityAKyAyasya sa@h paTTikAKya@h = paTTka anea pearu kaliginadi ;  na. pu. ghanamaina paTTika - anea pearu kaligi unnadi ; 

3. laakshaam prasaadayateeti laakshaa prasaadana@h ; shadఌ wiSaraNagatywasaa daneashu = 

= lakkanu alamkarimcunadi -

ee naalugu - e~r~raloddugu pearlu ; 

& loddi ceTTu ; gaalawa wRkshamu ; cilli wRksham ; 

& paryaaya pada naamaawaLi ;- loadhra ; loddugu ; loddi ; gaalawa ceTTu ;

samamga - roadhri ; 

&` BARK used in dyeing` wastraalaku addakamu, ramgulu weayuTa - upakaariNi ;

& prev = ఋషి గాలవుడు - లోధ్ర తైలం - 45 ;- గాలవః, శాబరః [పా], లోధ్రః - తిరీటః -  తిల్వః - మార్జన [[

Essay - PART - B ;- లాక్షా ప్రసాదిని - 46  ;

& PART -  - A ;- PREV = 

LINK ;- Part - A = ఋషి గాలవుడు - లోధ్ర Oil  పు]  ;

LINK ;- Cloth dyed using lodhra mordant and Indian madder natural dye 

LINK = Cloth dyed - lodhra mordant madder natural dye

ఋషి గాలవుడు - లోధ్ర తైలం - 45

గాలవః, శాబరః [పా], లోధ్రః - తిరీటః -  తిల్వః - మార్జన [[ పు] 

లొద్దుగు చెట్టు పేర్లు ;;  ద్వితీయ కాండం - వనౌషధి వర్గం ;;

గాలవశ్శాబరో లోధ్ర స్తిరీటఃస్తిల్వ మౌర్జనౌ |

గాలవతి స్రావయత్యక్షి రోగాన్ ఇతి  గాలవః|| ` Stmplocos racemosa` = లోధ్ర ; 

 శ్లోకమ్ - 32 ; ద్వితీయ కాండం - వనౌషధి వర్గం ;; [`part - A `]

భావం ;- 1] గాలవతి - అక్షి = నేత్ర రోగాలను పోగొట్టేది ;;

**గాలవదృషే ప్రభూత ఇతి - 

      **గాలవుడు అను ఋషి* వలన పుట్టినది ;

= * గాలవుడు ;- కువలయాశ్వుడు అనే రాజుకు గుర్రమును ఇచ్చిన ముని ; 

[పురాణ నామ చంద్రిక ] ;- BELOW STORY  👀👇👯👲 ;; 

2] శబర సంబంధిత్వాత్ - శాబరః = శబర సంబంధం ఐనది ; పా. సాబరః ;

"సాబరాఖ్యాపరాధే చ లోధ్రేపాపే చ పఠ్యత" ఇతి సకారాదావజయః ;;

3] రుణద్ధి అతి సారాదికం లోధ్రః ;;

రుధిర్ ఆవరణే -  రుణద్ధి లయోరభేదః =

అతిసారాదులను [విరేచన/` motions] అడ్డుపెట్టేది ;; `

4. తీరయతి రోగాన్ తిరీటః|

= పార తీర కర్మ సమాప్తౌ = రోగాలని సమాప్తి చేసేది ;; 

5. తిలతి స్నిహ్యత్వంగమనేతి తిల్వః - తిల స్నేహనే -

దీని చేత శరీరం నున్నగా అగును ; 

6. మార్జయతి ఉద్వర్తయత్ అంగ మనేన మార్జనః - మృజూ శుద్ధౌ =

ఈ లోధ్ర ద్వారా - అంగము పరిశుద్ధం అగును ; 

ఈ ఆరు తెల్ల లొద్దుగు / లోధ్ర పేర్లు ;; 

other names ;- లోధ్ర- తిల్వక - రోధ్ర - సమంగ ;; 

* [*discover - Galava - Hindu sage ] ;; & 

గాలవుడు ;- కువలయాశ్వుడు అనే రాజుకు గుర్రమును ఇచ్చిన ముని ; 

[ కథ -  in పురాణ నామ చంద్రిక ] ;;    STORY  👀👇👯👲 ;; 

అనుబంధం ;- 🏇 కథ - మదాలస, కువలయాశ్వ చక్రవర్తి పరిణయ కథ ;- 

కువలయాశ్వము = అనగా - ముల్లోకములలో - నదులలో, పర్వతాదులలో 

సమత్వమున సంచరించే గుణము కలిగిన అశ్వము` [horse] - `

1] మహర్షి గాలవుడు ఈ ఉత్తమ జాతి గుర్రాన్ని రాజుకు ఇచ్చెను.

