చేదు సామ్రాట్, కిరాతదేశ తరువు - 49

కిరాత తిక్తః - భూనింబః - అనార్యతిక్తః|| 

కిరాతిక్తో భూనింబోఽనార్యతి క్తః||  ` Gentiana Cherayta  ;;

శ్లోకమ్ -142 ; వనౌషధి వర్గం, అమరకోశమ్ ;

౧. తిక్తరస యోగా తిక్తః, కిరాత దేశే భవః తిక్తః = తిక్తం = చేదు రుచి ;

కిరాతదేశమునందు పుట్టిన చేదు ఐన వేము ;

౨. భువి నింబో భూనింబః =  నేల వేము ;; 

౩. అనార్యాః కిరాతాః తద్దేశే భవః తిక్తః = 

ఈ ౩ [మూడు = 3 - three] నేల వేము పేర్లు ;`

`extra` ;- మ్లేచ్ఛ దేశము = ` వైశ్యవర్గం - ఔదుంబరం = రాగి ; 

& బహుళ ప్రయోజనాలను గమనించినందువలననే - 

తమిళ నాడు రాష్ట్ర ప్రభుత్వం - ఈ నేలవేము కషాయాన్ని ప్రజలకు పంపిణీ చేస్తున్నది - &

చిత్తూరు నగరం - సత్రవాడ - అంబేద్కర్ యువజన సంఘం వారు - అక్కడి జనులకు నేలవేము కషాయాన్ని - అందజేస్తున్నారు ;

& Botanical names ; - అకంతేసి కుటుంబం ;&

 వృక్ష కుటుంబం ;- ఆండ్రోఫిస్ పనిక్యులత ; 

& ఇంగ్లీష్ ;- Green Chiriyta ;; creat ;; King of Bitters ;; INDIA ECHINACEA ;;

సంస్కృతం ;- కాల్‌మేఘ్ ; భూనింబ ; कालमेघ ;; भूनिम्ब ;; 

తెలుగు = నేలవేము ; నేల వేప చెట్టు ;; 

కన్నడం ;- నేలబేము ;; 

మరాఠీ ;- కాడు కిరాయత ;  ఓలి  కిరాయత ;;; 

బెంగాలీ ;- కాల్‌మేఘ్ ;; কালমেঘ ;; 

ఒరియా ;- భూనింబ ; ଭୂଇଁନିగ్ମ୍ବ ;; 

గుజరాతీ ;-  కిరాయతు ;

హిందీ ;-  కిరాయత్ ;;

తమిళ్ ;- నిలవెంబు ;; సిరునంగై ;; సిరియ నంగై ;; 

మలయాళం ;- నిలవేప్ప్ = നിലവേപ്പ്  ;; కిరాయత్ = കിരിയത്ത് ; 

Malayalam: NilavEpp (നിലവേപ്പ്) , Kiriyathth (കിരിയത്ത്) 

లావో ;- La-Sa-Bee ;;  

=========================================, 

cEdu sAmrT, kirAta dESa taruwu - 49  ;- 

kirAta tikta@h - bhUnimba@h - anaaryatikta@h|| [`old buk - page 113 `] ;; 

kirAtiktoa bhuunimboaఽnaaryati kta@h|| 

` Gentiana Cherayta ` ;;

Sloakamm -142 ; wanaushadhi wargam, amarakoaSamm ;

౧. tiktarasa yOgA tikta@h, kirAta deaSE bhawa@h tikta@h = tiktam = ceadu ruci ;

kirAtadeaSamunamdu puTTina ceadu aina weamu ;

౨. bhuwi nimboa BUnimba@h =  neala weamu ;; 

౩. anaaryA@h kirAtA@h taddESE bhawa@h tikta@h = 

ee ౩ [mUDu = 3, three] nealaweamu   pearlu ;; 

& bahuLa prayoajanaalanu gamanimcinamduwalananea - 

tamilha naaDu raashTra prabhutwam - ee nealaweamu kashaayaanni prajalaku pampiNI cEstunnadi - &cittuuru nagaram - satrawADa - ambeadkar yuwajana samgham waaru - akkaDi janulaku nealaweamu kashaayaanni - amdajeastunnaaru ; 

& Botanical names ; -  wRksha kuTumbam ;- aamDrOphis panikyulata ;; 

&  Botanical name ;- Androphis paniculata ; [Linn] Burm ;;  

samskRtam ;- kaal^mEG ; BUnimba ; कालमेघ ;; भूनिम्ब ;; 

telugu = nealaweamu ; neala weapa ceTTu ; 

imgleesh ;- `Green Chiriyta ;; creat ;; King of Bitters ;; INDIA ECHINACEA

కన్నడం ; kannaDam ;- nealabeamu ;; 

marAThI ;- kADu kiraayata ;  Oli  kiraayata ;;; 

bemgAlI ;- kaal^mEG ;; 

oriyaa ;- BUnimba ; ଭୂଇଁନିgମ୍ବ ;; 

gujaraatee ;-  kiraayatu ;

himdee ;-  kiraayat ;;

tamilh ;- nilawembu ;; sirunamgai ;; siriya namgai ;; 

Malayalam: NilavEpp (നിലവേപ്പ്) , Kiriyathth (കിരിയത്ത്) ;; 

laawoa ;- `La-Sa-Bee ;; 

& ` Extra ;-  mm leacCa dESamu = waiSyawargam - audumbaram = raagi ;;

& PREV post = 🫒 జుట్టు, మేను అందం కోసం - 48 ;- బ్రాహ్మీ  తు మత్స్యాక్షీ వయస్తా సోమవల్లరీ || 138 శ్లోకమ్ ; Illecebrum Sessee  ;; & పొన్నగంటికూర ; బ్రాహ్మీ ;; 

& నేల వేము గురించి ఎంధరకు తెలుసు ,తెలిసనవి అన్ని నిజాల కదా ,ఇది ఎక్కడ దొరుకుతుంది,దీనిని ఎలా వాడుకోవాలి ,దీనిని కాల మెఘ్ అని ఎందుకు అంటారు ,ఇది మన మొక్క అని ఎందుకు గొప్పగా చెప్పుకోవచ్చు అన్న విషల తో పాటు నేల వేము గొప్పతనము గురించి తెలుసు కోవడానికి మరియూ షుగర్ వ్యాది కి ఏవిదంగా పనిచేస్తుందో తెలుసుకోవడానికి ఈ వీడియో చూడండి . Here I tried to explain uses and benefits of nela vemu plant,nela vemu plant uses in telugu,kaala megh uses in telugu, Maha tikta uses in telugu,nela vemu plant is great medicinal valuses, nela vemu plant is vey useful to all fevers and flue and viral infections,nela vemu plant is very useful to skin problems,nela vemu plant is very useful to diabetics,nela vemu plant is very use ful to liver problems,nela vemu plant is very useful to digestive problems.  nela vemu plant is also called as maha tikta or kaal megh ;; 

ఈ ఆకులతో షుగర్ 7 రోజుల్లో తగ్గిపోతుంది || Nela Vemu Plant Uses || Cure Diabetes Naturally in Telugu ; నేలవేము ఈ మొక్క పొడి రోజు తాగితే జరిగె అద్భుతాలు తెలిస్తే రోజు తాగుతారు | Medicinal Plants Benefits ;- నేలవేము తో చాలా లాభాలు ;-  Amazing Benefits Nelavembu Plant ;-  సర్వ రోగాలకు అద్భుత సంజీవిని ; Find the link below for the 

Research centre, Central Institue of Medicinal and Aromatic Plants at Mallapur , Hyderabad. 

Link - 1 ;- చేదు సామ్రాట్, కిరాతదేశ తరువు  - 49 ;;

Link - 2 ;- Tamil state Govt - give nealaweamu sharbat kashAya drink to people ;

Link - 3 ;- medicinal valuses, nela vemu plant  

LINK - 4 ;-  tamilha naaDu - nealaweamu kashaaya pampiNI ;-

తమిళనాడు - నేలవేము కషాయ పంపిణీ ;;

&   ఔదుంబరం = రాగి & పుళిందా మ్లేచ్ఛః|| 

జుట్టు, మేను అందం కోసం - 48

బ్రాహ్మీ  తు మత్స్యాక్షీ వయస్తా సోమవల్లరీ || 138 శ్లోకమ్ ; Illecebrum Sessee  ;; 

              - ద్వితీయ కాండము - వనౌషధి వర్గము - అమరకోశం 

 బ్రాహ్మీ  [పా] బ్రహ్మీ తు మత్స్యాక్షీ వయస్థా సోమవల్లరీ ||  ౧౩౭ శ్లోకమ్ ;; Illecebrum Sessee ;      

౧. పావనత్వాత్ బ్రాహ్మీ . సీ. పావనమైనది ; పా. బ్రహ్మీ ;

౨. మత్స్యాక్షి తుల్య పుష్పత్వాన్ -  మత్స్యాక్షీ = సీ . చేప కన్నుల వంటి పువ్వులు కలిగి ఉన//ది ;; 

౩. వయః స్థాపయతి  వయస్స్థా ; ష్ఠా గతి నివృత్తౌ ; వయస్సును నిలుపునది ;;    

౪. సోమవచ్ఛీత వీర్యత్వాత్ సోమవల్లరీ  = చంద్రుని వలె చల్లనై ఉండేది ;; 

ఈ ౪ [ 4 = నాలుగు = four] పొన్నగంటికూర పేర్లు   ; 

& సప్త మాతరః = ఏడు శక్తి మాతలలో ఒక మాత = బ్రాహ్మీ ;

EXTRA ;-  గ్రామీణ ప్రజలు - కంటిచూపు కోసం మేలు చేస్తుంది - అని వాడుక, కనుక  kamTi kuura అన్నారు - పొన్/ పొన్ను - అంటా బంగారం ;- అనేక విధాలుగా - శరీర సౌందర్యానికి, నేత్ర రుగ్మతలను నయం చేయుటకు - ఉపయుక్తం - అందుచేత పొన్నగంటి ఆకులు ఆహారంలో విరివిగా తీసుకోవాలని ఆయుర్వేద వైద్యులు, న్యూట్రిషన్ నిపుణులు చెబ్తున్నారు.

అమరాంథె కుటుంబం మొక్క ;- చేపకళ్ళ మాదిరి తెల్ల పూలు పూస్తాయి, కాయలు కాయవు & 48 రోజులు తింటే - నేత్ర సంరక్షణకు మంచి సహాయకారిణి - అని అనుభవజ్ఞుల వక్కాణం ;

పొన్నగంటి మొక్క హిందూ దేశం, శ్రీలంక దేశాలకు సంబంధించినది & క్రమంగా అనేక countries కి వ్యాపించినది.

 పొన్నగంటి ఆకులు బల్లెం రూపం [బల్లెం రూపం] కలిగి [Lansolate] దీర్ఘ చతురశ్రాకారం కలిగిఉంటాయి.  

Nutritional & culinary uses; & health benefits ;  ఇతర benefits అనేకం ; ఈ మొక్క ఆకులు అమూల్య ప్రయోజనాలు కలిగిస్తున్నవి.

కేరళ ;- state లో Bettzickiana సాగు చేయని నేలలలో ఈ జాతి పొన్నగంటి విస్తృతంగా కనబడుతున్నది. [ ఈ జాతి పొన్నగంటి విస్తృతంగా కనబడుతున్నది ] 

పొన్నగంటి నూనె - కేశవర్ధిని - అనగా జుట్టు [hair] కి మేలు చేస్తుంది.  ;; 

బ్రాహ్మీ ఆయిల్, బ్రాహ్మీ కురుల నూనె - సుప్రసిద్ధం ;  💦👪

& more points ;- బ్రాహ్మీ ;- అనే నామాంతరం ఈ పొన్నగంటి కలిగిఉన్నది. 

ఇంటిలో సాంప్రదాయం ప్రకారం కాటుకను పెద్దలు తయారుచేసేవారు.-

అటువంటి పద్ధతులలో ఒకటి - పొన్నగంటి ఆకుల పసరును  making KAJAL కోసం వాడుతుంటారు. 👪

పొన్నగంటి - తమిళం మూల ధాతువు ;- పొన్ = స్వర్ణం / gold & "ఆంగన్ని" 

= "ఆగుం కన్న్-నీ" = అర్ధం ;- మీ మేను/ శరీరం సువర్ణ కాంతిని పొందుతుంది" = 

                  [Your body will acquire a golden lustre"] ; 

& స్థానిక, ఇతర భాషలలో పేర్లు ;- 

తమిళం - real ponnanganni & కన్నడం ;- హొన్నగనీ [Honagane] ;; 

పొన్నగంటి మొక్కలలో కొన్ని రకములు ;- నాటు పొన్నగన్ని [Native ponnagamTi ] ;;

సీఅమై పొన్నగన్ని /సికప్పు పొన్నగన్ని [ red-stemmed Variety], సీమ పొన్నగంటి చెట్టు ;

నెర్ పొన్నగన్నీ [water-loving Variety] ;; నీరు పొన్నగంటి  ;; 

Dwarf Copperleaf ;; Joyeed ;;

హిందీ = గరుడి ;; గురూ;- గరుడి, గురూ ;;

కొయ్‌పా - కొంకణి & 

కన్‌చారీ ;; కొయ్‌పా = మరాఠీ  ;;

హొన్‌గన్నె - కన్నడ ;

పొన్నగన్ని కీరై - తమిళ్ ;; (பொன்னாங்கண்ணி கீரை) ;; 

Phachet = మణిపురి ;; 

మదరంగ - ఒరియా ;;

మత్స్యాక్షి - సంస్కృత భాష ;;

భిరంగీ ఝార్ ;నేపాలీ ;

భిసౌనీ ఝార్ - భాలే భృంగరాజ్ ;;

దూబే జార్ ; 

*జిబ్రే పాతీ - ఇత్యాది నామాలు = [ *పత్తే = పత్రి = ఆకులు ] ;

& Fig joy weed - పూలు ;- మరాఠీ = కుసల్/ 

తెలుగు - అడవి పున్నగంటి ఆలము / అల్లం [??] ;;

మలయాళం - వలియ పొన్నగన్ని ;; &

 `ETYMOLOGY ` ;- `nector plant ;- 

common four ring ; Plain Tiger ; Gram blue ; Angled Pierrot` ;;  

===================================== ,

juTTu, meanu amdam koasam - 48 ;- 

sapta maatara@h = EDu Sakti maatalaloa oka maata = brAhmI ;;

brAhmI  tu matsyAkshI wayastA soamawallaree || 138 SlOkamm ; `Illecebrum Sessee ` ;; dwiteeya kAMDamu - wanaushadhi wargamu - amarakoaSam 

brAhmI  [paa] brahmee tu matsyAkshI wayasthA soamawallaree ||  ౧౩౭ SlOkamm ;; `Illecebrum Sessee `;

౧. paawanatwaat brAhmI . see. paawanamainadi ; paa. brahmI ;

౨. matsyAkshi tulya pushpatwAn -  matsyAkshI = sI . ceapa kannula wamTi puwwulu kaligi unadi ;; 

౩. waya@h sthaapayati  wayassthA ; shThA gati niwRttau ; wayassunu nilupunadi ;;    

౪. soamawacCIta weeryatwaat soamawallaree  = camdruni wale callanai umDEdi ;; 

ee ౪ [ 4 = naalugu = `four`] ponnagamTikUra pErlu ;   , 

`EXTRA` ;-  graameeNa prajalu - kamTicuupu koasam mealu ceastumdi - ani wADuka, kanuka ` kamTi kuura` annaaru - pon/ ponnu - amTA bamgaaram ;- aneaka widhaalugaa - Sareera saumdaryaaniki, neatra rugmatalanu nayam ceayuTaku - upayuktam - amduceata ponnagamTi aakulu aahaaramloa wiriwigaa teesukoawaalani aayurweada waidyulu, nyuuTrishan nipuNulu cebtunnaaru.

amaraamthe kuTumbam mokka ;- ceapakaLLa maadiri tella puulu puustaayi, kaayalu kaayawu & 48 roajulu timTE - neatra sam rakshaNaku mamci sahaayakaariNi - ani anubhawajnula wakkANam ; ''''''''''''    ponnagamTi mokka himduu deaSam, Sreelamka deaSAlaku sambamdhimcinadi & kramamgaa aneaka `countries` ki wyaapimcinadi.

ponnagamTi aakulu ballem rUpam [బల్లెం రూపంkaligi [`Lansolate`] deergha caturaSraakaaram kaligiumTAyi.  

