రక్షా కవచం - తంగరస - 60

ప్రపుప్నాట* స్త్వేడగజో  దద్రుఘ్నః, చక్రమర్దకః||

పద్మాట ఉరణాక్షశ్చ|| శ్లోకమ్ - 146 -B ;;  

    ` family ;- Fabaceae - sennatora ; - cassia tora ;; 

ద్వితీయ కాండము - వనౌషధి వర్గము - అమర కోశమ్ ;  ॐ 

ॐ ; [* ప్రపుప్నాడః ] ;; ప్రపున్నాడః - ఏడగజః - దద్రుఘ్నః, చక్రమర్దకః||

పద్మాటః - ఉరణాక్షః - [పా] || ఉరణాఖ్యః||పు|| 

卐 భావము ;-  ౧. ప్రపుప్నాటః ;- ప్రకర్షణేన పుమాంసం నాటయతీతి ప్రపుప్నాటః =

ప్రకృష్టంగా పురుషుని నటింపజేసేది ;- 

&  ౧. - ప్రకర్షణేన పునాతీతి వా - ప్రపున్నాటః - 

= మిక్కిలి పవిత్రమును చేసేది ;;  పా. ప్రపునాటః ;; 

౨. మేషాక్షి సదృశ పుష్పత్వాత్ ఏడః ;; శ్రేష్ఠత్వాత్ గజః - గజశ్చ ఏడగజః ;; 

౩.  ఏడగజో - ఏడశ్చాసౌ - గజః - ఏడగజః|| 

మేక [goat eyes] కన్నుల వంటి పూలు కలిగి, శ్రేష్ఠం ఐనది ;; 

౪. A - దద్రుం హంతీతి దద్రుఘ్నః,

హన హిం సాగత్యోః = దద్రు deasease ని తగ్గించేది ;

౪. B -చక్రాణి దద్రు మండలాని మృద్నాతీతి చక్ర మర్దకః - మృద క్షోదే =  

దద్రు మండలములను మర్దించునది ;; 

౫. పద్మావ దటతీతి - పద్మాటః - అట పట గతౌ = 

పద్మం మాదిరిగా చలిస్తూ ఉండేది ;

౬. ఉరణాఖ్యః ;- ఉరణో - మేషః -  తత్ అక్షి సదృశ పుష్పత్వాత్ - 

ఉరణాక్షః = 

మేక / మేషం / అజ = goat] కన్నుల వంటి పువ్వులు కలిగి ఉన్నది ;; పా.  ఉరణాక్షాఖ్యః ;;

ఈ ౬[= ఆరు = six = 6 ] తగిరస చెట్టు పేర్లు ;

& Extra Notes ;- Vernacular names ; 

Telugu: *తగర tagara, *తగిరిసచెట్టు tagari cettu, తంటెము tantemu ; 

హిందీ = పన్వర్ చకుందా ;;  चक्रमर्दक ; చక్‌వట్ ;; 

ఒరియా & బెంగాలీ ;- చకుందా ;;

కన్నడం ;-  ಹೊಲಸಂಗಿ ;; చగాటే ; చక్రమర్ద ; హొలసంగి ;;

మలయాళం = సక్ర మర్దక ; 

తమిళ ;- సెనవు ;; చక్ర మర్దక ; 

1] *తంగం = అంటే [తమిళం ] - బంగారం 

gold కలర్ పూలు కల shrub - tree ; 

& *తగరము - మెరిసే లోహము - అనే పేరు యొక్క మూల ఉత్పత్తి కూడా ఇదే-  ........ , 

2] పాళీ భాషలో - కాంభోజ్ ;; ఎలగల - అనే నామములు ఉండడం విశేషం ;; 

============== ;

Extra notes ;-  ; plant Cassia tora of Caesalpiniaceae family; foetid cassia =

Senna tora

Senna tora (L.) Roxb. (Syn: Cassia borneensis Miq.; Cassia foetida Salisb.; Cassia gallinaria Collad.; Cassia numilis Collad.; Cassia tora L.; Cassia tora var. borneensis (Miq.) Miq; Emelista tora Britton & Rose) ;

& Extra ;- Vernacular names ;- 

Telugu: తగర tagara, తగిరిసచెట్టు tagaricettu, తంటెము tantemu ; 

Kannada: ತಗಚೆ tagache ;; ಹೊಲಸಂಗಿ ;; తగచె ;; 

Tamilh : தகரை thagarai ;; 

Malayaalham = takara ;; 

Sanskrit: चक्रमर्दकः chakramardakah, चक्रम्गजः chakramgajah, दद्रुघ्नः dadrughnah, एडगजः edgajah, पद्मटः padmatah, 

                प्रपुनाट prapunat, तर्किल tarkil, उरणक्षकः uranakshakah, विमर्दकः vimardakh ;; 

Hindi: चकूंदा chakunda, चकवंड chakwand, एड़गज edgaj, पद्माट padmat, पंवार panwar, प्रपुनाट prapunat , तर्किल tarkil = [ padmaawat ;; cak^wamd ]

Pali : పాళీ భాష ; एळगल elagala, कंबोजी kamboji ;; ఎలగల -కాంభోజ్ ;; 

Bengali: chakunda ;;