2] గాలవ ముని తపస్సును ఎప్పుడూ  భగ్నం చేసే - పాతాళ కేతు - అనే రాక్షసుని అణచాడు - తదుపరి - మదాలస అనే కన్యామణిని పెళ్ళాడాడు.

3] కువలయాశ్వుడు - అసలు పేరు  ఋతు ధ్వజుడు & కాశ్యులలో ఒకడు - & 

& శత్రజిత్తు కుమారుడు  ఋతు ధ్వజుడు, 

ఇతను - ముని గాలవుని వద్ద కువలయాశ్వాన్ని స్వీకరించిన హేతువున - - కువలయాశ్వుడు - నామధేయుడు ఆయెను.  🚦🚦🏇 ; 

ఽ ఽ ౧ ౨ ౩ ౪ ౫ ౬ ౭ ౮ ౯ ౧౦  🏆-♦️♦️ १ = 1 ;  २ = 2 ; ३  = 3 ;  ४ = 4 ;;  & ; 

& = స్థానిక భాషలలో పేర్లు ;- Vernacular Names (Regional Names):

Hindi & Bengali: Lodhra, Lodha, Lodh ;;

English: Symplocos tree, Lodh tree, Symplocos bark ;

Telugu: Lodhuga = లోధ్ర ;  Kannada: Pachettu, Lodhra = లోధ్ర ; 

Marathi: Lodha, Lodhra =  లోధ్ర ;  Tamil: Belli lotai, Velli leti, Vellilathi, Vellilothram

Gujarati: Lodhara, Lodhar ;  Malayalam: Pachotti ;

Oriya (Odia): Lodo ; ; Assamese: Mugam ; Punjabi: Lodhar ; 

& EXTRA;- `lodhra = which makes body firm ;

REF ;- The name “Lodhra” literally means “that which makes the body firm,” reflecting its ability to tone and strengthen bodily tissues (dhatus), especially the rakta (blood) and shukra (reproductive) dhatus.  

============================== , 

Rshi gAlawuDu - loadhra tailam - 45 ;- 

gAlawa@h, SAbara@h [paa], loadhra@h - tirITa@h - tilwa@h - maarjana [ pu] | 

loddugu ceTTu pearlu ; dwwiteeya kAMDam - wanaushadhi wargam ;-   SlOkamm - 32 ;;

         [`part - A `] ;

gAlawaSSAbarO loadhra stirITa@h - stilwa maurjanau |

gAlawati sraawayatyakshi roagaan iti  gAlawa@h|| &

` Stmplocos racemosa` = లోధ్ర ; `[ part - A` ] ; 

BAwam ;- 1] gAlawati - akshi = neatra roagaalanu poagoTTEdi ;;

gAlawadRshE prabhuuta iti aa -

       gAlawuDu anu Rshi* walana puTTinadi ;

2] Sabara sambamdhitwAt - SAbar@h = Sabara sambamdham ainadi ; paa. saabara@h ;

"sAbaraaKyAparaadhea ca loadhreapaapea ca paThyata" iti sakaaraadaawajaya@h ;;

3] ruNaddhi ati saaraadikM loadhra@h ;; 

rudhir aawaraNE - ralayoarabheada@h =

atisaaraadulanu [wireacana/ `motions`] aDDupeTTEdi ;; 

4. teerayati roagaan tirITa@h|

= paara teera karma samaaptau = roagaalani samaapti ceaseadi ;; 

5. tilati snihyatwamgamaneati tilwa@h - tila sneahanea -

deeni ceata Sareeram nunnagA agunu ; 

6. maarjayati udwartayat amga maneana maarjana@h - mRjU Suddhau =

ee loadhra dwaaraa - amgamu pariSuddham agunu ; 

ee aaru tella loddugu / loadhra pearlu ;; 

[*discover - Galava - Hindu sage ] ; ఽ ఽ ౡౡ 

i, ii, iii, iv, vi - vii -viii - ix - x - xi - xii - xiii  🏆 १ = 1 ;  २ = 2 ; ३  = 3 ;  ४ = 4 ;;  

& ;

gaalawuDu ;- kuwalayASwuDu anEraajuku gurramunu iccina muni ; 

[purANa nAma camdrika   ]] ; 

anubamdham ;- katha - madaalasa, kuwalayASwa cakrawarti pariNaya katha ;- - 

kuwalayASwamu = anagaa - mulloakamulaloa - nadulaloa, parwataadulaloa samatwamuna samcarimcea guNamu kaligina aSwamu [`horse`] - 

maharshi gaalawuDu ee uttama jaati gurraanni raajuku iccenu.

gaalawa muni tapassunu eppuDuu  bhagnam ceasea - paatALa kEtu - anea raakshasuni aNacaaDu - tadupari - madaalasa anae kanyAmaNini peLLADADu.

kuwalayASwuDu - asalu pearu Rtu dhwajuDu -

& kASyulalO okaDu - & Satrajittu kumaaruDu Rtu dhwajuDu - -

itanu - muni gaalawuni wadda kuwalayASwaanni sweekarimcina heatuwuna - - kuwalayASwuDu - naamadheayuDu aayenu. 