`Nutritional & culinary uses; & health benefits ; ` itara `benefits` aneakam ; ee mokka aakulu amuulya prayoajanaalu kaligistunnawi. & 💦👪👪

`KERALAMstate` loa `Bettzickiana` saagu ceayani nealalaloa ee jaati ponnagamTi wistRtamgaa kanabaDutunnadi.

ponnagamTi nuune - keaSawardhini - anagaa juTTu [`hair`] ki mealu ceastumdi.  ;;

ponnagamTi - tamiLam muula dhaatuwu ;- pon = swarNam / `gold` & "Anganni" = 

"Agum kann-nee" = ardham ;- meemeanu/ Sareeram suwarNa kaamtini pomdutumdi" = 

           [`Your body will acquire a golden lustre"`] ; 

&+ sthaanika, itara BAshalalO pearlu ;- 💦

tamiLam - `real ponnanganni` & kannaDam ;- honnaganee [`Honagane`] ;; 

ponnagamTi mokkalaloa konni rakamulu ;- nATu ponnaganni [`Native ponnagamTi `] ;;

seeamai ponnaganni /sikappu ponnaganni [ `red-stemmed Variety`], seema ponnagamTi ceTTu ;

ner ponnagannee [`water-loving Variety`] ;; neeru ponnagamTi  ;; 

& `ETYMOLOGY ` ;- & `ETYMOLOGY ` ;- `nector plant ;- ponnagamTi aakulu ballem rUpam kaligi [`Lansolate`] deergha caturaSraakaaram kaligiumTAyi.  

`Nutritional & culinary uses; & health benefits ; ` itara `benefits` aneakam ; ee mokka aakulu amuulya prayoajanaalu kaligistunnawi.

ponnagamTi nuune - keaSawardhini - anagaa juTTu [`hair`] ki mealu ceastumdi.  ;;

ponnagamTi - tamiLam muula dhaatuwu ;- pon = swarNam / `gold` & "Anganni" = = "Agum kann-nee" = ardham ;- meemeanu/ Sareeram suwarNa kaamtini pomdutumdi" = [`Your body will acquire a golden lustre"`] ; 

&+ tamiLam - `real ponnanganni` & kannaDam ;- honnaganee [`Honagane`] ;; 

ponnagamTi mokkalaloa konni rakamulu ;- nATu ponnaganni [`Native ponnagamTi `] ;;

seeamai ponnaganni /sikappu ponnaganni [ `red-stemmed Variety`], seema ponnagamTi ceTTu ;

ner ponnagannee [`water-loving Variety`] ;; neeru ponnagamTi  ;; 

koy^paa - komkaNi & 

kan^caaree ;; koy^paa = marAThI  ;;

hon^ganne - kannaDa ;

ponnaganni keerai - tamiL ;;  (பொன்னாங்கண்ணி கீரை) ;;

`Phachet` = maNipuri ;; 

madaramga - oriyaa ;;

matsyaakshi - samskRta BAsha ;;

bhiramgee jhaar ;neapaalee ;bhisaunee jhaar - BAlE bhRmgarAj ;;

duubea jaar ; 

*jibrea paatee - ityaadi naamaalu ;

= [ *pattea = patri ]

💦` koy^paa - komkaNi & 

kan^caaree ;; koy^paa = marAThI  ;;

hon^ganne - kannaDa ;

ponnaganni keerai - tamiL ;;  (பொன்னாங்கண்ணி கீரை) ;;

`Phachet` = maNipuri ;; 

madaramga - oriyaa ;;

matsyaakshi - samskRta BAsha ;;

bhiramgee jhaar ;neapaalee ;bhisaunee jhaar - BAlE bhRmgarAj ;;

duubea jaar ; *jibrea paatee - ityaadi naamaalu [= *pattea = patri = aakulu ] ;

 & `Dwarf Copperleaf ;; Joyeed ;;`

himdee = garuDi ;; guruu;- garuDi, guruu ;;

`&+ ;-  kusuma ;- Fig joy weed` - puulu ;- marAThI = kusal/ 

telugu - aDawi punnagamTi aalamu / allam [??] ;;

malatALam - waliya ponnaganni ;; 💦💦; `nector plant ;- 

common four ring ; Plain Tiger ; Gram blue ; Angled Pierrot` ;; 

ఽ ఽ ఌ ౡ ౧ ౨ ౩  ౪ ౫ ౬ ౭ ౮ ౯ - ౧౦  ; 

prev ;- భరత ముని వాక్కు-నాట్య శాస్త్రము - 47 ;

 ఽ ఽ ఌ ౡ 🏆 १  २  ३  ४  ५  ६ ७ ८ ९ - १० 🏆 i,  ii, iii, iv, vi - vii -viii - ix - x ; 

Brahmi Amla Hair oil -

భరత ముని వాక్కు-నాట్య శాస్త్రము - 47

౧. బ్రహ్మణీ బ్రాహ్మణీ ;; ఈ -.సీ బ్రహ్మసంబంధి ఐ ఉన్నది ;

భరతేన మునినా అవతారితత్వాద్వా భారతీ  - ఈ.సీ. 

ఈ లోకమునకు భరతుడు*  అనే మునిపుంగవుని చేత తేబడినది ;`Sage Bharta ; `

బ్రాహ్మీ భారతీ భాషా గీః||ర్|| - వాక్ ||చ్|| ;

వాణీ - సరస్వతీ ||సీ|| - వ్యాహార; ||పు|| - ఉక్తి ;

 ||సీ|| లపితమ్ - భాషితమ్ - వచనమ్ - వచః||స్||స||

వాక్కు - [మాట/ పలుకుట] పేర్లు ;;

ఇందులో మొదటి ఏడు - సరస్వతీ దేవి పేర్లు కూడా ;;  💦☺

             Speech Goddess of Speech ;; 

వాగ్వర్గము - ౧ ;; ఫ్రథమ కాండము ; అమరకోశము ; 

౨. భాస్యతి ఇతి భాషా ;- భాష వ్యక్తాయాం వాచి =

    భాషింపబడునది ;; 

౩. గృణం త్యే తామ్ ఇతి గీః. ర. సీ. వచ

గౄ శబ్దే   - దీనిని పలుకుదురు ;;

ఈ అస్ఖలితముచ్చర గీః ; లెస్సగా పలుకునది - అని -

సరస్వతీ పక్షమునందు ;

౪. ఉచ్యత ఇతి వాక్ - చ.సీ. వణ శబ్దే  =  పలుకబడునది ------- 

౫. వణ్యతే శబ్ద్యత వాణీ. ఈ. సీ. -     కుసుమ ;  

ఈ. సీ. వణ శబ్దే - పలుకబడేది ;; 

౬. సరః ప్రసరణం సర్వత్ర - 

అస్తీతి సరస్వతీ ; ఈ. సీ. అంతట వ్యాప్తి కలిగి ఉన్నది ;  

౭. బ్రహ్మ లోకే బ్రహ్మ సరః ;

ఆశ్రయత్వేన అస్యా అస్తీతి =  ఈ. సీ.  

బ్రహ్మ లొకము నందు - బ్రహ్మ సరస్సును ఆశ్రయించి -

  నదీ రూపముగా ప్రవహిస్తున్నది ;

ఈ ఏడు= ౭ [7 - seven]  వాగధి దేవత పేర్లు ;;  

& ; EXTRA ;- భరత ముని ;- [క్రీ.పూ. 3 వ శతాబ్దం] = 36 అధ్యాయాలు ఉన్నట్టి - నాట్య శాస్త్రము - రచయిత ; 

ప్రాచీన భారత దేశంలో - నాటక, సంగీత కళలు - అధ్యయనం చేసే History Research  పరిశీలనకు ఈ భరత ముని రచనలు ఎంతో ప్రయోజనకారులు ; &

అభినవ భారతి - అనే book ;- భరత ముని - నాట్య శాస్త్రము - నకు విపుల  వ్యాఖ్యాన గ్రంధం ;  

అభినవ గుప్తుడు రచించిన ఈ అభినవ భారతి గ్రంధం - పరిశోధకులకు అందించిన వరదాయిని ;

ఆచార్య పోనంగి అప్పారావు - తెలుగు భాషలోనికి ఈ పొత్తమును అనువదించారు ; 

================================= ,

Barata muni - Dance - nATyaSAstram - 47 ; 

౧. brahmaNI brAhmaNI ;; I -.sI brahmasambamdhi ai unnadi ;

BaratEna muni cEta teabaDinadi ; 

*BaratEna muninaa awataaritatwaadwaa BAratI  - ee.see. 

ee loakamunaku bharatuDu anE munipumgawuni cEta teabaDinadi ; 

[ sage Bharata ] ;; 

braahmee BAratI BAshA gee@||r|| - waak ||c|| ;

wANI - saraswatI ||sI|| - wyaahaa ra; ||pu|| - ukti ;

 ||sI|| lapitamm - BAshitamm - wacanamm - waca@h||s||sa||

waakku - [mATa/ palukuTa] pearlu ;;

imduloa modaTi EDu - saraswatee deawi pearlu kUDA!

`Speech Goddess of Speech` ;; 🏆 

waagwargamu - ౧ ;; Prathama kAMDamu ; amarakoaSamu ; 

🏆 braahmee BAratI BAshA gee@|h|r|| - waak ||c|| ; 

౨. BAsyati iti BAshA ;- BAsha wyaktaayaam waaci =

    BAshimpabaDunadi ;; 

౩. gRNam tyea taamm iti gI@h. ra. see. waca

gRu SabdE   - deenini palukuduru ;;

ee askhalitamuccara gee@h ; lessagaa palukunadi - ani -

saraswatee pakshamunamdu ;

౪. ucyata iti waak - ca.see. waNa SabdE  =  palukabaDunadi ------- 

౫. waNyatE Sabdyata wANI. ee. see. -     kusuma ;  

ee. see. waNa SabdE - palukabaDEdi ;; 

౬. sar@h prasaraNam sarwatra - 

asteeti saraswatee ; ee. see. amtaTa wyaapti kaligi unnadi ;  

౭. brahma loakea brahma sara@h ;

ASrayatweana asyA asteeti =  ee. see.  

brahma lokamu namdu - brahma sarassunu ASrayimci -

  nadI ruupamugaa prawahistunnadi ;

ee EDu= ౭ [7 - `seven`]  waagadhi deawata pearlu ;;  

Barata muni ;- [kree.puu. 3 wa Sataabdam] = 36 adhyaayaalu unnaTTi - nATya SAstramu - racayita ; 

praaceena bhaarata deaSamloa - naaTaka, samgeeta kaLalu - adhyayanam ceasea `History Resea// rch ` pariSIlanaku ee Barata muni racanalu emtoa prayoajanakaarulu ; &

abhinawa bhaarati - anea `book` ;- Barata muni - nATya SAstramu - naku wipula  wyaakhyaana gramdham ;  

abhinawa guptuDu racimcina ee abhinawa bhaarati gramdham - pariSOdhakulaku amdimcina waradaayini ;

aacaarya poanamgi appaaraawu - telugu bhaashaloaniki ee pottamunu anuwadimcaaru ; 

& భరత ముని -Dance - నాట్యశాస్త్రం - 47 ;  

& 1. Link ;- పోణంగి అప్పారావు - తెలుగు - భరత ముని - నాట్య శాస్త్రము ;;

ఆచార్య పోణంగి అప్పారావు - తెలుగు అనువాదం - భరత ముని - నాట్య శాస్త్రము - 

& 2. LINK ;-నాట్య శాస్త్రమ్ = by భరతముని ;  

`Prev = లాక్షా ప్రసాదిని - 46 = క్రముకః పట్టికాఖ్యః, పట్టీ ||న్||  లాక్షా ప్రసాదనః ;; ` 

లాక్షా ప్రసాదిని - 46

క్రముకః పట్టికాఖ్యః, పట్టీ ||న్||  లాక్షా ప్రసాదనః 

& క్రముకః పట్టికాఖ్యః, అస్యాత్ పట్టీ లాక్షా ప్రసాదనః|

శ్లోకమ్ - 45 ; ద్వితీయ కాండం - వనౌషధి వర్గం ;;  `Symplocos racemosa ;; ` [`part - B `] ;` 

1. క్రామతీతి క్రముకః - క్రము పాద విక్షేపే = ఆక్రమించేది ;

2. పట్టికా ఇత్యాఖ్యాయస్య సః పట్టికాఖ్యః = పట్ట్క అనే పేరు కలిగినది ;  న. పు. ఘనమైన పట్టిక - అనే పేరు కలిగి ఉన్నది ; 

3. లాక్షాం ప్రసాదయతీతి లాక్షా ప్రసాదనః ; షద్ఌ విశరణగత్య్వసా దనేషు = 

= లక్కను అలంకరించునది -

ఈ నాలుగు - ఎఱ్ఱలొద్దుగు పేర్లు ;  

 & పర్యాయ పద నామావళి ;- లోధ్ర ;  లొద్దుగు  ; ఎఱ్ఱ లొద్దుగు  ;;

లొద్ది చెట్టు ; గాలవ వృక్షము ; చిల్లి వృక్షం ;  తిల్వక - రోధ్ర - సమంగ ;;

& BARK used in dyeing వస్త్రాలకు అద్దకము, రంగులు వేయుట - ఉపకారిణి ;

======================= , 

1. kraamateeti kramuka@h - kramu paada wiksheapea = aakramimceadi ;

