ద్వాదశి - 26 - పన్నెండు తెలుగు సామెతలు

1]  కలిసి వచ్చే కాలానికి నడిచి వచ్చే బిడ్డలు ;  
 2] కలిసి వచ్చే కాలానికి నట్టింటికే కుందేలు వస్తుంది ;
3] పగలంతా బారెడు నేసాను, దీపం తేరా - 
         దిగనేస్తాను అన్నాడట ;
4] కళ్ళం దగ్గర కరణీకం, 
          కంచం దగ్గిర రెడ్డిరికం ;
5] కరువుకు దాసరులు ఐతే ; 
         పదాలు ఎక్కణ్ణుండి వస్తాయి!?
6] కుంచం వడ్లు ఉంటే కుడికొప్పు ; 
               అడ్డెడు ఉంటే ఎడమ కొప్పు ; 
7] వరుగులతో పాటు దాగర కుండ కూడా ఎండాల్సిందే కదా  ;
 8] సన్యాసికి బెత్తెడు గోచీ ; సంసారికి దుస్తుల పేచీ  ;
9] దున్నపోతు ఈనిందంటే, చెంబు తేరా - 
పాలు పితుకుదాం అన్నాడట  ;
10] దున్నే వాడు లెక్క చూస్తే - నాగలి కూడా మిగలదు  ;
11] తాడు సరిపోకపోతే, నుయ్యిని పూడ్చినట్లు ; 
12] తనువులు నిత్యం కాదు గానీ, 
*ఓలి పైకం మూట కట్టు - అన్నాడట ; [ = *కన్యాశుల్కం] ;
==================, ;
1] kalisi waccE kaalaaniki naDci waccE biDDalu ;
2] kalisi waccE kaalaaniki naTTimTikE kumdElu wastumdi 
3] pagalamtaa baareDu nEsAnu, deepam 
          tEraa - diganEstaanu annaaDaTa ; 
4] kaLLam daggara karaNIkam, 
           kamcam daggira reDDirikam ;
5] karuwuku daasarulu aitE ;  
          padaalu ekkaNNumDi wastaayi!? 
6] kumcam waDlu umTE kuDikoppu ; 
          aDDeDu uMTE eDama koppu ;  
7] warugalatO pATu daagara kumDa emDAlsimE ; 
8] sanyaasiki betteDu gOcI, samsaariki dustula pEcI ; 
9] dunnapOtu InimdamTE, cembu tErA, 
         pAlu pitukudaam annADaTa ;
10] dunnE wADu lekka cuustE naagali kUDA migaladu ;
11] tADu saripOkapOtE, nuyyini pUDcinaTlu ; 
12] tanuwulu nityam kaadu gaanee, 
*Oli paikam mUTa kaTTu - annADaTa; 
[ = *kanyASulkam] ; 
;
& ముందు పోస్టు ;- ద్వాదశి - 25 - పన్నెండు తెలుగు సామెతలు ; 
ఆవగింజంత అబద్ధం ముందర - ఐరావతం అంత నిజం కూడా నిలబడదు ; 
ఆచారం - ఆచారం అన్నంభొట్లా అంటే, పెద్ద చెరువులో కుక్క ఈదింది అన్నాడట ;