ఽ ఽ ౧ ౨ ౩ ౪ ౫ ౬ ౭ ౮ ౯ ౧౦  🏆-♦️♦️ १ = 1 ;  २ = 2 ; ३  = 3 ;  ४ = 4 ;;  

Prev post = హలిప్రియ, కడప చెట్టు - 44 ;- నీప ప్రియక కదంబాస్తు హలిప్రియే||

`Berringtonia actangula ;- Indian oak tree `- కదంబము ; 

& EXTRA;- `lodhra = which makes body firm ;

REF ;- The name “Lodhra” literally means “that which makes the body firm,” reflecting its ability to tone and strengthen bodily tissues (dhatus), especially the rakta (blood) and shukra (reproductive) dhatus.  ; 

LINK = Lodhra (Symplocos Racemosa) Herb: Ayurvedic Benefits & Uses ; 

హలిప్రియ, కడప చెట్టు - 44

నీప ప్రియక కదంబాస్తు హలిప్రియే||

నయతి ప్రాణినః సుఖం నీపః.

ణీఞ్ ప్రాపణే ;- ప్రాణులను సుఖము నొందించేది ;

`Berringtonia actangula ;- Indian oak tree `- కదంబము ; 

B] కం వాతం దమయతీతి కదంబః. దము ఉపశమే = వాతమును ఉపశమింపజేయునది ;;

C] హలినః బలభద్రస్య ప్రియః సురాధివాసాత్ హలిప్రియః = 

మద్యం యొక్క స్థానము అగుటచేత, బలభద్రునికి* ఇష్టం ఐనది ; 

[about - names of  *బలరాముడు 👸👫👭👬] ;;   

& `Nanclea orientalis` = & కడప చెట్టు ;; 

& 1] నియోలామార్కియా కదంబ =  = BURRA Flower tree = Neolamarckia CADAMBA ] ; 

1] పూలు సుగంధం కలిగినవి, కానీ పళ్ళు చేదు రుచి కలిగినవి ; &

గోల్ఫ్ బంతి సైజు పళ్ళు - Golf ball size fruits -

[పూల నుండి ఏర్పడిన fruits] - తినవచ్చును, కానీ - bitter taste కలిగినవి ; 

2] ఈ tree కొయ్య - మెత్తని కలప కలిగినది ;

3] జానపదులు ఈ చెట్టు చెక్కను - టింబర్ [timber] మందుగా, ఓషధి ఉపయోగిస్తారు ;

& `tree common names ;-

Canary wood ;  Cheese wood ;;  Liecchardt pine ; 

&  కపి/ కాపీ - Pakanh ;;  Uw olkola ; 

ఆస్టేలియా - తెగలు ;- కప్కి / లియచ్ఛత్ - మున్నగు names తో పిలుసారు. 

 i,  ii, iii, iv, vi - vii -viii - ix - x - xi - xii - xiii  & 🏆 ఌ ౡ ఽఽ ;  ; 

& బలరాముడు - ఇతర పేర్లు ;- బలభద్రుడు /   బలదేవుడు ; 

*తాలాంకుడు = తాటిచెట్టు గుర్తుగా కలిగి ఉన్నవాడు ; 

కాళినేఛేదనుడు = కాళింది/ యమునా నది దిశ మార్చిన/ భంగపరచినవాడు ;

హలాయుధుడు  ; సీరపాణి ;; రేవతీ రమణుడు ; రోహిణేయుడు ;

సంకర్షణుడు ;  ; 

Prev = అందుగు బంక - పిణ్యాక - 43 = అథ సిల్హకే ;-  తిలకల్కే చ పిణ్యాకః|| ; 

 నానార్ధ వర్గము - క ;- తృతీయ కాండము ; అమరకోశము ;- ౮  ;; 

============================================= ,

kaDapa ceTTu pearlu ;- SlOkam = 42 ;

 neepa priyaka kadambaastu halipriyea||

nayati prANina@h sukham neepa@h ;; 🎶

🎶  NI~n praapaNE ;- praaNulanu sukhamu nomdimceadi ; 

`B`] kam waatam damayateeti kadamba@h. damu upaSamea = waatamunu upaSamimpajEyunadi ;;

`C`] halin@h balabhadrasya priya@h suraadhiwaasaat halipriya@h = madyam yokka sthaanamu aguTaceata, balabhadruniki* ishTam ainadi ; 