2. paTTikaa ityAKyAyasya sa@h paTTikAKya@h = paTTka anea pearu kaliginadi ;  na. pu. ghanamaina paTTika - anea pearu kaligi unnadi ; 

3. laakshaam prasaadayateeti laakshaa prasaadana@h ; shadఌ wiSaraNagatywasaa daneashu = 

= lakkanu alamkarimcunadi -

ee naalugu - e~r~raloddugu pearlu ; 

& loddi ceTTu ; gaalawa wRkshamu ; cilli wRksham ; 

& paryaaya pada naamaawaLi ;- loadhra ; loddugu ; loddi ; gaalawa ceTTu ;

samamga - roadhri ; 

&` BARK used in dyeing` wastraalaku addakamu, ramgulu weayuTa - upakaariNi ;

& prev = ఋషి గాలవుడు - లోధ్ర తైలం - 45 ;- గాలవః, శాబరః [పా], లోధ్రః - తిరీటః -  తిల్వః - మార్జన [[

Essay - PART - B ;- లాక్షా ప్రసాదిని - 46  ;

& PART -  - A ;- PREV = 

LINK ;- Part - A = ఋషి గాలవుడు - లోధ్ర Oil  పు]  ;

LINK ;- Cloth dyed using lodhra mordant and Indian madder natural dye 

LINK = Cloth dyed - lodhra mordant madder natural dye

ఋషి గాలవుడు - లోధ్ర తైలం - 45

గాలవః, శాబరః [పా], లోధ్రః - తిరీటః -  తిల్వః - మార్జన [[ పు] 

లొద్దుగు చెట్టు పేర్లు ;;  ద్వితీయ కాండం - వనౌషధి వర్గం ;;

గాలవశ్శాబరో లోధ్ర స్తిరీటఃస్తిల్వ మౌర్జనౌ |

గాలవతి స్రావయత్యక్షి రోగాన్ ఇతి  గాలవః|| ` Stmplocos racemosa` = లోధ్ర ; 

 శ్లోకమ్ - 32 ; ద్వితీయ కాండం - వనౌషధి వర్గం ;; [`part - A `]

భావం ;- 1] గాలవతి - అక్షి = నేత్ర రోగాలను పోగొట్టేది ;;

**గాలవదృషే ప్రభూత ఇతి - 

      **గాలవుడు అను ఋషి* వలన పుట్టినది ;

= * గాలవుడు ;- కువలయాశ్వుడు అనే రాజుకు గుర్రమును ఇచ్చిన ముని ; 

[పురాణ నామ చంద్రిక ] ;- BELOW STORY  👀👇👯👲 ;; 

2] శబర సంబంధిత్వాత్ - శాబరః = శబర సంబంధం ఐనది ; పా. సాబరః ;

"సాబరాఖ్యాపరాధే చ లోధ్రేపాపే చ పఠ్యత" ఇతి సకారాదావజయః ;;

3] రుణద్ధి అతి సారాదికం లోధ్రః ;;

రుధిర్ ఆవరణే -  రుణద్ధి లయోరభేదః =

అతిసారాదులను [విరేచన/` motions] అడ్డుపెట్టేది ;; `

4. తీరయతి రోగాన్ తిరీటః|

= పార తీర కర్మ సమాప్తౌ = రోగాలని సమాప్తి చేసేది ;; 

5. తిలతి స్నిహ్యత్వంగమనేతి తిల్వః - తిల స్నేహనే -

దీని చేత శరీరం నున్నగా అగును ; 

6. మార్జయతి ఉద్వర్తయత్ అంగ మనేన మార్జనః - మృజూ శుద్ధౌ =

ఈ లోధ్ర ద్వారా - అంగము పరిశుద్ధం అగును ; 

ఈ ఆరు తెల్ల లొద్దుగు / లోధ్ర పేర్లు ;; 

other names ;- లోధ్ర- తిల్వక - రోధ్ర - సమంగ ;; 

* [*discover - Galava - Hindu sage ] ;; & 

గాలవుడు ;- కువలయాశ్వుడు అనే రాజుకు గుర్రమును ఇచ్చిన ముని ; 

[ కథ -  in పురాణ నామ చంద్రిక ] ;;    STORY  👀👇👯👲 ;; 

అనుబంధం ;- 🏇 కథ - మదాలస, కువలయాశ్వ చక్రవర్తి పరిణయ కథ ;- 

కువలయాశ్వము = అనగా - ముల్లోకములలో - నదులలో, పర్వతాదులలో 

సమత్వమున సంచరించే గుణము కలిగిన అశ్వము` [horse] - `

1] మహర్షి గాలవుడు ఈ ఉత్తమ జాతి గుర్రాన్ని రాజుకు ఇచ్చెను.

2] గాలవ ముని తపస్సును ఎప్పుడూ  భగ్నం చేసే - పాతాళ కేతు - అనే రాక్షసుని అణచాడు - తదుపరి - మదాలస అనే కన్యామణిని పెళ్ళాడాడు.

3] కువలయాశ్వుడు - అసలు పేరు  ఋతు ధ్వజుడు & కాశ్యులలో ఒకడు - & 

& శత్రజిత్తు కుమారుడు  ఋతు ధ్వజుడు, 

ఇతను - ముని గాలవుని వద్ద కువలయాశ్వాన్ని స్వీకరించిన హేతువున - - కువలయాశ్వుడు - నామధేయుడు ఆయెను.  🚦🚦🏇 ; 

ఽ ఽ ౧ ౨ ౩ ౪ ౫ ౬ ౭ ౮ ౯ ౧౦  🏆-♦️♦️ १ = 1 ;  २ = 2 ; ३  = 3 ;  ४ = 4 ;;  & ; 

& = స్థానిక భాషలలో పేర్లు ;- Vernacular Names (Regional Names):

Hindi & Bengali: Lodhra, Lodha, Lodh ;;

English: Symplocos tree, Lodh tree, Symplocos bark ;

Telugu: Lodhuga = లోధ్ర ;  Kannada: Pachettu, Lodhra = లోధ్ర ; 

Marathi: Lodha, Lodhra =  లోధ్ర ;  Tamil: Belli lotai, Velli leti, Vellilathi, Vellilothram

Gujarati: Lodhara, Lodhar ;  Malayalam: Pachotti ;

Oriya (Odia): Lodo ; ; Assamese: Mugam ; Punjabi: Lodhar ; 

& EXTRA;- `lodhra = which makes body firm ;

REF ;- The name “Lodhra” literally means “that which makes the body firm,” reflecting its ability to tone and strengthen bodily tissues (dhatus), especially the rakta (blood) and shukra (reproductive) dhatus.  

============================== , 

Rshi gAlawuDu - loadhra tailam - 45 ;- 

gAlawa@h, SAbara@h [paa], loadhra@h - tirITa@h - tilwa@h - maarjana [ pu] | 

loddugu ceTTu pearlu ; dwwiteeya kAMDam - wanaushadhi wargam ;-   SlOkamm - 32 ;;

         [`part - A `] ;

gAlawaSSAbarO loadhra stirITa@h - stilwa maurjanau |

gAlawati sraawayatyakshi roagaan iti  gAlawa@h|| &

` Stmplocos racemosa` = లోధ్ర ; `[ part - A` ] ; 

BAwam ;- 1] gAlawati - akshi = neatra roagaalanu poagoTTEdi ;;

gAlawadRshE prabhuuta iti aa -

       gAlawuDu anu Rshi* walana puTTinadi ;

2] Sabara sambamdhitwAt - SAbar@h = Sabara sambamdham ainadi ; paa. saabara@h ;

"sAbaraaKyAparaadhea ca loadhreapaapea ca paThyata" iti sakaaraadaawajaya@h ;;

3] ruNaddhi ati saaraadikM loadhra@h ;; 

rudhir aawaraNE - ralayoarabheada@h =

atisaaraadulanu [wireacana/ `motions`] aDDupeTTEdi ;; 

4. teerayati roagaan tirITa@h|

= paara teera karma samaaptau = roagaalani samaapti ceaseadi ;; 

5. tilati snihyatwamgamaneati tilwa@h - tila sneahanea -

deeni ceata Sareeram nunnagA agunu ; 

6. maarjayati udwartayat amga maneana maarjana@h - mRjU Suddhau =

ee loadhra dwaaraa - amgamu pariSuddham agunu ; 

ee aaru tella loddugu / loadhra pearlu ;; 

[*discover - Galava - Hindu sage ] ; ఽ ఽ ౡౡ 

i, ii, iii, iv, vi - vii -viii - ix - x - xi - xii - xiii  🏆 १ = 1 ;  २ = 2 ; ३  = 3 ;  ४ = 4 ;;  

& ;

gaalawuDu ;- kuwalayASwuDu anEraajuku gurramunu iccina muni ; 

[purANa nAma camdrika   ]] ; 

anubamdham ;- katha - madaalasa, kuwalayASwa cakrawarti pariNaya katha ;- - 

kuwalayASwamu = anagaa - mulloakamulaloa - nadulaloa, parwataadulaloa samatwamuna samcarimcea guNamu kaligina aSwamu [`horse`] - 

maharshi gaalawuDu ee uttama jaati gurraanni raajuku iccenu.

gaalawa muni tapassunu eppuDuu  bhagnam ceasea - paatALa kEtu - anea raakshasuni aNacaaDu - tadupari - madaalasa anae kanyAmaNini peLLADADu.

kuwalayASwuDu - asalu pearu Rtu dhwajuDu -

& kASyulalO okaDu - & Satrajittu kumaaruDu Rtu dhwajuDu - -

itanu - muni gaalawuni wadda kuwalayASwaanni sweekarimcina heatuwuna - - kuwalayASwuDu - naamadheayuDu aayenu. 

ఽ ఽ ౧ ౨ ౩ ౪ ౫ ౬ ౭ ౮ ౯ ౧౦  🏆-♦️♦️ १ = 1 ;  २ = 2 ; ३  = 3 ;  ४ = 4 ;;  

Prev post = హలిప్రియ, కడప చెట్టు - 44 ;- నీప ప్రియక కదంబాస్తు హలిప్రియే||

`Berringtonia actangula ;- Indian oak tree `- కదంబము ; 

& EXTRA;- `lodhra = which makes body firm ;

REF ;- The name “Lodhra” literally means “that which makes the body firm,” reflecting its ability to tone and strengthen bodily tissues (dhatus), especially the rakta (blood) and shukra (reproductive) dhatus.  ; 

LINK = Lodhra (Symplocos Racemosa) Herb: Ayurvedic Benefits & Uses ; 

హలిప్రియ, కడప చెట్టు - 44

నీప ప్రియక కదంబాస్తు హలిప్రియే||

నయతి ప్రాణినః సుఖం నీపః.

ణీఞ్ ప్రాపణే ;- ప్రాణులను సుఖము నొందించేది ;

`Berringtonia actangula ;- Indian oak tree `- కదంబము ; 

B] కం వాతం దమయతీతి కదంబః. దము ఉపశమే = వాతమును ఉపశమింపజేయునది ;;

C] హలినః బలభద్రస్య ప్రియః సురాధివాసాత్ హలిప్రియః = 

మద్యం యొక్క స్థానము అగుటచేత, బలభద్రునికి* ఇష్టం ఐనది ; 

[about - names of  *బలరాముడు 👸👫👭👬] ;;   

& `Nanclea orientalis` = & కడప చెట్టు ;; 

& 1] నియోలామార్కియా కదంబ =  = BURRA Flower tree = Neolamarckia CADAMBA ] ; 

1] పూలు సుగంధం కలిగినవి, కానీ పళ్ళు చేదు రుచి కలిగినవి ; &

గోల్ఫ్ బంతి సైజు పళ్ళు - Golf ball size fruits -

[పూల నుండి ఏర్పడిన fruits] - తినవచ్చును, కానీ - bitter taste కలిగినవి ; 

2] ఈ tree కొయ్య - మెత్తని కలప కలిగినది ;

3] జానపదులు ఈ చెట్టు చెక్కను - టింబర్ [timber] మందుగా, ఓషధి ఉపయోగిస్తారు ;

& `tree common names ;-

Canary wood ;  Cheese wood ;;  Liecchardt pine ; 

&  కపి/ కాపీ - Pakanh ;;  Uw olkola ; 

ఆస్టేలియా - తెగలు ;- కప్కి / లియచ్ఛత్ - మున్నగు names తో పిలుసారు. 

 i,  ii, iii, iv, vi - vii -viii - ix - x - xi - xii - xiii  & 🏆 ఌ ౡ ఽఽ ;  ; 

& బలరాముడు - ఇతర పేర్లు ;- బలభద్రుడు /   బలదేవుడు ; 

*తాలాంకుడు = తాటిచెట్టు గుర్తుగా కలిగి ఉన్నవాడు ; 

కాళినేఛేదనుడు = కాళింది/ యమునా నది దిశ మార్చిన/ భంగపరచినవాడు ;

హలాయుధుడు  ; సీరపాణి ;; రేవతీ రమణుడు ; రోహిణేయుడు ;

సంకర్షణుడు ;  ; 

Prev = అందుగు బంక - పిణ్యాక - 43 = అథ సిల్హకే ;-  తిలకల్కే చ పిణ్యాకః|| ; 

 నానార్ధ వర్గము - క ;- తృతీయ కాండము ; అమరకోశము ;- ౮  ;; 

============================================= ,

kaDapa ceTTu pearlu ;- SlOkam = 42 ;

 neepa priyaka kadambaastu halipriyea||

nayati prANina@h sukham neepa@h ;; 🎶

🎶  NI~n praapaNE ;- praaNulanu sukhamu nomdimceadi ; 

`B`] kam waatam damayateeti kadamba@h. damu upaSamea = waatamunu upaSamimpajEyunadi ;;

`C`] halin@h balabhadrasya priya@h suraadhiwaasaat halipriya@h = madyam yokka sthaanamu aguTaceata, balabhadruniki* ishTam ainadi ; 

[ * balarAmuDu ] ;;   = `Nanclea orientalis = `& kaDapa ceTTu ;; 

& itara pearlu ;- balaraamuDu ; baladeawuDu balabhadruDu ;

kALinECEdanuDu = kALimdi/ yamunaa nadi diSa maarcina/  bhamgaparacinawADu ; &

halaayudhuDu ; seerapANi ;

*taalaamkuDu = tATiceTTu gurtugA kaligi unnawADu ;

reawatee ramaNuDu ; roahiNEyuDu ;

samkarshaNuDu ;

& Extra ;- niyoalaamaarkiyaa kadamba = BURRA Flower tree = Neolamarckia CADAMBA ]` `  

` burrflower tree (Neolamarckia cadamba)` & 

Golf ball size fruits = goalph bamti saiju paLLu - [Golf ball size [puula numDi earpaDina `fruits`]  - tinawaccunu, kaanee - `bitter taste` kaliginawi ; 