ద్వాదశి - 25 - పన్నెండు తెలుగు సామెతలు

1] ఘంటాకర్ణునికి అష్టాక్షరీ మంత్రం 
ఉపదేశం చేయబోయినట్లు ;  
2] యాదవ భారతం ఎద్దు మోత బరువు ;
3] తత్సమయానికి తడి ఇసకే సరి - 
అని పళ్ళు తోమినట్లు ;
4] తడిసి ముప్పందుం ఐంది ; 
[= * పందుం - ముప్పందుం - ధాన్యం కొలతలు ] ;
5] బలిమిని లింగం కడితే భక్తుడు ఔతాడా!? 
6] తణుకు పోయి మాచారం వెళ్ళినట్లు [= చుట్టు దారి ] ;
7] ఆచారం ఆచారం అన్నంభొట్లా అంటే, 
పెద్ద చెరువులో కుక్క ఈదింది అన్నాడట ;
8] నేతి కుండను నేల మీద పెట్టి, 
ఉత్తి కుండను ఉట్టి మీద పెట్టినట్లు 
9] పోకల కుండను - చట్రాతి మీద పగల కొట్టినట్లు ;
10] గుడ్డు వచ్చి పిల్లను వెక్కిరించిందంట   ;
11] ఆవగింజంత అబద్ధం ముందర - 
ఐరావతం అంత నిజం కూడా నిలబడదు ; 
12] ఎద్దు ఉన్నోనికి బుద్ధి ఉండదు ; 
బుద్ధి ఉన్నోనికి ఎద్దు ఉండదు ;
==============================, ;
1] GamTAkarNuniki ashTAksharee mamtram 
upadESam cEyabOyinaTlu ; 
2] yaadawa bhaaratam eddu mOta baruwu ; 
3] tatsamayaaniki taDi isakE sari - 
ani paLLu tOminaTlu ;  
4] taDisi muppamdum aimdi ; 
[* pamdum - muppamdum - dhaanyam kolatalu] ; 
5] balimini limgam kaDitE bhaktuDu autADA!!?
6] taNuku pOyi maacaaram weLLinaTlu;  [= cuTTudaari ] ;
7] aacaaram aacaaram annamBoTlA amTE, 
pedda ceruwulO kukka eedimdi annaaDaTa ; 
8] nEti kumDanu nEla meeda peTTi, 
utti kumDanu uTTi meeda peTTinaTlu ;
9] pOkala kumDanu caTrAti mIda pagala koTTinaTlu ; 
10] guDDu  wacci pillanu wekkirimcimdamTa ;  
11] aawagimjamta abaddham mumdara - 
airaawatam amta nijam kUDA nilabaDadu ;
12] eddu unnOniki buddhi umDadu ; 
buddhi unnOniki eddu umDadu ; 
&
ముందు పోస్టు ;- ద్వాదశి - 24 - పన్నెండు తెలుగు సామెతలు ; 
ఆడేది అడ్డ నామాలలు తీసుకుంటే - పాడేది పంగనామాలు తీసుకుందంట ; [కర్నూలు సామెతలు ] ; 
కొండ అద్దమందు కొంచెమై ఉండదా ; - ಸಾಮೆತಲು ;

