ద్వాదశి - 33 - పన్నెండు తెలుగు సామెతలు

1] పని లేని పాపరాజు ఏమి చేస్తున్నాడురా అంటే, 
        కుందేటి కొమ్ముకు రేఖలు తీస్తున్నాడు అన్నట్లు ; 
2] అవ్వ వడికిన నూలు, తాత మొలతాటికే సరిపోయె ; 
3] అవ్వ తీసిన గంధం అంతా తాత తలనొప్పికే సరి ;
4] గడప లోపల సుఖం, కాశీకి వెళ్ళినా దొరికేనా !? 
 -   [ఇంట్లో ఉన్న స్వేచ్ఛ ] ;
5] చెట్టు ఎక్కనిచ్చి, నిచ్చెన తీసినట్లు ; 
6] కలిమిలేములు కావడి కుండలు ;
 & [need notes - కావడి యాత్ర ] ; 
7] కొత్త ఒక వింత, పాత ఒక రోత ;
8] చంక దుడ్డు శరణార్ధి ; 
9] వేటగాడు వల వేస్తే, సగం పిట్టలు అటూ, 
         సగం పిట్టలు ఇటూ ఎగిరిపోయాయిట ; 
10] ఆనందవృష్టి కోసం పెళ్ళి చేసుకుంటే ; 
       అవస్థల సృష్టి వోలె బండెడు సంసారం ;
11] ఏమోయి శెట్టీ, ఏట్లో కొట్టుకుపోతున్నావు, 
అంటే గడ్డి మోపు అమ్మడానికి అన్నాడట ; 
12] అమావాస్య రోజున కయ్యానికి ఎందుకెళ్ళావంటే - 
             ఎదిరి వాడికి అచ్చి రాకుండా - అన్నాడట ;
==============================,
1] pani lEni paaparaaju Emi cEstunnADurA amTE 
       kumdETi kommuku rEKalu teestunnaaDu annaTlu ; 
2] awwa waDikina nuulu, taata molatATikE saripOye ; 
3] awwa teesina gamdham amtA taata talanoppikE sari ;
4] gaDapa* lOpala sukham, 
       kASeeki weLLinaa dorikEnaa !? ;
 [=* imTlO unna swEcCa ] ; 
5] ceTTu ekkanicci, niccena teesinaTlu ; 
6] kalimilEmulu kaawaDi kumDalu ;
[need notes - [ kaawaDi yaatra ]
7] kotta oka wimta, paata oka rOta ; 
8] camka duDDu SaraNArdhi ;
9] wETagADu wala wEstE, 
sagam piTTalu aTuu, sagam piTTalu iTuu egiripOyaayiTa ;
10] AnamdawRshTi kOsam peLLi cEsukumTE ; 
          awasthala sRshTi wOle bamDeDu samsaaram ; 
11] EmOyi SeTTI, ETlO koTTukupOtunnAwu, amTE 
       gaDDi mOpu ammaDAniki annADaTa ; 
12] amaawaasya rOjuna kayyaaniki emdukeLLAwamTE - 
           ediri wADiki acci raakumDA - annaaDaTa 
;
& ముందు పోస్టు ; ద్వాదశి - 32 - పన్నెండు తెలుగు సామెతలు
1] ఓమ్ కారము లేని మంత్రము - అధికారము లేని ప్రజ్ఞ ; 
2] దండమయ్యా బాపనయ్యా అంటే, .............. ;

ద్వాదశి - 32 - పన్నెండు తెలుగు సామెతలు

1] ఓమ్ కారము లేని మంత్రము - అధికారము లేని ప్రజ్ఞ ; 
2] దండమయ్యా బాపనయ్యా అంటే, 
         మీ తండ్రి నాటి పాత బాకీ ఇచ్చి పొమ్మన్నాడట ;
3] పొట్టకైనా, బట్టకైనా భూదేవే దిక్కు కదా! ;
4] బొమ్మకు మొక్కినా నమ్మకం ఉండాలి 
5] రొట్టె లేదు గాని, ఉంటే నెయ్యి అద్దుకు తిందును  ;
6] ఊరు ఉసిరికాయంత, తగువు తాటికాయంత ;
7] నాడులు ఎంచే వారే గాని, గోడు చూచే వారే లేరు ; 
8]  ఎండిన ఊళ్ళ గోడు ఎవడికి కావాలి, 
         పండిన ఊళ్ళకు అందరూ ప్రభువులే ; 
9]  నాధుడు లేని రాజ్యం నానా విధాలు అయ్యింది 
10] కొండ* మీద మా గుండోణ్ణి* చూసారా!? -
      అని అడిగినట్లైంది ; [ = *తిరుపతి hill ] ;; 
11] తిన్న రేవును తలవాలి ;
12] లంకలో హరి శబ్దం ;
& Notes ;- 11] * [= గ్రామీణుల దృష్టిలో చెరువు అంటే =
ఆకలి తీర్చే బువ్వ కుండ ] ;
;
================,
1] Omm kaaramu lEni mamtramu - 
adhikaaramu lEni prajna ; 
2] damDamayyA bApana yyaa amTE, 
mI tamDri nATi pAta bAkI icci pommannADaTa ; 
3] poTTakainaa, baTTakainA BUdEwE dikku kadA! 
4] bommaku mokkinaa nammakam unDAli ;
5] roTTe lEdu gaani, umTE neyyi adduku timdunu ;
6] uuru usirikaayamta, taguwu tATikaayamta ;
7] nADulu emcE waarE gAni, gODu cUcE AE lEru ;
8] emDina ULLa gODu ewaDiki kaawaali, 
        pamDina ULLaku amdarU praBuwulE ; 
9] naadhuDu lEni raajyam naanaa widhaaluu ;
10] komDa* mIda mA gumDONNi cUsArA!? 
          ani aDiginaTlaimdi ; [ =*tirupati Hill ] ;
11] tinna rEwunu talawaali ;
- [= graameeNulu/la dRshTilO  - 
pallejanam - ceruwu amTE =
aakali teercE buwwa kumDa ] ;
12] lamkalO hari Sabdam ; 
&
ముందు పోస్టు ; - ద్వాదశి - 31 - పన్నెండు తెలుగు సామెతలు ;
1] విదూషకుణ్ణి కోతి ఉరిమినట్లు, హాస్యగాణ్ణి తేలు కుట్టినట్లు ;
2] చెరువులోని నీళ్ళు వాలు గుమ్మిన పోయె ; 

