ములగ చెట్టు ఎక్కితే - 32

శోభాఞ్జనే శిగ్రు తీక్ష్ణగంధ కాక్షీబ మోచకా|| 

              ద్వితీయకాండం - వనౌషధి వర్గం ; అమరకోశం ;;

శ్లోకమ్ వివరణ ;- ౧ ] శోభా మనక్తీతి శోభాంజనః ; 

అంజూ వ్యక్తి శ్లక్ష్ణ కాంతిగతిషు = కాంతిని పొందునది ;  

పా. సుష్ఠు ముఖం భనక్తి తీవ్ర గంధత్వాత్ సోభాంజనః||

భంజో ఆమర్దనే = తీవ్రం, కఠినం ఐన వాసన కలది, 

      కనుక మోము [`face`] ను పీడించేది ;; 

౨] శినోతి శమయతి - కఫాదీన్ శిగ్రుః - శీఞ్ నిశాతనే ;

శ్లేష్మాదులను అల్పంగా చేసేది, శమింపజేసేది, శిగ్రువు ;;

౩] తీక్ష్ణో గంధో ఽస్యాః ఇతి - తీక్ష్ణగంధకః =

తీక్షణమైన వాసన = గంధం కలది ;; 

౪ ] ఆక్షి బంత్యనేన ఆక్షీబః = క్షీబృ మదే ;-

దీనిచేత ఇంచుకంత మదింతురు ;; -- పా. ఆక్షీబః ;;

౫] ముంచ్యత్యుగ్ర గంధం  మోచకః - ముచ్ఌ మోక్షనే.  ఉగ్ర గంధాన్ని విడుచునది ;;

శ్లేష్మాదులను అల్పంగా చేసేది, శమింపజేసేది, శిగ్రువు ;;

            ఈ  ౫ [ = 5 = ఐదు ] మునగచెట్టు పేర్లు ; 

                      ద్వితీయకాండం - వనౌషధి వర్గం ; kk  అమరకోశం ;; 

================================== ,

Moringa - mulaga ceTTu - 32 ; 

SOBA~njanea Sigru tIkshNagandha kaaksheeba moacakA@h||

Sloakamm wiwaraNa ;- ౧] SOBA manakteeti SOBAmjana@h ;

 ౧ ] amjuu wyaktiSlakshNa kaamtigatishu = kaamtini pomdunadi ;  paa. 

౨] sushThu mukham bhanakti teewra gamdhatwaat sOBAmjana@h||

bhamjoa aamardanea = teewram, kaThinam aina waasana kaladi,

     kanuka moamu [`face`] nu pIDimcEdi ;; నుక మోము [face] ను పీడించేది ;

౨] SinOti Samayati kaphaadIn Sigru@h - SI~n* - niSAtanE||

 SlEshmaadulanu alpamgaa ceaseadi, Samimpajeaseadi, Sigruwu ;;

౩] tIkshNoa gamdhoaఽsyaa@h iti - tIkshNagandhaka@h =

tIkshaNamaina wAsana = gandham kaladi ;; 

౪ ] Akshi bamtyaneana AkshIba@h = kshIbR madE ;-

  deeniceata imcukamta madimturu ;; -- paa. AkshIba@h ;;

 ౫] mumcyatyugra gamdham  moacaka@h - 

ugra gamdhAnni wiDucunadi ;; 

          ee  ౫ [ 5 = aidu ] munagaceTTu pearlu ;

********************************************************************* ,

అనుబంధం ;- అస్త్రీ శాకం హరితకం శిగ్రు ;- `A Potherb`  ;; 

౧.  శక్యతే భోక్తు మనేన శాకం ; 

శశక్ఌ శక్తౌ = దీనిచేత భోజనము చేయుటకు వీలు కలుగును ; 

౨. హరితవర్ణత్వాత్  ద్ధరితకం = 

పచ్చ [రంగు] గా ఉండేది ;;  

౩. శినోత్య రుచిమితి శిగ్రు = శీఞ్ నిశాతనే = అరుచిని పోగొట్టగలిగేది ;; 