ద్వాదశి - 24 - పన్నెండు తెలుగు సామెతలు

1] ఆడేది అడ్డ నామాలు తీసుకుంటే -
పాడేది పంగనామాలు తీసుకుందంట ; 
[కర్నూలు సామెతలు-  Karnool -  कर्नूल Proverbs ] ;
2] కొండ అద్దమందు కొంచెమై ఉండదా ;  
3] ముందు వాళ్ళకు మూకుళ్ళు, 
వెనుక వాళ్ళకు ఆకుళ్ళు నాకుళ్ళు ;
3] కందెన వేయని బండికి కావలసినంత సంగీతం ;   
4] చలివేంద్రం కుండలకు తూట్లు పొడిచినట్లు ;
5] చదువ నేరుస్తావా, వ్రాయ నేరుస్తావా అంటే చదవా నేరను, -
వ్రాయ నేరను - చింప నేరుస్తా నన్నాడట ; 
6] కూడలి కాపురం కుతకుతలు ; వేరడి కాపురం వెతవెతలు ;
7] రోషాల పాటగాడికి వేషాలు మెండు ;
8] పొద్దంతా పోగు నేసి -
దీపం పెట్టాక దిగనేసాడంట ;
9] పిడతలో నూనె పిడతలోనే ఉండాలి -  బిడ్డలు బీరగింజల్లా ఉండాలి ;
10] పిలిచి పిల్లను ఇస్తామంటే - కుడికన్నులో మెల్ల ఉందన్నాడట 
11] పిల్లి తోకను ఎద్దు తొక్కితే, ఎలుక కేసి ఎర్రగా చూసిందట
12] కొత్త భక్తురాలు ఉడుకు వీబూది పూసుకుని 
నొసలు కాలెనే పేరమ్మా అన్నదట ;
==============================, ;
1] ADEdi aDDa nAmaalu teesukumTE -
pADEdi pamganaamaalu teesukumdamTa ;
- [ Karnool -  कर्नूल  Proverbs ] ;
2] komDa addamamdu komcemai umDadaa ;
mumdu wALLaku muukuLLu, 
wenuka wALLaku AkuLLu nAkuLLu  ; 
3] kamdena wEyani bamDiki kaawalasinamta samgeetam ; 
4] caliwEmdram kumDalaku tUTlu poDicinaTlu ;
5] caduwa nErustaawaa, wraaya nErustaawaa amTE, 
cadawaa nEranu, wraaya nEranu - 
cimpa nErustaa nannaaDaTa ;
6] kUDali kaapuram kutakutalu ; 
wEraDi kaapuram wetawetalu ;
7] rOshaala pATagADiki wEshaalu memDu ;
8] poddamtaa pOgu nEsi -
deepam peTTAka diganEsADamTa ; 
9] piDatalO nuune piDatalOnE uMDAli - 
biDDalu beeragimjallA umDAli ; 
10] pilici pillanu istAmaMTE - 
kuDikannulO mella umdannADaTa ; 
11] pilli tOkanu eddu tokkitE, 
eluka kEsi erragaa cUsimdaTa ; 
12] kotta bhakturaalu uDuku weebuudi puusukuni - 
nosalu kaalenE pErammA annadaTa ; 
&
ముందు పోస్టు ;- ద్వాదశి - 23 - పన్నెండు తెలుగు సామెతలు ;
1] తన కడుపున పుట్టిన బిడ్డ,
తన కొంగున కట్టిన రూక ఆదుకుంటాయి ; 

ద్వాదశి - 23 - పన్నెండు తెలుగు సామెతలు

1] తన కడుపున పుట్టిన బిడ్డ,
తన కొంగున కట్టిన రూక ఆదుకుంటాయి ; 
2] అయ్య కదురు వలె, అమ్మ కుదురు వలె ;
 [కవ్వం - mortar ; రోకలి  = pestle]  ;
3] కదురు, కవ్వం ఆడుతుంటే కరువే ఉండదు ; 
4] తుమ్మ దుడ్డు వలె, కాపు కదురు వలె ;
5] కంకణాల చెయ్యి ఆడితే -
కడియాల చెయ్యీ ఆడుతుంది ; 
 6] గురి కుదిరితే గుణం కుదురుతుంది ;
7] మెరుగుగా ఆరంభిస్తే, సగం పని పూర్తి అయినట్లే ;  
8] ఇంటికి ఇత్తడి, పురుగుకు పుత్తడి ;
9]  తుమ్మ ఉన్న చోట కమ్మ ఉంటారు  ;
10] ఎవరి వీపు వాళ్ళకు కనబడదు ;
11]  తుమ్మ ఉన్న చోట కమ్మ ఉంటారు  ;
12] తెగితే *లింగడు రాయి సమానం ;
& + ;- 
[see Ref ] ;- 12] తెగితే లింగడు రాయి సమానం ; లింగధారులు -  శివలింగాన్ని - మెడలో కట్టుకుంటారు ; హారంగా ఉన్నంతసేపు ఆరాధ్యనీయ - కానీ, ఆ దారం పెరిగితే [=break ఐతే ], అదే లింగం - రాయికి ఇచ్చేంత విలువ - అని భావం ;
========================;
1] tana kaDupuna puTTina biDDa,
tana komguna kaTTina rUka  aadukumTAyi ;
2] ayya kaduru wale, 
amma kuduru wale ; 
3] kaduru kawwam ADumTE 
             karuwE umDadu ;
4] tumma duDDu wale, 
kaapu kaduru wale ;
5] kamkaNAla ceyyi ADE
         kaDiyaala ceyyee ADutumdi ;
6] guri kudiritE  - guNam kudurutumdi ;
7] merugugA ArambhistE, 
sagam pani pUrti ayinaTlE ; 
8] imTiki ittaDi, puruguku puttaDi ; 
9] tumma unna cOTa 
kamma umTAru  ; 
10] ewari weepu - waariki kanabaDadu ; 
11] tumma unna cOTa kamma umTAru  ; 
12] tegitE limgaDu raayi samaanam ;
& ;- REF ;- ] tegitE limgaDu raayi samaanam ; limgadhaarulu -  
Siwalimgaanni - meDalO kaTTukumTAru ; haaramgaa unnamtasEpu aaraadhyaneeya - kaanee, 
aa daaram perigitE [= aitE ] adE limgam - raayiki iccEmta wiluwa - ani bhaawam ; 
&
REF ;- [kaduru = kawwam - 
kuduru = mortar ; rOkali - pestle] ;
4] ewari weepu - wALLaku kanabaDadu ;
5] kamkaNAla ceyyi ADitE -
kaDiyaala ceyyee ADutumdi ;
& 
ముందు పోస్టు ;-  ద్వాదశి - 22 - పన్నెండు తెలుగు సామెతలు ;
1] ఏమి అప్పాజీ అంటే,  కాలం కొద్దీ రాయాజీ అన్నాడంట ; 
[శ్రీకృష్ణదేవరాయలు - 16వ శతాబ్దం]  ;
2] లోకం ఎలా ఉందిరా సిద్ధా అంటే, 
ఎవరి లోకం వారిదే గురూ అనేసె *; 
*[పోతులూరి వీరబ్రహ్మం నాటి సామెత ] 