నియోలామార్కియా కదంబ = puulu sugamdham kaliginawi, kaanee paLLu ceadu ruci kaliginawi ;

ee koyya - mettani kalapa kaliginadi ;

jaanapadulu ee ceTTu cekkanu-Timbar [`timber`] mamdugaa, oashadhi upayoagistaaru ;

`tree common names ;- Canary wood ;  Cheese wood ;;  Liecchardt pine ;

{ EXTRA :- Nauclea orientalis is a species of tree in the family Rubiaceae, native to Southeast Asia, New Guinea, and Australia ;  

౧ ౨ ౩ ౪ ౫ ౬ ౭ ౮ ౯ ౧౦ 🏆 १  २  ३  ४  ५  ६   ७   ८  ९  १०   &  ఌ ౡ  ;

LINK ;- Trees - names - details - flora Andhrika ; 

అందుగు బంక - పిణ్యాక - 43

అథ సిల్హకే ;-  తిలకల్కే చ పిణ్యాకః||

 నానార్ధ వర్గము - క ;- తృతీయ కాండము ; అమరకోశము ;- ౮ 

పిణ్యాక శబ్దము - అందుగు బంక ఇత్యాది సుగంధద్రవ్యాల చేతఁ 

చేసిన ధూపం పేరు & గానుగపిండి పేరు ;;

పిణ్యం పిండాకార మకతీతి పిణ్యాకః ; 

అక కుటిలాయాం గతౌ = పిడుచ గట్టిఉండునది ;

"పిణ్యాకో హింగు కుంకుమే" ఇతి శేషః -

"పిణ్యక స్సిల్హకే హింగౌ తిల చూర్ణే హింగౌ తిల చూర్ణేచ కుంకుమే = ఇతి - విశ్వప్రకాశః ; 

౧ ౨ ౩ ౪ ౫ ౬ ౭ ౮ ౯ ౧౦ 🏆 १ २ ३ ४ ५ ६ ७ ८ ९ १०  &  i🏆 ఌ ౡ ఽఽ ;

&  తిలకం ;- పిణ్యాక ; ఘోషం = ఆవడ చెట్టు ;; కుశిక = గుగ్గిలం tree ;; 

========================== , 

tilakalkea ca piNyaaka@h||

piNyaaka Sabdamu - amdugu bamka ityaadi sugamdhadrawyaala ceata@m 

ceasina dhuupam pearu & gaanugapimDi pearu ;;

piNyam pimDAkAra makateeti piNyaaka@h ; 

aka kuTilAyAm gatau = piDuca gaTTiumDunadi ;

"piNyaakoa himgu kumkumea" iti SEsha@h -

"piNyaka ssil hakea himgau - tila cUrNE himgau tila cuurNEca kumkumea = iti - wiSwaprakaaSa@h ; 

& tilakam ;- piNyaaka ;;

ghoasham = aawaDa ceTTu ;; 

kuSika = guggilam `tree` ;; 

i,  ii, iii, iv, vi - vii -viii - ix - x - xi - xii - xiii  & 🏆 ఌ ౡ ఽఽ ; 

& LINK ;- తిలకం చెట్టు - 39  ;- ౧. తిలకః క్షురకః శ్రీమాన్|| = తిలాభాని పుష్పాణ్యస్య తిలకః = `Tamarix tree  ; 💅

💧LINK ;- అందుగు చెట్టు - అంతు లేని లాభాలు ; & 

PREV ;- కాంభోజ దేశ పంట - 42 ;-  హయపుచ్ఛీ తు *కాంభోజీ మాషపర్ణీ మహామహా|| 🈵 శ్లోకమ్ - ౧౩౮ = 138 ; ద్వి. -వనౌషధి వర్గం - అమర కోశం ;;

కాంభోజ దేశ పంట - 42

 హయపుచ్ఛీ తు *కాంభోజీ మాషపర్ణీ మహామహా|| - 🈵 శ్లోకమ్ - ౧౩౮ = 138 ;

ద్వి. -వనౌషధి వర్గం - అమర కోశం ;; 

౧. హయపుచ్ఛీ = గుర్రపు తోక వంటి ఆకారం కలిగినది ; 

౨. కాంభోజి దేశే భవా  కాంభోజీ  = సీ.

 కాంభోజ దేశంలో పుట్టినది - పా.  కాంభోజీ ;   

౩. మాషస్యేన పర్ణాన్యస్యా మాషపర్ణీ = సీ. 

మినుము యొక్క ఆకుల వంటి ఆకులను కలిగినది ;; 

౪. మహా రోగాన్ షహత ఇతి  మహామహా =

మహా రోగాలను సహించేది ;;

ఈ ౪ [ నాలుగు = 4 ] కారు మినుము [= నల్ల మినుములు] పేర్లు ; 

& పంజాబీ ;- మా కీ దాల్/ మాష్ కీ దాల్ / ఉరద్ కీ దాల్ ;

 Maa ki Dal ;  Mash ki daal ;; 

extra ;* కుల్మాషం =  సగం పండిన బార్లీ/ బియ్యం/ మినుములు వంటి ధాన్యాలు ;

& LINK = ref ;- కుల్మాషై రభిషూయతే పరివాస్యత ఇతి కుల్మాషుతం. షుఞ్ ; 

అభిషవే =  అడవి మినుములలో నూరబడేది ; 

& extra ;- ఉరద్ దాల్ = Black grams  = ఉద్ది పప్పు/ మినప్పప్పు ; 

& విగ్న ముంగో = Fabacae - pantropical distribution - 

[ confused with - genusDolichos ; similar - Cow pea ] 

======================,

kAMBOja dESa pamTa - 42 ;- 

hayapucCI tu kAmBOjI mAshaparNI mahAmahA|| - Sloakamm - ౧౩౮ = 138 ;

dwi. -wanaushadhi wargam - amara koaSam ;; 

౧. hayapucCI = gurrapu toaka wamTi Akaaram kaliginadi ; 

౨. kAmBOji deaSE bhawaa  kAmBOjI  = sI.

 kAmBOja dESamloa puTTinadi - paa.  kAmBOjI ;   

౩. mAshasyeana parNaanyasyaa mAshaparNI = see. 

minumu yokka aakula wamTi aakulanu kaliginadi ;; 

౪. mahA roagaan shahata iti  mahAmahA =

mahA roagaalanu sahimceadi ;;

ee ౪ [ naalugu = 4 ] kaaru minumu [= nala minumulu] pearlu ; 

& pamjaabee ;- maa kee daal/ mash kee daal / urad kee daal ; 

`extra` ;- * kulmaasham =  sagam pamDina baarlee/ biyyam/ minumulu wamTi dhaanyaalu ;; ;

కాంభోజి దేశే ;- 1] Link =  https://paintingskadanbarikrish.blogspot.com/  = 

======================, 

prev = మూడు దేశాల గుర్రాలు - 41 ;; 

& LINK - 2] ఉద్ది పప్పు/ మినప్పప్పు ; 

 కాంభోజ దేశ పంట - 42  ;

ref ;- కుల్మాషై రభిషూయతే పరివాస్యత ఇతి కుల్మాషుతం. షుఞ్ ; 

అభిషవే =  అడవి మినుములలో నూరబడేది ; [ అవంతీ సోమం = షర్బత్ - 17 ] ;;  

మూడు దేశాల గుర్రాలు - 41

వనాయుజాః - పారసీకాః - *కాంభోజా బాహ్లికా హయాః|| 

ద్వి.కాం. క్షత్త్రవర్గము - అమరకోశము ]

*"పారశీక = నేటి ఇరాన్ ; 🈵🕋

భావం ;- వనాయు దేశే భవే - వనాయుజాః 🏇;- వనాయు దేశమునందు పుట్టినవి ; 

"పారశీక వనాయుజాః " - అని ఉత్పలిని ఉటంకించెను ;; దీర్ఘాదియును కలదు ;

"శ్వేతం కర్కాఖ్యం వానాయుజ మపి పారసీకం తు - అన్నది "నామమాల" .

౪. "పారశీక దేశే భవాః పారశీకాః = 

 పారశీక దేశము🈵నందు పుట్టినవి ;; 

౫. *కాంభోజ దేశే భవాః - కాంభోజాః 🏇 = 

*కాంభోజ  దేశమునందు పుట్టినవి ;; 

* కాంభోజ  దేశము = COMPUCHIA  - Khmer people ;; 🈵🕋

౬. బాహ్లిక దేశే భవాః బాహ్లికాః 🏇=

బాహ్లిక దేశమునందు పుట్టినవి ;; 

ఇక్కడ above చెప్పినవి దేశములందు పుట్టిన 🏇అశ్వముల పేర్లు [names of HORSES ]  ;; 

& ref = 🈵"పారశీక వనాయుజాః "& ;- "పారశీక దేశం - now ఇరాన్ 

& పార్శీ - పారశీకులు - పర్యాయ పదాలు & 

జొరాష్ట్రియన్ - పార్ధియన్ మతాలు 🈵ఈ ప్రాంతములలో 

ప్రాచీన కాలమున ఉన్న   మతములు ; &

మూడు దేశాల గుర్రాలు - 41 ;

====================== ,

mUDu dESAla gurraalu - 41 ; 

wanaayujA@h - pArasIkA@h🈵 - *kAmBOjA bAhlikA hayA@h|| dwi.kaam. kshattrawargamu - amarakOSamu ] [ 1new  `buk = 494 = NOW & 724]  - 426 <- printed }}}}}} ; ` 

*pAraseeka = neaTi iraan ;; 

bhaawam ;- wanaayu deaSea BawE - wanaayujA@h ;- wanaayu dESamunamdu puTTinawi ; 

"paaraSIkawanaayujA@h " - ani utpalini uTamkimcenu ;; deerghAdiyunu kaladu ;

"SwEtam karkAKyam waanaayuja mapi paaraseekam tu - annadi "nAmamAla" ; 

౪. "paaraSIka deaSea Bawaa@h paaraSIkaa@h =

 paaraSIka dESamunamdu puTTinawi ;; 

౫. kAMBOja deaSea Bawaa@h - kAMBOjA@h =

kAMBOja  dESamunamdu puTTinawi ;; 

౬. bAhlika deaSea BawA@h bAhlikA@h =

bAhlika dESamunamdu puTTinawi ;; 

ikkaDa ceppinawi dESamulamdu puTTina aSwamula pearlu [`names of HORSES ] ` ;; 

& 🈵 paaraseeka deaSam = deaSam - `now` iraan `

& `paarSI - paaraSIkulu - paryaaya padaalu &  🈵 joraashTriyan - paardhiyan mataalu ee praamtamulaloa praaceena kaalamuna unna   matamulu ; 🈵

prev = బాహ్లిక సీమ - స్పెషల్స్ - 40 ; 🔨🔨

 బాహ్లికం రామఠేఽపి చ ;; బాహ్లికం* *రామఠేఽపి చ = ఇంగువ ; &

Extra ;-  LINK = Angkor wat - king Suryavarman ;

1150 - Suryavarman II: The Sun King Vaishnavite of the greatest Monument #history #hinduism #kshatriya ;; 

బాహ్లిక సీమ - స్పెషల్స్ - 40

బాహ్లికం రామఠేఽపి చ - ;

౧.  బాహ్లికము = ఇంగువ = Asafoetida ;; & a horse bred in BAHLIKA country &

                     నానార్ధ వర్గము - క ;- తృతీయ కాండము ; అమరకోశము ;; 

౨. [అపి] =  బాహ్లిక దేశంలో పుట్టిన గుఱ్ఱము ; 

౩.  బాహ్లికం = కుంకుమ పువ్వు - saffron ; 

ప్రాయేణ *బాహ్లికం దేశజత్వాత్  బాహ్లికమః ;- 

    అనగా  బాహ్లికదేశమున పుట్టినది - * बाह्लिक  పా. 

" బాహ్లికమో విషయాశ్వయోః - నకుంకుమే చ వీరే చ  బాహ్లీకం = 

              = బాహ్లికం సమం" ఇతి శేషః. వీరముశీరం ;; 

& EXTRA ;-  1]`Crocus sativus plant ; referred as "Red Gold" vibrant color ;; 

& EXTRA ;- `Crocus sativus plant ; referred as "Red Gold" vibrant color ;; 

& బాహుకం = కాశ్మీర్ కుంకుమ ;-

3 రకములు ;- Laccha saffron ;; Mongra Saffron ; Guccai saffron ;  

& a horse breed in BAHLIKA country 

*a horse breed in BAHLIKA country 

Epic - Mahaa Bharatham ; కురుక్షేత్రం - రణభూమిలో అనేకమంది వీరులు యుద్ధం చేసారు.

వీరి అశ్వదళము లలో - ఉపయోగించిన ఉత్తమాశ్వ జాతులు ఇవి ;-

1] బాహ్లిక ; 

2] కాంభోజ ; 

3] వనాయు జాతి తురగములు ;కురుక్షేత్రం - రణభూమిలో అనేకమంది వీరులు యుద్ధం చేసారు.

వీరి అశ్వదళము లలో - ఉపయోగించిన ఉత్తమాశ్వ జాతులు ఇవి ;-

1] బాహ్లిక ; 

2] కాంభోజ ; 

3] వనాయు జాతి తురగములు ;

===================== , 

౧.  bAhlikamu = imguwa = `Asafoetida ;; a horse bred in BAHLIKA country `&

౨. [api] =  bAhlika dESamloa puTTina gu~r~ramu ; 

౩.  bAhlikam = kumkuma puwwu - `saffron `; 

praayeaNa  bAhlikam dESajatwAt  bAhlikam@h ;- 

anagaa  bAhlikadESamuna puTTinadi - paa. 

" bAhlikamO wishayASwayoa@h - nakumkumea ca weerea ca  bAhliikam =  bAhlikam samam" iti SEsha@h. weeramuSIram ;; 

&

prev =  తిలకం చెట్టు - 39 ;- తిలకః క్షురకః శ్రీమాన్|| తిలాభాని పుష్పాణ్యస్య తిలకః = `Tamarix tree  ; 

LINK ~ Bahlika - Mhajanapada ; 

తిలకం చెట్టు - 39

౧. తిలకః క్షురకః శ్రీమాన్||

తిలాభాని పుష్పాణ్యస్య తిలకః = `Tamarix tree  ; 💅💧`

*నువ్వు పువ్వుల వంటి పూలు కలిగినది ;;  

౨. క్షురతి పరుషత్వాత్  క్షురకః -  క్షుర ఐశ్వర్య దీప్తోః =

పరుషమై, దీప్తమై ఉండేది ;; 

౩. శ్రీః శోభాఽస్యాస్తీతి - శ్రీమాన్ - త.పు. = ఒప్పిదము కలది ;;

ఈ ౩ [ = 3 - మూడు] - తిలకం చెట్టు పేర్లు ; ;

& ; part - 2 ;-  తిల ఇవ కాల వర్ణర్వాత్ = 

 [ మనుష్య వర్గ - అమరకోశమ్, ద్వితీయ కాండము ] ;; 

[నల్ల] నువ్వుల వలె - నల్ల రంగును కలిగినది = పుట్టుమచ్చ=💅💧

& ప్రాచీనకాలం నుండి - భారతీయులు లలాట తిలకధారణ - అత్యున్నత సాంప్రదాయ శోభలను ఇస్తున్నది.