Gujarati: kawaria, kuvadio ;

Konkani: टाय्किळो taykilo ;; 

Manipuri: থৌনম নমথীবী thaunum namthibi  ;; 

Marathi: टाकळा or टांकळा takala, तरवड tarvad ;;

Oriya: chakunda ;; 

Punjabi: ਪਵਾਰ pawár ;; 

Chinese senna, foetid cassia, Java bean, low senna, peanut weed, sickle senna, sicklepod, stinking cassia ;;

& పాళీ భాషలో - కాంభోజ్ ;; ఎలగల - అనే నామములు ఉండడం విశేషం ;;

దీనిని బట్టి - ఈ తంగిరస - పద్మావత్ - కాంభోజ దేశములో పెరిగే మొక్క - అని అర్ధం ఔతున్నది ; 

& EXTRA ;- 1] తంగిరసం - వానాకాలంలో - పసుపచ్చని పూలు పూసి, 

కళళలాడే అందమైన మొక్క ఇది ;

2]  తుంటెపు మొక్క - తంటెపు మొక్క ; తట్టెపు రెడ్డ ;     

      చాకొండ ఆకు ; తుంటెపు మొక్క ;; 

అని - తెలుగు దేశంలో పల్లె ప్రజలు - వివిధ పేర్లతో పిలుస్తారు 

3] సిద్ధ వైద్య ప్రక్రియ - తామర చర్మ వ్యాధి cure చేసే మందు ; 

============================================== ,

ॐ ; prapupnATa* stweaDagajO  dadrughna@h, cakramardaka@h||

padmATa uraNAkshaSca|| SlOkamm - 146 -`B` ;; dwiteeya kAmDamu - wanaushadhi wargamu - amara kOSamm ;  ॐ 

ॐ ; [* prapupnADa@h ] ;; 

prapunnADa@h - eaDagaja@h - dadrughna@h, cakramardaka@h||

padmATa@h - uraNAksha@h - [paa] || uraNAkhya@h||pu|| 

卐 BAwamu ;-  ౧. prapupnATa@h ;- prakarshanheana pumaamsam nATayatIti prapupnATa@h =  prakRshTamgA purushuni naTimpajeaseadi  

& - prakarshanheana punaateeti waa - prapunnATa@h - 

= mikkili pawitramunu ceaseadi ;;  paa. prapunATa@h ;;  

౩. meashaakshi sadRSa pushpatwaat EDa@h ;; SrEshThatwAt gaja@h - gajaSca EDagaja@h ;;

౨.  eaDagajO - eaDaScAsau - gaja@h - eaDagaj@h|| =

meaka [`goat eyes`] kannula wamTi puulu kaligi, SrEshTham ainadi ;; 

3] dadrum hamteeti dadrughna@h,

hana him saagatyoa@h = dadru `deasease` ni taggimceadi ;

౪. cakrANi dadru mamDalAni mRdnAtIti cakra mardaka@h -

        mRda kshOdE =  dadru mamDalamulanu mardimcunadi ;; 

౫. padmAwa daTateeti - padmATa@h - aTa paTa gatau = 

padmam maadirigaa calistU umDEdi ;

౬. uraNAkhya@h ;- uraNoa - measha@h -  tat akshi sadRSa pushpatwaat - 

uraNAksha@h = 

meaka / measham / aja = `goat`] kannula wamTi puwwulu kaligi unnadi ;; paa.  uraNAkshaaKya@h ;;

ee ౬[= aaru = `six` = 6 ] tagirasa ceTTu pErlu ;; 

& 1]**

2] paalhii BAshalO - kaambhoaj ;; elagala - anea naamamulu umDaDam wiSEsham ;;

deenini baTTi - ee tamgirasa - padmaawat - kAMBOja dESamuloa -

              perigea mokka - ani ardham autunnadi ;

`Cassia Alata` ; tagirasa ceTTu ;;  <- =   Cassia Alata ; తగిరస చెట్టు ;;

&  = రక్షా కవచం - తంగరస - 60 ;   Plant Classia tora of Caesalpiniaceae ;; 

 ఽ ఽ ఌ ౡ ౧ ౨ ౩ ౪ ౫ ౬ ౭ ౮ ౯ ౧౦ 🏆 १ २ ३ ४ ५ ६ ७ ८ ९ १०  &  

prev = Monkey face, కాంపిల్య, రోచని - 59 ;- 

కాంపిల్యః - కర్కశశ్చ, చంద్రో - రక్తాఙ్గో రోచనీత్యపి||

కాంపిల్యః - కర్కశః - చంద్రః - రక్తాఙ్గః ||పు||  & కాంపిల్ల్య దేశే భవః కాంపిల్యః - కంపిల్ల దేశంలో పుట్టినది ;  

paalhii BAshalO - kaambhoaj ;; elagala - anea naamamulu umDaDam wiSEsham ;;

deenini baTTi - ee tamgirasa - padmaawat - kAMBOja dESamuloa perigea mokka - ani ardham autunnadi ;

`] LINK =  SENNA TORA -  Pali - Kanbhoj ; 

2] Link ;- = రక్షా కవచం - తంగరస - 60 ; 

3] LINK = Pali language = एळगल elagala, कंबोजी kamboji