[ * balarAmuDu ] ;;   = `Nanclea orientalis = `& kaDapa ceTTu ;; 

& itara pearlu ;- balaraamuDu ; baladeawuDu balabhadruDu ;

kALinECEdanuDu = kALimdi/ yamunaa nadi diSa maarcina/  bhamgaparacinawADu ; &

halaayudhuDu ; seerapANi ;

*taalaamkuDu = tATiceTTu gurtugA kaligi unnawADu ;

reawatee ramaNuDu ; roahiNEyuDu ;

samkarshaNuDu ;

& Extra ;- niyoalaamaarkiyaa kadamba = BURRA Flower tree = Neolamarckia CADAMBA ]` `  

` burrflower tree (Neolamarckia cadamba)` & 

Golf ball size fruits = goalph bamti saiju paLLu - [Golf ball size [puula numDi earpaDina `fruits`]  - tinawaccunu, kaanee - `bitter taste` kaliginawi ; 

నియోలామార్కియా కదంబ = puulu sugamdham kaliginawi, kaanee paLLu ceadu ruci kaliginawi ;

ee koyya - mettani kalapa kaliginadi ;

jaanapadulu ee ceTTu cekkanu-Timbar [`timber`] mamdugaa, oashadhi upayoagistaaru ;

`tree common names ;- Canary wood ;  Cheese wood ;;  Liecchardt pine ;

{ EXTRA :- Nauclea orientalis is a species of tree in the family Rubiaceae, native to Southeast Asia, New Guinea, and Australia ;  

౧ ౨ ౩ ౪ ౫ ౬ ౭ ౮ ౯ ౧౦ 🏆 १  २  ३  ४  ५  ६   ७   ८  ९  १०   &  ఌ ౡ  ;

LINK ;- Trees - names - details - flora Andhrika ; 

అందుగు బంక - పిణ్యాక - 43

అథ సిల్హకే ;-  తిలకల్కే చ పిణ్యాకః||

 నానార్ధ వర్గము - క ;- తృతీయ కాండము ; అమరకోశము ;- ౮ 

పిణ్యాక శబ్దము - అందుగు బంక ఇత్యాది సుగంధద్రవ్యాల చేతఁ 

చేసిన ధూపం పేరు & గానుగపిండి పేరు ;;

పిణ్యం పిండాకార మకతీతి పిణ్యాకః ; 

అక కుటిలాయాం గతౌ = పిడుచ గట్టిఉండునది ;

"పిణ్యాకో హింగు కుంకుమే" ఇతి శేషః -

"పిణ్యక స్సిల్హకే హింగౌ తిల చూర్ణే హింగౌ తిల చూర్ణేచ కుంకుమే = ఇతి - విశ్వప్రకాశః ; 

౧ ౨ ౩ ౪ ౫ ౬ ౭ ౮ ౯ ౧౦ 🏆 १ २ ३ ४ ५ ६ ७ ८ ९ १०  &  i🏆 ఌ ౡ ఽఽ ;

&  తిలకం ;- పిణ్యాక ; ఘోషం = ఆవడ చెట్టు ;; కుశిక = గుగ్గిలం tree ;; 

========================== , 

tilakalkea ca piNyaaka@h||

piNyaaka Sabdamu - amdugu bamka ityaadi sugamdhadrawyaala ceata@m 

ceasina dhuupam pearu & gaanugapimDi pearu ;;

piNyam pimDAkAra makateeti piNyaaka@h ; 

aka kuTilAyAm gatau = piDuca gaTTiumDunadi ;

"piNyaakoa himgu kumkumea" iti SEsha@h -

"piNyaka ssil hakea himgau - tila cUrNE himgau tila cuurNEca kumkumea = iti - wiSwaprakaaSa@h ; 

& tilakam ;- piNyaaka ;;

ghoasham = aawaDa ceTTu ;; 

kuSika = guggilam `tree` ;; 

i,  ii, iii, iv, vi - vii -viii - ix - x - xi - xii - xiii  & 🏆 ఌ ౡ ఽఽ ; 

& LINK ;- తిలకం చెట్టు - 39  ;- ౧. తిలకః క్షురకః శ్రీమాన్|| = తిలాభాని పుష్పాణ్యస్య తిలకః = `Tamarix tree  ; 💅

💧LINK ;- అందుగు చెట్టు - అంతు లేని లాభాలు ; & 

PREV ;- కాంభోజ దేశ పంట - 42 ;-  హయపుచ్ఛీ తు *కాంభోజీ మాషపర్ణీ మహామహా|| 🈵 శ్లోకమ్ - ౧౩౮ = 138 ; ద్వి. -వనౌషధి వర్గం - అమర కోశం ;;