👼💁next essay - అనుబంధ అంశాల విపులీకరణ ; 

as తిలకం, బొట్టు, సింధూరం ఇత్యాది వస్తు వర్గములు ; 

*నువ్వులు - నువ్వు పప్పులు ; = 👯👫sesame seed ; 👪 sesamumindicum plant ; 

============================= , 

💅💧 tilaka@h kshuraka@h SrImAn||

౧. tilABAni pushpANyasya tilaka@h = `Tamarix tree ` ;

nuwwu puwwula wamTi puulu kaliginadi ;; 

౨. kshurati parushatwaat  kshuraka@h -  kshura aiSwarya deeptoa@h =

parushamai, deeptamai umDEdi ;; 

౩. SrI@h SOBAఽsyaasteeti - SrImAn - ta.pu. = oppidamu kaladi ;;

ee ౩ [ = 3 - mUDu] - tilakam ceTTu pErlu ;  & ;

part - 2 ;-  tila iwa kaala warNarwAt = 

[nalla] nuwwula  wale - nalla ramgunu kaliginadi = puTTumacca=

 [ manushya warga - amara koaSam, ditIya kAMDam ;] ;; 

& ౧ ౨ ౩ ౪ ౫ ౬ ౭ ౮ ౯ ౧౦ 🏆 १  २  ३  ४  ५  ६   ७   ८  ९  १०   & 

extra infrmtn ;- `1001 nights -`  fable- phrase ;- sesame, open urself" 

`open sesame, close sesame` - `Antone Galland - French transalation - [1704-1717] - discover ;

 - $$ =  ₹  ఽఽ 卐 卐 🏆 ఌ ౡ 🏆  i,  ii, iii, iv, vi - vii -viii - ix - x - xi - xii - xiii    &

prev post = దూది - పిచుతూలం - 38 = పిచులః ఝూబుకః||పు|| పక్కె చెట్టు ; 

సమౌ పిచుల ఝూబుకౌ|| శ్లోకమ్ ; ౩క్ ;

దూది - పిచుతూలం - 38

పిచులః ఝూబుకః||పు|| పక్కె చెట్టు ; 

సమౌ పిచుల ఝూబుకౌ|| శ్లోకమ్ ; ౩క్ ; 

      Gossypium Herbcium ;; Levant cotton ;; 

పిచుం తూలం లాతేతి పిచులః|| - లా దానే.  పిచువు - అనగా - దూది ;;

దానిని సంసర్గమున ఉంచుకొనేది ;

౧.  ఝమ్యతే ఝూబుకః - ఝము అదనే = భక్షించబడునది ;;

ఈ ౨ [రెండు - 2 ] సన్నని ఆకులు గలిగిన పక్కెచెట్టు పేర్లు ; 

&

♂♂ ; అనుబంధం - పార్ట్ - 2 ;- 

అథ పిచుస్తూలః|| 

విచ్యతే మర్ద్యత ఇతి పిచుః ;

ఉ. పు. ౧. పిచు మర్దనే = ఏకబడేది ;

౨. తోల్యతే అనేతీతి తూలః -

తుల ఉన్మానే = తూచబడేది ;; 

తూలతే నిష్కోష్యత ఇతి వా తూలః -

తూలతే నిష్కోషణే   ; 

తచ్చ అంతర్గతస్య బహిర్నిస్సరణం = విప్పబడేది ;

పిచుతూలం - అనే పేరు కూడా కలదు ;;  

🧵kk = 🧵ఈ ౨ [రెండు - 2 ] దూది పేళ్ళు ; 

వైశ్య వర్గం 105 = ౧౦౫ ;; 

=============================== ,

samau picula JUbukau|| SlOkamm ; ౩k ;

picum tuulam laateati picula@h|| - laa daanea.  picuwu - anagaa - duudi ;;

daanini samsargamuna umcukoneadi ;

౧.  Jamyatea JUbuka@h - Jamu adanea = bhakshimcabaDunadi ;;

ee ౨ [remDu - 2 ] sannani aakulu galigina pakkeceTTu pErlu ;  ''''''''''' ; 

pakke ceTTu ; `Gossypium herbacium -

Commonly - LEVENT Cotton `  ]  🏆🦬;

♂♂ ; anubamdham - paarT - 2 ;-  🧵

atha picustUla@h|| 

wicyatea mardyata iti picu@h ;     `Gossypium Herbcium` ;;

u. pu. ౧. picu mardanea = eakabaDEdi ;

౨. toalyatea aneateeti tUla@h -

tula unmaanea = tuucabaDEdi ;; 

tUlatea nishkoashyata iti waa tuula@h -

tUlatea nishkoashaNE   ; 

tacca amtargatasya bahirnissaraNam = wippabaDEdi ;

picutuulam - anea pearu kUDA kaladu ;; waiSya wargam 105 = ౧౦౫ ;;       [ పిచుతూలం = వైశ్య వర్గం 105 ] ;

ee ౨ [remDu - 2 ] duudi peaLLu ; 

 🧵 🧵 🧵 🧵 🧵 🧵 - 

దూది - పిచుతూలం - Levant cotton

- 38 ;- LINK = 

prev = తుమికి/ కాక పీలుక - 36  ; ;;

తిందుకం/ తుమికి చెట్టు - 37 = తిందుకః స్ఫూర్జకః కాల స్కంధశ్చ శితి సారకే||  - శ్లోకమ్ - 38 ;; 

తిందుకం/ తుమికి చెట్టు - 37

తిందుకః స్ఫూర్జకః కాల స్కంధశ్చ శితి సారకే||  - శ్లోకమ్ - 38 ;; 

౧. తిమ్యతి ఆర్ద్రీ భవతీతి తిందుకః* ;- తిమ ఆర్ద్రీ భావే ;-

ఆర్ద్రమై ఉండేది ; 

౨. స్ఫూర్జతి దహ్యమానః శబ్దం కరోతీతి స్ఫూర్జకః టు ఓ స్ఫూర్జా వజ్ర నిర్ఘోషే ;-

దావాగ్ని చేత దహింపబడేది ఐ, ఉరుము లాంటి శబ్దం చేసేది ;

౩. కాలః స్కంధోఽస్య కాలస్కంధః = 

నల్లని మొదలు కలది ;

౪. శితిర్ నీలః సారో ఽస్య శితి సారకః = నల్లని చేవ కలిగి ఉన్నది ;; 

ఈ ౫ = నాలుగు - తుమికి చెట్టు పేర్లు ;; & 

      ☺ తునికి ఆకు = బీడీ ఆకు ;;  & 

EXTRA ;- తిందుక పళ్ళు ;- వీటి గుజ్జును,కర్ణాటక మున్నగు ప్రాంతాల ప్రజలు -  చేపల వలలను - భద్రపరిచే వస్తువుగా ఉపయోగిస్తున్నారు ; 

*తుమిద - నల్ల చేవ - కోవిదార్ ;  తుమికి కర్ర ; తుమికి చెట్టు ; తిందుక వృక్షము ; 

=========================== ,

tinduka@h sphuurjaka@h kaala skandhaSca Siti sArakE||  - శ్లోకమ్ - 38 ;; 

౧. timyati aardree bhawateeti tinduka@h ;- tima aardree BAwE ;-

aardramai umDEdi ; 

౨. sphuurjati dahyamaana@h Sabdam karoateeti sphuurjaka@h Tu oa sphuurjaa wajra nirGoashE ;-

daawaagni ceata dahimpabaDEdi ai, urumu laamTi Sabdam ceaseadi ;

౩. kaala@h skamdhOఽsya kaalaskamdha@h = 

nallani modalu kaladi ; ;;;;;;;;;;;; 

౪. Sitir nIla@h sArO ఽsya Siti sAraka@h = nallani ceawa kaligi unnadi ;; 

ee naalugu tumiki ceTTu pearlu ;; 

& ☺♪ 

PART - 2 ;- 

prev ;- & LINK = PART  - 1 ;- తుమికి/ కాక పీలుక - 36 [now - 37 ]  = కాకేందుః కులకః కాకపీలుకః || = Diospyros glutionsa & ;; Diospyros tomenfosa `

తుమికి/ కాక పీలుక - 36

కాకేందుః కులకః కాకపీలుకః || 

శ్లోకమ్ - ౩9 ; Diospyros glutionsa & ;; Diospyros tomenfosa ` ;; 

ద్వి.కాం. వనౌషధి వర్గం ;-   అమరకోశమ్ ;  - PART - 1 ; 

వివరణ ;- కాక ఇన్ దంత్యత్ర కాకేన్ దుః ;- 

ఉ.పు. ఇది పరమేశ్వర్యే ;

కాకులు దీనియందు లెస్సగా ఉంటాయి.

౧. కుత్సితైః కాకాదిభిః లక్యత ఇతి కులకః ; లకి ఆస్వాదనే ;

కుత్సితములు ఐన కాకాదుల చేత ఆస్వాదింపబడేది ; 

౨. కాకైః పీయత ఇతి కాక పీలుకః ;;

పా. పానే ;- ౩. కాకుల చేత ఆర్ద్రీభావే = కాకుల చేత తడుపబడేది ;

కాక్వత్ నీలత్వాత్ కాకతిందుకః = కాకి వలె నల్లగా ఉండేది -

ఈ ౪. [నాలుగు] - నల్ల తుమికి పేర్లు ;; 

 EXTRA ;- 1] తుమికి చెట్టు [  కేరళ వైద్య - ఎక్కిళ్ళు తగ్గడానికి - used న్యగ్రోధ కషాయ = 

Nyagrodha kashaya ; 

2] పచ్చి ఆకులు, పళ్ళు - వస్త్రాలకు వేసే రంగులు తయారీ use ; 

3] తిందుక - తుంబిక [తమిళ్ ] ; 4

4] తుంబిక చెట్టు ;-  Genus = Diospyros *Malabarica ; & Family ;- Ebenaceae ; 

కేరళ ;- మలబార్ ->  species - D. malabaraica ;; ;; Bionomial name ;- Diospyros malabaraica ;

5] కేరళ - మలబార్ తీరం ; నైరుతి ప్రాంతం - నేటి కేరళ రాష్ట్రం & + తుళు నాడు నుండి కన్యాకూమారి వరకు - " మలబార్ సీమ" అని పరిగణిస్తునారు. 💦💧💅

4] తుంబిక చెట్టు ;-  Genus = Diospyros *Malabarica ; & Family ;- Ebenaceae ; 

 English: Indian persimmon ;;   Hindi: Gabha. ;; Malayalam: Panacca.  ;;  Tamil: Paniccai ;;  

Telugu: Tumiki      ;;  Bengali: Desi gab ;; 

5] తునికి ఆకు = బీడీ ఆకు = tuniki aaku = bIDI aaku ;; 

6] తేరవాదం - బౌద్ధం - తిందుక ఫలం - కథ ;- 

In 👲Theravada, the Tinduka tree has multiple representations: it is depicted as bearing sweet fruit that attracts 💅monkeys 🙉🙈🙊 , associated with a Brahmin's downfall due to its fruit, and recognized as the 💅divine tree 💇connected to the Bodhisatta, from which the king would receive annual …

& EXTRA INFRMN ;- The Tinduka tree, also known as the Indian Persimmon, is not only a source of fruit but also attracts crows.  Crows are known to visit areas with food or ideal nesting sites, and the Tinduka tree provides both.  This makes it a valuable plant for birdwatchers and nature enthusiasts who want to observe crows in their natural habitat. 

===================================== , 

kaakeandu@h kulaka@h kaakapeeluka@h || 

SlOkamm - ౩9 ; dwi.kaam. wanaushadhi wargam ;-  

wiwaraNa ;- kaaka in damtyatra kaakaen du@h ;- 

u.pu. idi parameaSwaryea ;

kaakulu deeniyamdu lessagaa umTAyi.

౧. kutsitai@h kaakaadiBi@h lakyata iti kulaka@h ; laki aaswaadanea ;

kutsitamulu aina kaakaadula cEta aaswaadimpabaDEdi ; 

౨. kaakai@h peeyata iti kaaka peeluka@h ;;

paa. paanea ;- ౩. kaakula ceata aardreeBAwE = kaakula ceata taDupabaDEdi ;

kaakwat neelatwaat kaakatimduka@h = kaaki wale nallagaa umDEdi -

ee ౪. [naalugu] - nalla tumiki pearlu ;; 

☺ tuniki aaku = bIDI aaku ; ;

6] tearawaadam - bauddham - timduka phalam - katha ;- 

తేరవాదం - బౌద్ధం - తిందుక ఫలం - కథ ;- 

In Theravada, the Tinduka tree has multiple representations: it is depicted as bearing sweet fruit that attracts monkeys, associated with a Brahmin's downfall due to i

ts fruit, and recognized as the divine tree connected to the Bodhisatta, from which the king would receive annual …  ;; 

 తుమికి చెట్టు [  కేరళ వైద్య - ఎక్కిళ్ళు తగ్గడానికి - Nyagrodhadi kashayam.