======================= , 

munagaceTTu/ mulagaceTTu ;  [పేజీ 552 ] ; Sigru   ;- 

Sigru   ;- Sloakamm ;-  waiSyawargam, dwi.kaam. ;-

astree SAkam haritakam Sigru ;-

౧.  SakyatE BOktu maneana SAkam ; 

Sak ~l Saktau = deeniceata BOjanamu ceayuTaku weelu kalugunu ; 

౨. haritawarNatwAt ddharitakam = 

pacca [ramgu] gaa umDEdi ;;  

౩. Sinoatya rucimiti Sigru = SI~n niSAtanE = arucini poagoTTagaligeadi ;; `

& 

శ్లోకమ్; రక్తోఽసౌ  మధుశిగ్రు స్స్యాత్ - 

    మధు ప్రధానశ్శిగ్రుః ||పు|| ; 

 ౩౧ శ్లోకమ్ ; ద్వితీయకాండం - వనౌషధి వర్గం ; అమరకోశం ;; 

భావం ;- తేనె ప్రధానమై ఉన్న ములగ/ మునగ &

ఈ ఒక్కటి ;- ఎఱ్ఱ పూల [ red flowwers] మునగచెట్టు పేరు ;  

=================== ,

శ్లోకమ్; raktoaఽsau  madhuSigru ssyaat - 

    madhu pradhaanaSSigru@h ||pu|| ; 

bhaawam ;- teane pradhaanamai unna mulaga/ munaga &

ee okkaTi ;- e~r~ra puula [ `red flowwers`] munagaceTTu pearu ; 

&

mulaga ceTTu ekkitE = ములగ చెట్టు ఎక్కితే - 32 ;- 

EXTRA matter, notes ;- మురింగా - అని Drum Stich  పేరు ;  లాటిన్ పదం - Moringa oleifera- అని వృక్ష శాస్త్ర పరిశోధకులు పెట్టిన Western name కు మూల ధాతువు మురింగా ;; &

భారతీయ దక్షిణభాషలలో lekఈ - మురింగా - పదం వాడుక ఔతున్నది.

తమిళం, మలయాళం, హిందీ - ఇత్యాది భాషలలో ఈ మాట ఉన్నది.

సింహళం - ఈ మాటయే - మురుంగా - ఐనది ; & ఇదే రీతిగా -

తెలుగు, తమిళ - - హిందీ - వంటి నుడులలో - మునగ/ ములగ - గా పరిణామం ఐనది ;

English - Drumstich /  morimgaa/ Horse radish tree  ;

& శిగ్రూ - అనే సంస్కృత పదం - use ఔతున్నది.

మునగ చెట్టు ఎక్కించకు - అనే నానుడి ఉన్నది. 

&

`MORINGA ;- "Moringa never dies, it only sleeps" Africanproverb ` ;;

` "plant a moringa near your home, and sickness will keep its distance." Indian proverb ;;  ` ;; 

================================ , 

murimgaa - ani `Drum Stich ` pearu ;  lATin padam - `Moringa oleifera`- ani wRskah SAstra pariSOdhakulu peTTina `Western name` ku muula dhaatuvu murimgaa ;; &

bhaarateeya dakshiNaBAshalaloe ee - murimgaa - padam wADuka autunnadi.

tamiLam, malayALam, himdee - ityaadi BAshalaloa ee mATa unnadi.

sim haLam - ee mATayea - murumgaa - ainadi ; & ideareetigaa -

telugu, tamiLa - - himdee - wamTi nuDulaloa - munaga/ mulaga - gaa pariNAmam ainadi ;

`English - Drumstich /  morimgaa/ Horse radish tree ` ;

& SigrU - anea samskRta padam - `use` autunnadi.

munaga ceTTu ekkimcaku - anea naanuDi unnadi. 

prev =  ఒడ్డున వినయ ప్రబ్బలి - 31 ;- వేతసః* రథాభ్రపుష్ప - విదుల* - శీత - వానీర, వఞ్జులః ;  6, మార్చి 2026, శుక్రవారం ;;

***************************************************************

Link ;-  ములగ చెట్టు , Moringa ;