ద్వాదశి - 22 - పన్నెండు తెలుగు సామెతలు

1] ఏమి అప్పాజీ అంటే,  కాలం కొద్దీ రాయాజీ అన్నాడంట ; 
[శ్రీకృష్ణదేవరాయలు - 16వ శతాబ్దం]  ;
2] లోకం ఎలా ఉందిరా సిద్ధా అంటే, 
ఎవరి లోకం వారిదే గురూ అనేసె *; 
*[పోతులూరి వీరబ్రహ్మం నాటి సామెత ]
3] కుబేరుడు, ధనపతి - అలకాపురికి రాజైతే మాత్రం, 
అమితంగా ఖర్చు చేస్తాడా!? 
4] న్యాయం చెప్పు నాగిరెడ్డీ అంటే - 
నాక్కూడా ఇద్దరు పెళ్ళాలే అన్నాడట ;
5] గడప లోపల ఉన్న సుఖం, 
కాశీకి పోయినా దొరకదు ;
6] ఇల్లే వైకుంఠం, 
కడుపే కైలాసం జాలారే కోనేరు ; 
7] పొరుగింటి కలహం విన వేడుక, 
పొరుగింటి జగడం చూడ వేడుక ;   
8] అలిగే బిడ్డతో, చెలిగే గొడ్డుతో వేగడం కష్టం ; 
9] డబ్బుకు లేనివాడు దుబ్బు*కు కొరగాడు  ;
= [usage*దుబ్బు తల = చింపిరి జుట్టు ]  ;
10] పైసకు పైసకు ముడి వేస్తే ; 
అవ్వే పిల్లల్ని చేస్తయి - 
11] ధనం దాసినోనికే తెలుస్తది ; 
లెక్క రాసినోనికే తెలుస్తది ; 
12] సోలానకు సోలాన నమ్మదగినవాడే ;
===============================, 
1] Emi appAjI amTE,  
kaalam koddee raayaajee annADanTa ;- 
SreekRshNadEwaraayalu - 16wa Sataabdam] ; 
2] lOkam elaa umdiraa siddhA aMTE, 
ewari lOkam waaridE gurU anEse ; 
[pOtuluuri weerabrahmam nATi saameta] ;
3] alakaapuriki raajaitE mAtram, 
amitamgaa kharcu cEstADA!? ;
4] nyaayam ceppu naagireDDI aMTE - 
naakkUDA iddaru peLLAlE annADaTa ;
5] gaDapa lOpala unna sukham, 
kASiiki pOyinA dorakadu ;
6] illE waikumTham,
 kaDupE kailAsam jAlArE kOnEru ; 
7] porugimTi kalaham wina wEDuka, 
porugimTi jagaDam cUDa wEDuka ; 
8] aligE biDDatO, 
celagE goDDutO wEgaDam kashTam ;
9] Dabbuku lEniwADu ; 
dubbu*ku koragADu - 
[*dubbu tala = cimpiri juTTu ] ; 
10] paisaku paisaku muDi wEstE ; 
          awwE pillalni cEstayi ;
11] dhanam daasinOnikE telustadi ; 
lekka raasinOnikE telustadi ;
12] sOlaanaku sOlaana -
        nammadaginawADE ;
& ;-
ముందు పోస్టు ;- ద్వాదశి - 21 - పన్నెండు తెలుగు సామెతలు ;
ఎక్కడా ఒళ్ళు వంగని వాడికి ; రంగమెళ్తే  ఒళ్ళొంగుతుంది ; &
ఛీ ఛీ అనేదీ, ఈ నోరే ; - శివ శివా  అనేదీ, ఈ  నోరే ;
;