 English: Indian persimmon ;;   Hindi: Gabha. ;; Malayalam: Panacca.  ;;  Tamil: Paniccai ;;  

Telugu: Tumiki      ;;  Bengali: Desi gab ;; 

&

timduka [ telugu ] ;;  tumbika [tamilh ] ;;  

tumbika tree ;- ` Genus = Diospyros *Malabarica ; & Family ;- Ebenaceae ;

&

prev post =  మొక్కము / గోలీఢము - 35 = గోలీఢో ఝాటలో ఘంట పాటలిః మోక్ష ముష్కకౌ|| - 39 శ్లోకమ్ ;  `Sponias Pinnata & Peltophorum ;; 

మొక్కము / గోలీఢము - 35

గోలీఢో ఝాటలో ఘంట పాటలిః మోక్ష ముష్కకౌ|| - 

            39 శ్లోకమ్ ;          `Sponias Pinnata & Peltophorum Vogelianum `;  

వనౌషధి వర్గం - ద్వితీయ కాండమ్ - అమరకోశమ్ ; ; 

౧. గోభిః లిహ్యతే ఆస్వాద్యత ఇతి గోలీఢః = ఆవులు ఆస్వ్వదించే తరువు ;

౨. ఝాటం సంఘాతం లాయి ఆదత్త ఇతి ఝాటలః -లా దానే =  గుంపును కూర్చేది ;; 

౩. పశు భక్షణార్ధం హస్యతే ఘంటా = హన హింసాగత్యోః = పశుభక్షణార్ధం నరకబది ;

౪. పాటం విస్తారం లాతీతి పాటలిః =  ; 

ఇ.పు. పా. పాటలా. లాదానే - విస్తారమునిచ్చునది ;; 

౫. మోక్షతి సహతే పశ్వాది సమర్దమితి మోక్షః - మోక్ష సహనే = 

పశ్వాది సమర్దమును సహించే చెట్టు ;; 

౬. ముష్ణాతి రోగాన్ ముష్కకః = ముషస్తేయే = రోగాలను హరించేది ;

& గోలీహము ;- [పా] ; [తత్సమం] - మొక్కపు చెట్టు ; మొక్కము[వైకల్పితము ] ;

========================,

wanaushadhi wargam - dwiteeya kAMDamm - amarakoaSamm ; 39 Sloakamm ;

gOlIDhO JATalO GaMTa pATali@h moaksha mushkakau|| - SlOkamm; wanaushadhi wargam - dwiteeya kAMDamm - amarakoaSamm ; ;

౧. goabhi@h lihyatea aaswaadyata iti gOlIDha@h = aawulu aaswwadimcea taruwu ;

౨. JATam samghaatam laaayi aadatta iti jhaaTala@h -laa daanea =  gumpunu kuurceadi ;; 

౩. paSu bhakshaNArdham hasyatea GaMTaa = hana himsaagatyoa@h = paSuBakshaNaardham narakabadi ;

౪. paaTam wistaaram laateeti pATali@h = 

i.pu. paa. pATalA. laadaanea - wistaaramuniccunadi ;; 

౫. moakshati sahatea paSwaadi samardamiti moaksha@h - moaksha sahanea = 

paSwaadi samardamunu sahimcea ceTTu ;; 

౬. mushNAti rOgaan mushkaka@h = mushasteayea = roagaalanu harimceadi ;; 

& goaleehamu ;- [paa] ; [tatsamam] - mokkapu ceTTu ; mokkamu[waikalpitamu ] ;&

&  LINK ;- జంతువులు - తరువులు - అనుబంధాలు ;- 

Prev post = ఉలిమిరి చెట్టు/ వరుణ తరువు - 34 ;-  వరుణే  వరుణ స్సేతు స్తిక్త శాకః, కుమారకః||  శ్లోకమ్ - 25 ;;   `Crataeva nurvala` - Botanical names ;- Angiospemae ;;  

ఉలిమిరి చెట్టు/ వరుణ తరువు - 34

 వరుణే  వరుణ స్సేతు స్తిక్త శాకః, కుమారకః||  శ్లోకమ్ - 25 ;

`Crataeva nurvala` - Botanical names ;- Angiospemae ;;    ద్వితీయకాండం - వనౌషధి వర్గం ; అమరకోశం ;;

వివరణ ;-౧. వృణోతీతి వరుణ@ వరుణశ్చ ;- చుట్టుకుని ఉండేది ; 

౨. వ్యాధిం చినోతీతి సేతుః ; ఉ.పు. షిఞ్ బంధనే = వ్యాధిని అడ్డగించేది  ; 

౩. తిక్త రసః శాకో యస్య సః తిక్త శాకః ;- 

చేదైన ఆకులు కలది ;;  

౪. సదా తరుణత్వాత్ కుమారకః ;- ఎల్లప్పుడు కోమలమై ఉండునది ; 

ఈ నాలుగు [ ౪ = 4 ] ఉలిమిరి చెట్టు పేర్లు ;;  & 

Extra notes ;- ఒబెసిటీ ఉపయుక్త పత్రాలు కలిగిన చెట్టు ; ఉలిమిడి = ఉలిమిరి చెట్టు  - రూపాంతరములు = బిల్‌వరం,  వరుణ వృక్షం ; మారేడు, [ వరుణ వృక్షం ] చిన్న ఉలిమిడి/ ఉలిమిడి = ఉలిమిరి చెట్టు = మరలింగం [తమిళ్] ;; మగలింగం ;;  వరుణ వృక్షం ; ఉలిమిరి చెట్టు ;

EXTRA ;- ఉలిమిడి చెట్టు శరీర సౌందర్యానికి మేలు చేకూర్చును.  ఈ ఉలిమిరి చెట్టు ఆకులు, కషాయాది ఔషధ గుణాలు కలిగినవి - అందుచేత ఊబకాయులకు ఇది స్నేహ తరువు అని చెప్పవచ్చును.

ఒబెసిటీ తగ్గించగలిగినట్టి ఉపయుక్త పత్రాలు కలిగిన చెట్టు ;; 

& తెలుగు ;- బిల్‌వరం,  వరుణ వృక్షం ; మారేడు, [ వరుణ వృక్షం ] చిన్న ఉలిమిడి/ ఉలిమిడి = ఉలిమిరి చెట్టు = మరలింగం / మగలింగం [తమిళ్] ;; 

========================= , 

ulimiri ceTTu/ varuna tree - 34 ;- 

waruNae  waruNa sseatu stikta SAka@h, kumaaraka@h||  Sloakamm - 25 [`page 249` ] ;; 

viwaraNa ;-౧. wRNOtIti waruNa@ waruNaSca ;- cuTTukuni umDEdi ; 

౨. wyaadhim cinoateeti seatu@h ; u.pu. shi~n bamdhanea = wyaadhini aDDagimceadi  ; 

౩. tikta rasa@h SAkO yasya sa@h tikta SAka@h ;- 

ceadaina aakulu kaladi ;;  

౪. sadaa taruNatwAt kumaaraka@h ;- ellappuDu kOmalamai umDunadi ; 

ee naalugu ఉలిమిరి చెట్టు pearlu ;; 

& 

Extra;- obesiTI upayukta patraalu kaligina ceTTu ;Extra ;- ; & telugu ;- bil^waram,  waruNa wRksham ; maareaDu, [ వరుణ వృక్షం ] cinna ulimiDi/ ulimiDi = ulimiri ceTTu = maralimgam [tamilh] ;; magalimgam ;; 

 waruNa wRksham ; ulimiri ceTTu = ఉలిమిరి చెట్టు ;;

********************************************* ,

Prev =  ఏడాకుల అరటి చెట్టు - 33 ;; 

& EXTRA Link - vedio ;-  ఉలిమిరి చెట్టు - Varuna taru ; 

ఏడాకుల అరటి చెట్టు - 33

సప్తపర్ణే విశాలత్వక్ఛాదో విషమచ్ఛదః || శ్లోకమ్ - 93 ;  

విశాలత్వక్ఛారదో* = విశాలత్వక్ శారదో* 

౧. ప్రతి పర్వ సప్త పర్ణాని యస్య సః సప్తపర్ణః ;-

కనుపు కనుపున ఏడేసి ఆకులు కలిగినది ; 

౨. శరది పుష్ప్యతీతి శారదః ;-

       శరత్ కాలమున పూసే చెట్టు ; ||పా||(పా) శారదీ ||సీ||

ఈ.సీ. ౩. సప్తపర్ణత్వాత్ విషమాః ఛదాః యస్య సః = విషమచ్ఛదాః|| 

= బేసి సంఖ్య అనగా విషమ సంఖ్య ఆకులు కలిగిన చెట్టు ;; 

    ఈ ౪ [= 4 - four ] ఏడాకుల అరటి పేళ్ళు =  Echites Scholors ;; 

&  అనుబంధం ;-   

శారద ;- ద్వౌతు శారదా, ప్రత్యగ్రా ప్రతిభౌ|| శ్లోకమ్ - 96 - A ;; 

   - నానార్ధ వర్గము - దాంతములు ; తృతీయ కాండము ; అమరకోశం ;; 

శారద శబ్దం - నూతనం ఐనదానికిని, సమర్ధుడు ఐనవానికిని పేరు ;;  

శరది భవః శారదః = శరత్తునందు పుట్టినది ; 

"శారదస్సప్తపర్ణేస్యాత్ సరస్వత్యాం తు శారదా -  ;

"శారదా *గజపిప్పల్యాం మృదువర్ష భవేత్రిష్వితి శేషః"  

& 

A] విద్వత్సు ప్రగల్భౌ విశారదౌ|| - శ్లోకమ్ - 96 ;; 

= విశారద = విద్వాంసుడు & ప్రౌఢుడు ;;

విశిష్టా శారదా అన్యేతి విశారదః = అధికమైన వాక్కు [సరస్వతి] కలిగిన వ్యక్తి ;

============================== ,  

SArada ;- dwautu SAradaa, pratyagraa pratibhau|| Sloakamm - 96 - `A` ;; 

   - naanaardha wargamu - daamtamulu ;

        tRteeya kAMDamu ; amarakoaSam ;; 

SArada Sabdam - nuutanam ainadaanikini, samardhuDu ainawaanikini pearu ;;  

Saradi bhawa@h SArada@h = Sarattunamdu puTTinadi ; 

"SAradassaptaparNeasyaat saraswatyaam tu SAradaa - 

"SAradaa *gajapippalyaam mRduwarsha Baweatrishwiti SEsha@h" 

& 

`A`] widwatsu pragalbhau wiSAradau|| - Sloakamm - 96 `B` ; 

= wiSArada = widwaamsuDu & prauDhuDu ;;

wiSishTA SAradaa anyeati wiSArada@h =

adhikamaina waakku [saraswati] kaligina wyakti ;;

Extra ;- శరత్ ||ద్||, సీ|| ఋతౌ = శరదృతువు = శరత్ ఋతువు ;; 

         అమరకోశం ;- నానార్ధ వర్గము - దాంతములు ;

            *గజపిప్పల్యాం = extra notes - as - అనుబంధం ;

శ్లోకమ్ || తృతీయకాండం - అమరకోశం ; 

================================ ,

saptaparNea wiSAlatwakCAradO* wishamacCada@h ||  SlOkamm - 93 ;;  

wiSAlatwakCAradO* = wiSAlatwak SAradO*

saptaparNa@h || paSAlatwak ||c, see|| SArada@h ||pu||(pA) SAradee ||sI||

wishamacCada@h || 

౧. prati parwa sapta parNAni yasya sa@h saptaparNa@h ;-

kanupu kanupuna EDEsi aakulu kaliginadi 

 ౨. Saradi pushpyateeti SArada@h ;-

       Sarat kaalamuna puusea ceTTu ; ||paa||(pA) SAradee ||sI||

ee.see. ౩. saptaparNatwaat wishamA@h CadA@h yasya sa@h = wishamacCadaa@h|| 

= beasi samkhya anagaa wishama samkhya aakulu kaligina ceTTu ;; 

    ee ౪ [= 4 - `four` ] EDAkula araTi pELLu = ` Echites Scholors` ;;

&

anubamdham ;-

SArada ;- dwautu SAradaa, pratyagraa pratibhau|| Sloakamm - 96 - `A` ;; 

   - naanaardha wargamu - daamtamulu ;

        tRteeya kAMDamu ; amarakoaSam ;; 

SArada Sabdam - nuutanam ainadaanikini, samardhuDu ainawaanikini pearu ;;  

Saradi bhawa@h SArada@h = Sarattunamdu puTTinadi ;  కుసుమ - 1 ; 

"SAradassaptaparNeasyaat saraswatyaam tu SAradaa -   కుసుమ -  2 ;

"SAradaa *gajapippalyaam mRduwarsha Baweatrishwiti SEsha@h"  కుసుమ -  - 3 ; 

& 

`A`] widwatsu pragalbhau wiSAradau|| - Sloakamm - 96 `B` ; 

= wiSArada = widwaamsuDu & prauDhuDu ;;

wiSishTA SAradaa anyeati wiSArada@h =

adhikamaina waakku [saraswati] kaligina wyakti ;;

3, నవంబర్ 2025, సోమవారం = మగధ, విదేహ దేశాల చెట్టు = పిప్పలి - 13 ;- & 🌷🌺 విద్యార్ధి కల్ప తరువు, పారిభాషిక పదాలు ;- పిప్పలీ ద్వయ ;- 1] పిప్పలి ; 2] గజ పిప్పలి ; 

&  మగధ దేశం = "మాగధీ"& విదేహదేశములో ఉద్భవం ఐనది కనుక "వైదేహీ" ;

🏆 kk౧. ఉపగతా కుల్యా జన్మభూమిత్వే నానయేతు  ఉపకుల్యా = జన్మభూమి అగుటచేత పొందబడిన కాలువ కలది ;

౨. వైదేహ దేశే భవా వైదేహీ = సీ. విదేహము నందు పుట్టినది ;; 

౩. మగధ దేశే భవా మాగధీ = మగధ దేహము నందు పుట్టినది ;; 

& గజ పిప్పలి ;-   ౧౦ [ పది ] పిప్పలి పేర్లు 

` kusuma BLOG link` -  మగధ, విదేహ గజ పిప్పలి - Nov 2025 

♥ ♦ ♣ ♠ = ♣♠♥♦ ; ;

ఏడాకుల అరటి చెట్టు - 33 

prev ;-  ములగ చెట్టు ఎక్కితే - 32 =  శోభాఞ్జనే శిగ్రు తీక్ష్ణగంధ కాక్షీబ మోచకా|| 

ములగ చెట్టు ఎక్కితే - 32

శోభాఞ్జనే శిగ్రు తీక్ష్ణగంధ కాక్షీబ మోచకా|| 

              ద్వితీయకాండం - వనౌషధి వర్గం ; అమరకోశం ;;

శ్లోకమ్ వివరణ ;- ౧ ] శోభా మనక్తీతి శోభాంజనః ; 

అంజూ వ్యక్తి శ్లక్ష్ణ కాంతిగతిషు = కాంతిని పొందునది ;  

పా. సుష్ఠు ముఖం భనక్తి తీవ్ర గంధత్వాత్ సోభాంజనః||

భంజో ఆమర్దనే = తీవ్రం, కఠినం ఐన వాసన కలది, 

      కనుక మోము [`face`] ను పీడించేది ;; 

౨] శినోతి శమయతి - కఫాదీన్ శిగ్రుః - శీఞ్ నిశాతనే ;

శ్లేష్మాదులను అల్పంగా చేసేది, శమింపజేసేది, శిగ్రువు ;;

౩] తీక్ష్ణో గంధో ఽస్యాః ఇతి - తీక్ష్ణగంధకః =

తీక్షణమైన వాసన = గంధం కలది ;; 

౪ ] ఆక్షి బంత్యనేన ఆక్షీబః = క్షీబృ మదే ;-

దీనిచేత ఇంచుకంత మదింతురు ;; -- పా. ఆక్షీబః ;;

౫] ముంచ్యత్యుగ్ర గంధం  మోచకః - ముచ్ఌ మోక్షనే.  ఉగ్ర గంధాన్ని విడుచునది ;;

శ్లేష్మాదులను అల్పంగా చేసేది, శమింపజేసేది, శిగ్రువు ;;

            ఈ  ౫ [ = 5 = ఐదు ] మునగచెట్టు పేర్లు ; 

                      ద్వితీయకాండం - వనౌషధి వర్గం ; kk  అమరకోశం ;; 

================================== ,

Moringa - mulaga ceTTu - 32 ; 

SOBA~njanea Sigru tIkshNagandha kaaksheeba moacakA@h||

Sloakamm wiwaraNa ;- ౧] SOBA manakteeti SOBAmjana@h ;

 ౧ ] amjuu wyaktiSlakshNa kaamtigatishu = kaamtini pomdunadi ;  paa. 

౨] sushThu mukham bhanakti teewra gamdhatwaat sOBAmjana@h||

bhamjoa aamardanea = teewram, kaThinam aina waasana kaladi,

     kanuka moamu [`face`] nu pIDimcEdi ;; నుక మోము [face] ను పీడించేది ;

౨] SinOti Samayati kaphaadIn Sigru@h - SI~n* - niSAtanE||

 SlEshmaadulanu alpamgaa ceaseadi, Samimpajeaseadi, Sigruwu ;;

౩] tIkshNoa gamdhoaఽsyaa@h iti - tIkshNagandhaka@h =

tIkshaNamaina wAsana = gandham kaladi ;; 

౪ ] Akshi bamtyaneana AkshIba@h = kshIbR madE ;-

  deeniceata imcukamta madimturu ;; -- paa. AkshIba@h ;;

 ౫] mumcyatyugra gamdham  moacaka@h - 

ugra gamdhAnni wiDucunadi ;; 

          ee  ౫ [ 5 = aidu ] munagaceTTu pearlu ;

********************************************************************* ,

అనుబంధం ;- అస్త్రీ శాకం హరితకం శిగ్రు ;- `A Potherb`  ;; 

౧.  శక్యతే భోక్తు మనేన శాకం ; 

శశక్ఌ శక్తౌ = దీనిచేత భోజనము చేయుటకు వీలు కలుగును ; 

౨. హరితవర్ణత్వాత్  ద్ధరితకం = 

పచ్చ [రంగు] గా ఉండేది ;;  

౩. శినోత్య రుచిమితి శిగ్రు = శీఞ్ నిశాతనే = అరుచిని పోగొట్టగలిగేది ;; 

======================= , 

munagaceTTu/ mulagaceTTu ;  [పేజీ 552 ] ; Sigru   ;- 

Sigru   ;- Sloakamm ;-  waiSyawargam, dwi.kaam. ;-

astree SAkam haritakam Sigru ;-

౧.  SakyatE BOktu maneana SAkam ; 

Sak ~l Saktau = deeniceata BOjanamu ceayuTaku weelu kalugunu ; 

౨. haritawarNatwAt ddharitakam = 

pacca [ramgu] gaa umDEdi ;;  

౩. Sinoatya rucimiti Sigru = SI~n niSAtanE = arucini poagoTTagaligeadi ;; `

& 

శ్లోకమ్; రక్తోఽసౌ  మధుశిగ్రు స్స్యాత్ - 

    మధు ప్రధానశ్శిగ్రుః ||పు|| ; 

 ౩౧ శ్లోకమ్ ; ద్వితీయకాండం - వనౌషధి వర్గం ; అమరకోశం ;; 

భావం ;- తేనె ప్రధానమై ఉన్న ములగ/ మునగ &

ఈ ఒక్కటి ;- ఎఱ్ఱ పూల [ red flowwers] మునగచెట్టు పేరు ;  

=================== ,

శ్లోకమ్; raktoaఽsau  madhuSigru ssyaat - 

    madhu pradhaanaSSigru@h ||pu|| ; 

bhaawam ;- teane pradhaanamai unna mulaga/ munaga &

ee okkaTi ;- e~r~ra puula [ `red flowwers`] munagaceTTu pearu ; 

&

mulaga ceTTu ekkitE = ములగ చెట్టు ఎక్కితే - 32 ;- 

EXTRA matter, notes ;- మురింగా - అని Drum Stich  పేరు ;  లాటిన్ పదం - Moringa oleifera- అని వృక్ష శాస్త్ర పరిశోధకులు పెట్టిన Western name కు మూల ధాతువు మురింగా ;; &

భారతీయ దక్షిణభాషలలో lekఈ - మురింగా - పదం వాడుక ఔతున్నది.

తమిళం, మలయాళం, హిందీ - ఇత్యాది భాషలలో ఈ మాట ఉన్నది.

సింహళం - ఈ మాటయే - మురుంగా - ఐనది ; & ఇదే రీతిగా -

తెలుగు, తమిళ - - హిందీ - వంటి నుడులలో - మునగ/ ములగ - గా పరిణామం ఐనది ;

English - Drumstich /  morimgaa/ Horse radish tree  ;

& శిగ్రూ - అనే సంస్కృత పదం - use ఔతున్నది.

మునగ చెట్టు ఎక్కించకు - అనే నానుడి ఉన్నది. 

&

`MORINGA ;- "Moringa never dies, it only sleeps" Africanproverb ` ;;

` "plant a moringa near your home, and sickness will keep its distance." Indian proverb ;;  ` ;; 

================================ , 

murimgaa - ani `Drum Stich ` pearu ;  lATin padam - `Moringa oleifera`- ani wRskah SAstra pariSOdhakulu peTTina `Western name` ku muula dhaatuvu murimgaa ;; &

bhaarateeya dakshiNaBAshalaloe ee - murimgaa - padam wADuka autunnadi.

tamiLam, malayALam, himdee - ityaadi BAshalaloa ee mATa unnadi.

sim haLam - ee mATayea - murumgaa - ainadi ; & ideareetigaa -

telugu, tamiLa - - himdee - wamTi nuDulaloa - munaga/ mulaga - gaa pariNAmam ainadi ;

`English - Drumstich /  morimgaa/ Horse radish tree ` ;

& SigrU - anea samskRta padam - `use` autunnadi.

munaga ceTTu ekkimcaku - anea naanuDi unnadi. 

prev =  ఒడ్డున వినయ ప్రబ్బలి - 31 ;- వేతసః* రథాభ్రపుష్ప - విదుల* - శీత - వానీర, వఞ్జులః ;  6, మార్చి 2026, శుక్రవారం ;;

***************************************************************

Link ;-  ములగ చెట్టు , Moringa ; 

ఒడ్డున వినయ ప్రబ్బలి - 31

వేతసః* రథాభ్రపుష్ప - విదుల* - శీత - వానీర, వఞ్జులాః||  శ్లోకమ్ ; A ;

& వేతసః - రథః - అభ్రపుష్పః - 

విదులః - శీతః - వానీరః - వఞ్జులః|| పు||  - శ్లోకమ్ - B ;

ఈ మూడు - ప్రబ్బలి చెట్టు 💦💤💦 పేర్లు ; 

& వేతసః *;- `The Rattan plant` ;-`a kind of reed/ RATTAN Creeper ;; 

& *a] విదుల ; b] విదుళ ;;  

భావము ;- + వేతి అంభోఽనువర్తతే వేతసః :: 

వీ గతి ప్రజన కాంత్య సనఖాదనేషు = 

నీటిని పొంది ఉండునది ; & 

వితన్యతి కాలేన వా వేతసః - తను ఉపక్షయే = కాలవశమున క్షయించేది ; 

౧. రమంతేస్మిన్ఽస్మిన్ పక్షిణ ఇతి రథః క్రీడాయాం ; రము క్రీడాయాం =                    [  ౧. రమంతేస్మిన్ఽస్మిన్

 = పిట్టలు ఈ వృక్షం కొమ్మలలో రమించును. 

౨.  a] అభ్ర సమ్యే పుష్పమస్య అభ్రపుష్పః = 

   వానాకాలంలో పుష్పించునది ;; & 

౩. b] అభ్రవర్ణాని పుష్పాణ్యేతి వా అభ్రపుష్పః =

మేఘాల వన్నెల వంటి - రంగులను కలిగి ఉండేది ;; 

౪. విద్యుల్లతే వాయునేతి విదులః - వివోర్వో డులక్షేప ఇతి ధాతుః =

వాయువు చేత పోగొట్టబడేది.  ;; 

౬. దాహశమనాచ్ఛీతః = ఈ తరువు దాహోపశమని ;;

౭. దాహశమనార్ధం వన్యత ఇతి వానీరః = 

        వంజలశ్చ . వనషణ సంభక్తౌ. దాహం, దప్పిక తగ్గడానికై, పొందబడేది ;; 

ఈ ౭ [ ఏడు - 7 ] ప్రబ్బలి చెట్టు పేర్లు ; 

EXTRA ;-  పూర్వాషాఢ నక్షత్రం - వాస్తు అనుకృతి - వృక్షము - ఈ వేతస తరువు ;

*weatasa@h ;- వేతసః ;- `The Rattan plant` ;-`a kind of reed/ RATTAN Creeper ;; 

&  వేతస న్యాయ పద్ధతి ;- యుక్తి గల మానవులకు అన్వయించి, వేతసము అంటే వానీరము, ప్రబ్బలి చెట్టు ;  నదుల ఒడ్డున పెరిగే ఒక రకమైన చెట్టు.

ఈ ప్రబ్బలి చెట్టు యేరు లేదా నదిని ఆనుకుని ఒడ్డున  పెరుగుతుంది. అలలు, వరదలు వచ్చినప్పుడు వంగుతుంది. అవి తగ్గగానే లేచి తలెత్తుకుంటుంది. 

1] కొందరు బుద్ధిమంతులు, యుక్తి కలిగిన వారు శత్రువులు తమ కంటే బలమైన వారయినప్పుడు వారి యొక్క దుష్టత్వాన్నీ, ఆధిపత్యాన్ని  ఎదిరించలేక వినమ్రులై తలయొగ్గుతూ వారి బారిన పడకుండా తమ జీవితాన్ని గడుపుతుంటారనే అని అర్ధం ;;

2]  తిరుప్పావై పాశురాలలో పదిహేడవ పాశురంలో యశోదను వర్ణిస్తూ "ప్రబ్బలి చెట్టు వంటి సుకుమారమైన స్త్రీలలో చిగురు వంటి దానా మేలుకో ! " ; 

3] కిరాతార్జునీయం [భారవి ] 'ఆరవ సర్గలో'  ప్రబ్బలి చెట్ల గురించి ఎంత గొప్పగా వర్ణించారో చూడండి."ఎత్తైన దేవదారు వృక్షాలను సైతం కూల్చగలిగే వేగంతో పారే గంగానదిలో నీటి ప్రబ్బలి చెట్ల సమూహం ప్రణామం చేస్తున్నట్లు అనిపించాయి.ప్రవాహ వేగానికి వంగుతూ, వేగం తగ్గగానే నిటారుగా లేచి నిలబడటం  చూస్తుంటే అవి ఎంతో వినయవంతుల్లా  అనిపించాయి ; 

& వేతం - అంటే - బెత్తం - అని అర్ధం ;

వేతసి, పేము, బెత్తపు చెట్టు - ప్రబ్బ/ ప్రబ్బలి ; 

usage -  బెత్తం ఝళిపిస్తూ - & 

wrds = వేత్రం = బెత్తం ; బడితి / బడితె పూజ ;- దుడ్డుకర్రతో దండించడం ;; 

EXTRA ;- वेतस ;- Kalpa (Formulas, Drug prescriptions and other Medicinal preparations)

Vetasa (वेतस) refers to the medicinal plant known as 

 वेतस - “Homonoia riparia Lour.” and is dealt with in the 15th-century 

Yogasārasaṅgraha (Yogasara-saṅgraha) by Vāsudeva: an unpublished Keralite work representing an Ayurvedic compendium of medicinal recipes. The Yogasārasaṃgraha [mentioning vetasa] deals with entire recipes in the route of administration, and thus deals with the knowledge of pharmacy (bhaiṣajya-kalpanā) which is a branch of pharmacology (dravyaguṇa).

-  నది ఒడ్డున వినయ ప్రబ్బలి -

=========================== ,

 nadi oDDuna winaya prabbali -  31 ; 

Sloakamm ;-  weatasa@h - ratha@h - abhrapushpa@h - 

widula@h - SIta@h - waaneera@h - wa~njula@h|| pu|| 

ee muuDu - prabbali ceTTu  💦💤 pearlu ;:

weatasa@h rathaabhrapushpa - widula* - SIta - waaneera, wa~njulaa@h|| 

*`a`] widula ; `b]` widuLa ;; 

& * weatasa@h ;- `The Rattan plant` ;-`a kind of reed/ RATTAN Creeper ;;   

BAwamu ;- + weati amBO ఽnuwartatE weatasa@h :: 

wee gati prajana kaamtya sanaKAdanEshu = 

nITini pomdi umDunadi ; & 

witanyati kaaleana waa weatasa@h - tanu upakshayea = kaalawaSamuna kshayimceadi ; 

౧. ramamteasminఽsmin pakshiNa iti ratha@h krIDAyaam ; ramu krIDAyAm =                    [  ౧. ramamteasminఽsmin ; 

= piTTalu ee wRksham kommalaloa ramimcunu. 

౨.  `a`] abhra samyea pushpamasya abhrapushpa@h = waanaakalamloa pushpimcunadi ;; & 

౩. `b`] abhrawarNaani pushpaaNyEti waa abhrapushp@h =

meaGaala wannela amTi - ramgulanu kaligi umDEdi ;; 

౪. widyullatea waayuneati widula@h - wiwoarvoa Dulaksheapa iti dhaatu@h =

waayuwu ceata poagoTTabaDEdi.  ;; 

౬. daahaSamanaacCIta@h = ee taruwu daahoapaSamani ;;

౭. daahaSamanaardham wanyata iti wAnIr@h = wamjalaSca . 

wanashaNa samBaktau. daaham, dappika taggaDAnikai, pomdabaDEdi ;; 

ee ౭ [ EDu - 7 ] prabbali ceTTu pearlu ; &

usage -  బెత్తం ఝళిపిస్తూ - & wrds = weatram = bettam ; baDiti / baDite puuja ;- duDDukarratoa damDimcaDam ;; 

EXTRA ;- =  puurwaashADha nakshatram - waastu anukRti - wRkshamu - ee weatasa taruwu ;

&  weatam - amTE - bettam - ani ardham ;

weatasi, peamu, bettapu ceTTu - prabba/ prabbali ; 

****************************************************** , 

PREV = దంతి చెట్టు - 30 ;; 

LINK ;-  వేతస న్యాయ అనుసరణ ;- సంస్కృతం లోకోక్తి ;-

LINK ;- वेतस - “Homonoia ripaomonoia riparia Loria Lour.” 