ద్వాదశి - 21 - పన్నెండు తెలుగు సామెతలు

1] ఎక్కడా ఒళ్ళు వంగని వాడికి ;   
*రంగమెళ్తే  ఒళ్ళొంగుతుంది ;
REF;- రంగూన్ - Burma/ Myanmar } ;
 2] ఛీ ఛీ అనేదీ, ఈ నోరే ; 
- శివ శివా  అనేదీ, ఈ  నోరే ;   
3] ఆట మొదలయ్యే సరికి, మద్దెల తూటు పడిందట ;
4] గలగలలాడే గాజుల చెయ్యి, కళకళలాడే లోగిలి, ముంగిలి ;
5] గాజుల చెయ్యి గలగలలాడితే ; ఇల్లు కళకళలాడుతుంది ; 
6] లచ్చి గాజులకు ; సంతకు చీటీ రాసాడంట ;
7]  వరుసలెల్ల ఆవల పెట్టి, వదిన పిన్నమ్మా, ఈ గంపను ఎత్తు ;
8] చోద్యం సొరకాయ గుడ్డు పెట్టిందంట ; 
9] శభాష్ మద్దెలవాడా అంటే, 
- ఐదు వేళ్ళు విరగగొట్టుకున్నాడట ;
10] సీతా రామాభ్యాం నమః అంటే ; 
మా ఇంటాయన ఎదురు అయ్యాడా? అన్నదట ; [బిచ్చగానితో] ;
11] గుడ్డు వచ్చి, పెట్టను గోరడాలాడిందట ; 
12] చోద్యాల సోమిదేవమ్మకు *వాద్యారి మొగుడు ; & + ;- ;
REF ;- *వాద్యార్ = ఇతరుల కర్మ ఫలితాలను - 
తన తపోబలంతో జ్ఞాన శక్తితో తీర్చగల వ్యక్తి ;
========================,
 1] ekkaDA oLLu  wamgani wADiki ; ramgameLtE oLLomgutumdi ;  
 2]  CI CI anEdI, I nOrE ; Siwa Siwaa  anEdI, I   nOrE ; 
 3] atATodalayyE sariki,  maddela tUTu paDimda Ta ; 
4] galagalalADE gaajula ceyyi,
kaLalADE lOgili, mumgili ; 
5] gaajula ceyyi galagalalADitE ; illu kaLakaLalADutumdi ;
6]  lacci gaajulaku ; samtaku cITI rAsi iccaaDamTa ; 
7] warusalella aawala peTTi, wadina pinnammaa, ee gampanu ettu ;
8] cOdyam sorakaaya guDDu peTTimdamTa  ; 
 9]-SaBAsh maddela wADA amTE ; 
aidu wELLu wiragagoTTukunnADaTa ;
10] sItArA maabhyAM nama@h amTE ; 
maa imTAyana eduru ayyADA? anndaTa ; 
[biccagAnitO] ; 
11] guDDu wacci, peTTanu gOraDAlaaDimdaTa ;
12] cOdyaala sOmidEwammaku -
waadyaari moguDu ;
REF ;- *wAdyAr = itarula karma phalitaalanu - 
tana tapO balamtO jnAna SaktitO 
tIrcagala wyakti ;
;
ముందు పోస్టు ;- ద్వాదశి - 20 - పన్నెండు తెలుగు సామెతలు  
ఇంటికొక పువ్వు, ఈశ్వరుని కొక దండ ;  &
గడ ఎక్కు తిమ్మన్నా, గంతులు వేయి తిమ్మన్నా ;