దంతి చెట్టు - 30

అధ మకూలకః||

నికుంభో దంతికా ప్రత్యక్ఛ్రే ణ్యుదుంబర పర్ణ్యపి||

       మంక్యతే చిత్రత్వాత్ మకూలకః|| ;- ౧౪౪ ; Baliospermum monanum ;;

               వనౌషధి వర్గం, అమరకోశమ్ ; 189 ;; దంతి చెట్టు ;- 5 పేర్లు ;; 

౧] రసాధారత్వేన నిశ్చితః కుంభో నికుంభః

రసమునకు ఆధారమైన కుంభం [కుండ] ;;  యధతే అగ్ని సంయోగాదితి  - 

౨] దమ్యంతే అనయా దోషా ఇతి దంతికా దము ఉపశమనే ;- 

రోగాలు దీనివలన ఉపశమింపబడును ;; 

౩] ప్రత్యగ్భవతీ ప్రత్యక్ శ్రేణిరస్యా ఇతి ప్రత్యక్ఛ్రేణీ = 

సీ. బోరగిలి యుండే ఆకుల పంక్తులను కలిగి ఉన్నది ;;

౪] ఉదుంబరస్య పర్ణాన్యస్యా ఇతి ఉదుంబర పర్ణీ ;;

సీ. అత్తి ఆకుల వంటి ఆకులను కలిగిఉన్నది ; 

ఈ ౫ [ఐదు = 5 ] దంతి చెట్టు పేర్లు ;; 

EXTRA ;- Vernacular Names ;- సమానార్ధక పదాలు ;- Baliospermum monanum ;;

Family = Euphorbiaceae ;

స్థానిక భాషలు ;- దంతి ; దంతిక ; నాగదంతి ;

తెలుగు ;  = అడవి ఆముదం ; కొండ ఆముదము ; 

మలయాళం = నాగదంతి ; దంతి ;; 

జానపదులు ;-;- జంగ్లీ జమాల్‌గోటా ;

English = వైల్డ్ క్రోటన్ ;

తమిళం ;- నఖతంతి ;

హిందీ = దంతి ;|;

========================== , 

damti ceTTu ;- 5 pearlu ;-; 

adha makuulaka@h||

nikumbhoa dantikaa pratyakCrea Nyudumbara parNyapi||

       mamkyatea citratwaat makuulaka@h|| ;- ౧౪౪ ; 

          wanaushadhi wargam, amarakoaSamm ; 189 ;; 

Sloakamm - `B` ;- makuulaka@h [paa] mukuulaka@h ;; nikumbha@h ||pu||

dantikaa - pratyakCreaNee - udumbara parNee ||see|| 

౧] rasaadhaaratweana niScita@h kumBO nikumbha@h =

rasamunaku aadhaaramaina kumbham [kumDa] ;;  yadhatea agni sam yoagaaditi  - 

౨] damyamtea anayaa doashaa iti damtikaa damu upaSamanE ;- 

roagaalu deeniwalana upaSamimpabaDunu ;; 

౩] pratyagBawatI pratyak SrENirasyaa iti pratyakCrENI = 

see. boaragili yumDE aakula pamktulanu kaligi unnadi ;;

౪] udumbarasya parNAnyasyaa iti udumbara parNI ;;

see. atti aakula wamTi Akulanu kaligiunnadi ; 

ee ౫ [aidu = 5 ] damti ceTTu pearlu ;;

         ౫ damti naamamulu ;; 

 ****************************************** , 

LINK = దంతి చెట్టు - 30  ;

Prev post = పాలు గారే అత్తిచెట్టు - 29 ;;n

పాలు గారే అత్తిచెట్టు - 29

ఉదుమ్బరో జంతుఫలో యజ్ఞాంగో హేమదుగ్ధకః| 

 ఉన్నతత్వాత్ ఉల్లంఘితం అంబరం అనేనేతి ఉదుంబరః ||   `Glamerous fig` ; ;; 

శ్లోకమ్ ;-  91 ;; 

ఔన్నత్యం చేత గగనాన్ని తాకునది ; 1] జంతుయుక్తం ఫలమన్యేతి జంతుఫలః ;; 

= జంతువులతో కూడిన పళ్ళు [fruits ] కలిగిఉన్నది ; 

2] యూపాది రూపేణ యజ్ఞస్యాంగం ఉపకరణం ఇతి యజ్ఞాంగ@| = 

యూపాది రూపముచేత యజ్ఞమునకు అంగమై ఉండునది ;

3] హేమవర్ణం దుగ్ధం క్షీరమస్య హేమదుగ్ధకః = 

బంగారు వంటి పాలు కలిగినది =

ఈ ఐదు అత్తిచెట్టు పేర్లు ;; 

Extra ;-  FIG జాతికి చెందినవి అంజీర పళ్ళు* - 

ఆరోగ్యదాయినులు - కనుక ప్రజలు  ఎండబెట్టిన ఈ అత్తిపళ్ళు* తింటుంటారు.

         పాలు గారే అత్తిచెట్టు - 29  ; 

=========================== ,

paalu gaarea atticeTTu - 29 ;- 

udumm baroa jamtuphaloa yajnaamgoa heamadugdhaka@h| 

 unnatatwaat ullamghitam ambaram aneaneati udumbara@h || SlOkamm ;-  91 ;; 

aunnatyam ceata gaganaanni taakunadi ; 1] jamtuyuktam phalamanyeati jamtuphala@h ;

= jamtuwulatO kUDina paLLu [`fruits` ] kaligiunnadi ; 

2] yuupaadi ruupeaNa yajnasyaamgam upakaraNam iti yajnAmga@| = 

yuupaadi ruupamuceata yajnamunaku amgamai umDunadi ;

3] heamawarNam dugdham ksheeramasya heamadugdhaka@h = 

bamgAru wamTi paalu kaliginadi =

ee aidu atticeTTu pearlu ;;           

Extra ;- FIG` jaatiki cemdinawi amjeera paLLu* - 

aaroagyadaayinulu - kanuka prajalu  emDabeTTina ee attipaLLu* timTumTAru.  

******************************************

PART - 1 ;- & Continue - PART - 2 ; next ; 

******************************************* , 

Names of Copper - రాగి" ;- 29 ;- PART - 2 ;- 

అధ తామ్రకం ;- 

శుల్బం *మ్లేచ్ఛముఖం ద్వష్ట్య**వరిష్ఠోదుంబరాణి చ|  

  తామ్యతి యధతే అగ్ని సం యోగాదితి తామ్రకం. తముగ్లానౌ|| ;;

&  * మ్లేచ్ఛముఖం ;     [**వరిష్ఠః ఉదుంబర] ; ;

              ద్వితీయకాండం ;  వైశ్యవర్గం, 97 శ్లోకమ్ ;;

భావం ;- *మ్లేచ్ఛదేశే ముఖ్యత్యాత్ మ్లేచ్ఛముఖం = [మ్లేచ్ఛసీమలో ముఖ్యమైనది ; &  

 ద్వే హేమరూప్యే అశ్నుతే ద్వ్యష్టం - అశూ వ్యాప్తౌ = 

వెండి, బంగారం వలె - రెండింటినీ వ్యాపించునది ;; ''''''''''' & 4] 

శ్రేష్ఠత్వాత్ వరిష్ఠం = లోహములలో శ్రేష్ఠమైనది ;; &

5] ఉదుంబరాభత్వాత్ ఉదుంబరం = మేడి వంటి వన్నె కలది ;;  

"ఔదుంబరం చ తామ్రం" -

అని అమరమాల - లోని - ఆర్యావృత్తం - శ్లోకమ్ ; ...... ,

కనుక ఔదుంబరం - అని 'ఔ కారాది కూడ కలదు.

       ఈ ఆరు "రాగి" పేర్లు ;   &

`for links` ;- అమరమాల - अमरमाला - ఆర్యావృత్తం - శ్లోకమ్ ;; 

=========================== ,

adha taamrakam ;- 

Sulbam *mlea మ్లేcCamuKam dwashTya**warishThOdumbarANi ca| 

     [**warishTha@h udumbara] 

  taamyati wyadhatea agni sam yoagaaditi taamrakam. tamuglaanau||             

                                                        dwiteeyakAMDam ;- waiSyawargam, 97 Sloakamm ;;  

bhaawam ;- *umm leacCa [మ్లేచ్ఛ] deaSE mukhyatyaat -- 

మ్లేచ్ఛ mleacCamukham = [  మ్లేచ్ఛ] mleacCa seemaloa mukhyamainadi ; &

dwea heamaruupyea aSnutea dwyashTam - aSU wyaaptau = 

wemDi, bamgaaram wale - remDimTinee wyApimcunadi ;;

4] SreashThatwaat warishTham = loahamulaloa SrEshThamainadi ;; &

5] udumbaraabhatwaat udumbaram = meaDi wamTi wanne kaladi ;;  

"audumbaram ca taamram" -

 ani amaramaala - अमरमाला - loani - aaryaawRttam - Sloakamm ; ...... ,

kanuka audumbaram - ani 'au kaaraadi kUDa kaladu. ''''  

ee aaru "raagi" pearlu ; 

******************************************* ,

అఙ్కోలః నికోచకః|| ||పుః||

2] ఊడుగుచెట్టు ;;           `Alangium & guglans` ;;  [link prev =- అక్షోటః ] - 

 ద్వితీయకాండం ;-  కొండగోగు చెట్టు ;;

============== ;

a~mkoala@h nikoacaka@h|| ||pu@h||

2] UDuguceTTu ;; [`link `- akshoaTa@h  ;;

******************************************* ,

for links` ;- అమరమాల - अमरमाला -అమరమాల - अमरमाला

prev post =  ఇప్పపువ్వు - మధు పుష్పం - 28 ;;

లేబుళ్లు: అమరకోశంలో చెట్లు nature, దేశము - వృక్షాలు ;;

ఇప్పపువ్వు - మధు పుష్పం - 28

మధూకే తు గుడపుష్ప మధుద్రుమౌ - వానప్రస్థ - మధుష్టీవౌ||

వివరణ ;- మధురసః ఉచ్యతే యుజ్యతే అత్రేతి మధూకః,  ;;  & ` `Bassia Latifolia  `   ౯

మధూకః = ౧. నీళ్ళలో పుట్టిన యిప్ప మాని names ;;

 మధూకః - గుడపుష్పః - మధుద్రుమః - వానప్రస్థః - మధుష్ఠీవౌ||  ||పు|| 

ఉచ సమ  వాయే = 

దీనిలోన తేనె సమకూరును.

౧. గుడవత్ స్వాదూని పుష్పాణి యస్య సః గుడపుష్పః =

    బెల్లం వంటి పువ్వులు కలది ;

౨. మధు ప్రధానో ద్రుమః,  మధు ద్రుమః ;

మద్యాన్నే ప్రధానంగా కలిగి ఉన్నట్టి చెట్టు ; 

౩. వనప్రస్థే వనస్థలే భవో = వనస్థలిలో పుట్టినది ;; 

౪. మధుష్ఠీవతీతి మధుష్టీవః- ష్ఠివు నిరసనే = తేనె [honey] ని స్రవించునది ;

ఈ ఐదు [five] ఇప్పమ్రాని నామములు ;

& 1. మధు ద్రుమం ;- honey wisdom = మధు విద్య - వేదాంతపరంగా ప్రసిద్ధమైనది. మధు పుష్ప, తరువులు - ప్రాముఖ్యత - గురు దధీచి దారా, అశ్వినీ కుమారులు అందుకున్నారు. కవలలు ఐన అశ్వినీ కుమారులు - సతీ సుకన్య - సంఘటన, గాధకు మూల కారణమైన వైద్యశాస్త్ర పునాది ;

2. మధువనం ;- అంగదుడు, వానరులు - మధువనంలో జొరబడ్డారు.

సుగ్రీవుడు పంపిన - ఆ వానరులు - ఆ ఇప్పతేనెను, మన"సారా" తాగి, చిందులు వేసారు. రామయణం - లో వాల్మీకి రచనలో ఈ ఘట్టాలు శోభితం ఔతున్నాయి. 

extra ;- 1] ఇప్పపూల రసం త్రాగితే ఉన్మత్తులు అవుతారు.

2] ఒడిసా* సీమ ప్రజలు [ గడ్చిరోలి - మహారాష్ట్ర - మున్నగు ప్రాంతాలలో - 

ఈ మధు సుమముల వాడుక విరివిగా - ఉన్నది.

[* ଓଡ଼ିଶା ;- ఒడిశా రాష్ట్రం & ఒరియా భాష ] ; 

3] ఆయా ప్రజానీకం - festivals తరుణములప్పుడు - మహువా సుమముల నుండి - భంగు పానీయాదులను తయారుచేస్తారు.

తద్వారా - ఆహారం, పండుగలను రసవంతం చేస్తున్నవి ఈ మహురా పువ్వులు ;; 

4] Madhuca indica (= M. longifolia)  ;- ఈ మధుకా మకరందం - మధు ద్రుమం - అనగా - ఇప్ప చెట్టు - పట్టుపురుగుల పెంపకమునకు సహకారి, ఆధారమైనది ; 

& extra ;- ఇప్పచెట్టు ;- దాదాపు 700 ఆదివాసీలు, తెగలు ఈ చెట్టు జీవనాధారం. జూన్ నెలలో ఇప్ప తరువును పూజిస్తారు. అడవి ప్రజల పాలిటి కల్పతరువు ఇప్పచెట్టు. 

============================= ,

ippapuwwu - madhu pushpam - 28 ;- 

madhUkea tu guDapushpa madhudrumau - waanaprastha - madhushTIwau||

wiwaraNa ;- madhurasa@h ucyatea yujyatea,atreati madhUka@h,

uca sama  wAyE =

deeniloana teane samakuurunu.

౧. guDawat swaaduuni pushpANi yasya sa@h guDapushpa@h =

    bellam wamTi puwwulu kaladi ;

౨. madhu pradhAnoa druma@h =

madyaannE pradhaanamgaa kaligi unnaTTi ceTTu ; 

౩. wanaprasthE wanasthalE BawO = wanasthaliloa puTTinadi ;; 

౪. madhushThIwateeti madhushTIwa@h - shThiwu nirasanea = 

       teane [`honey`] ni srawimcunadi ;

ee aidu [`five`] ippamraani naamamulu ; 

madhu drumam ;- `honey wisdom` = madhu widya - weadaamataparamgaa prasiddhamainadi. madhu pushpa, taruwulu - praamukhyata - guru dadheeci daaraa, aSwinee kumaarulu amdukunnaaru. kawalalu aina aSwinee kumaarulu - satee sukanya - samghaTana, gaaadhaku muula kaaraNamaina waidyaSAstra punaadi ;

& extra ;-

1] ippapuula rasam traagitea unmattulu awutaaru.

2] oDisaa seema prajalu [ gaDciroali - mahaaraashTra - munnagu praamtaalaloa - ee madhu sumamula wADuka wiriwigaa - unnadi.

3] aayaa prajaaneekam - `festivals` taruNamulappuDu - mahuwaa sumamula numDi - bhamgu paaneeyaadulanu tayaaruceastaaru.

tadwaaraa - aahaaram, pamDugalanu rasawamtam ceastunnawi ee mahuraa puwwulu ;; 

4] `Madhuca indica (= M. longifolia) ` ;- ee madhukaa - madhu drumam - anagaa - ippa ceTTu - paTTupurugula pempakamunaku sahakaari, aadhaaramainadi ; 

Extra ;- ippaceTTu ;- daadaapu 700 aadiwaaseelu, tegalu ee ceTTu jeewanaadhaaram. juun nelaloa ippa taruwunu puujistaaru. aDawi prajala paaliTi kalpataruwu ippaceTTu ;; 

&  prev post =  అంబాళం పండు - 27 ;; 

 - 28