ద్వాదశి - 20 - పన్నెండు తెలుగు సామెతలు

1] ఇంటికొక పువ్వు, ఈశ్వరుని కొక దండ ; 
2] గడ ఎక్కు తిమ్మన్నా, 
          గంతులు వేయి తిమ్మన్నా ;
3] లంకలో హరి శబ్దం ;
 4] లగ్నంలో తుమ్మినట్లు ; 
5] ఆలి పంచాయతీ రామాయణం, 
               పాలి పంచాయితీ భారతం ;
6] నిజం నిద్ర లేచి నడక మొదలెట్టేటప్పటికి - 
           అబద్ధం అంతరిక్షం దాకా చుట్టబెడుతుంది  ;
7] కొన్నది వంకాయ, కొసరుతున్నది గుమ్మడి కాయ ;
8] కొర్రగింజంత కోడలిని చూడగానే -
   కొండంత అత్తకు చలిజ్వరం వచ్చిందంట 
9] కోతి చేతికి కొబ్బరికాయ దొరికినట్లు  ;
10] శేరు దొరగారికి, మణుగు బంటు ; 
11]  పిఠాపురం వెళ్ళి పిడికెడు నీళ్ళు తెచ్చినట్లు ;
12] గప్పాలపోతురెడ్డికి మూడు ఎడ్లు, ముప్ఫైమూడు *దొడ్లు [*గోశాల] ;
============.
1] imTikoka puwwu, ISwaruni koka damDa ; 
2] gaDa ekku timmannA, 
         gamtulu wEyi timmannA ; 
3] lamkalO hari Sabdam ;
4] lagnamlO tumminaTlu ;
5] aali pamcaayatee raamaayaNam,
     paali pamcaayitee bhaaratam ; 
6] nijam nidra lEci naDaka modaleTTETappaTiki -
           abaddham amtariksham daakaa cuTTabeDutumdi ;
7] konnadi wamkaaya kosarutunnadi gummaDi kAya ;
8] korragimjamta kODalini cUDagAnE -
       komDamta attaku calijwaram waccimdamTa ; ;
9] kOti cEtiki kobbarikaaya dorikinaTlu ; 
10] SEru doragAriki, maNugu bamTu ;
11] piThApuram weLLi piDikeDu nILLu teccinaTlu ; 
12] gappAla pOtureDDiki muuDu eDlu, 
mupphai mUDu *doDlu [*gOSAla] ;
&
ముందు పోస్టు ;-  ద్వాదశి - 19 - పన్నెండు తెలుగు సామెతలు ;
1] ఆలు ఆత్మకూరులో , మొగుడు బోయిపల్లిలో, 
       కుండ చట్టి కుణుతూరులో, తలంబ్రాలు తాడిపత్రిలో ;     
2] పెన్న దాటితేనే కదా పెరుమాళ్ళ సేవ ;