ద్వాదశి - 31 - పన్నెండు తెలుగు సామెతలు

1] విదూషకుణ్ణి కోతి ఉరిమినట్లు, 
           హాస్యగాణ్ణి తేలు కుట్టినట్లు ;
2] చెరువులోని నీళ్ళు వాలు గుమ్మిన పోయె ; 
          నోటిలో మాటలు గాలికి పాయె ;
3] రొట్టె తగవు కోతి తీర్చిందట  ;
4] దుడ్డే దొడ్డప్ప ;
[  కన్నడ పదం - దుడ్డు = * డబ్బు ];
5] పెద్దల మాట పెరుగన్నం మూట ;  
6] పెన్నలో మాన్యాన్ని కాశీలో దానం చేసినట్లు  ;
7]  ఇరుసున కందెన వేయక, 
          పరమేశుని బండియైన సాగదు సుమతీ ;
8] బలిమి లేని వేళల పంతములు వలదోయీ ;
9] తొడపాశం పెట్టి, నైవేద్యం పెట్టాడట ;
10] పుర్రెకొక బుద్ది, జిహ్వకొక రుచి ;
11] లోకాయికి మాట నష్టం, లోభికి మూట నష్టం ; 
12] ధరించేదే శాటి*, వరించేదే బోటి** ;
[ =  *శాలువా/ అంగీ ; & ** వధువు/ స్త్రీ ] ;
========================= ,
1] widuushakuNNi kOti uriminaTlu, 
          haasyagANNi tElu kuTTinaTlu ;  
2] ceruwulOni nILLu waalu gummina pOye ; 
          nOTilO mATalu gaaliki pAye ;
3] roTTe tagawu kOti teercimdaTa ;
4] duDDE doDDappa ;
     [ Kannada word - duDDu = * Dabbu ] ;
5] peddala mATa perugannam mUTa ;
6] pennalO maanyaanni kASIlO dAnam cEsinaTlu ; 
7] irusuna kamdena wEyaka, 
paramESuni bamDi yaina sAgadu sumatee ;
8] balimi lEni wELala pamtamulu waladOyee ;
9] toDapASam peTTi, naiwEdyam peTTADaTa ;
10] purrekoka buddi, jihwakoka ruci ;
11] lOkaayiki mATa nashTam, 
          lOBiki muuTa nashTam ;
12] dharimcEdE SATi*,  warimcEdE bOTi** - 
[ =* SAluwaa/ amgee ; & ** wadhuwu/ stree ] ; 
&
ముందు పోస్టు ;- ద్వాదశి - 30 - పన్నెండు తెలుగు సామెతలు ;-
1] విడిపోయి విడివడితే - గుర్రం కాస్తా గాడిదతో సమానం ; 
2]  రాముని వంటి రాజు ఉంటే, హనుమాండ్లు లాంటి బంటు అప్పుడే ఉంటాడు  ;

ద్వాదశి - 30 - పన్నెండు తెలుగు సామెతలు

1] విడిపోయి విడివడితే - గుర్రం కాస్తా గాడిదతో సమానం ;
2]  రాముని వంటి రాజు ఉంటే, 
         హనుమాండ్లు లాంటి బంటు అప్పుడే ఉంటాడు  ;
3] తిమ్మన్నా నీకు నమస్కారం - అంటే నా పేరెట్లాగ తెలిసె - 
      నీ ముఖం చూడగానే ఎరుకాయె  ;
4] తిన్న ఇంటిని మోసం చేస్తి వేమిరా, అంటే ; 
           తినని ఇంట్లోకి రానిస్తారా, ఏంటి అన్నాడట ; 
5]  ఇల్లు ఇచ్చినవాడికి, పోసిన వాడికీ మంచి లేదు ; 
6] ఇచ్చినమ్మ ఈగ, పుచ్చుకున్నమ్మ పులి -
7] పరిగెత్తే వాణ్ణి చూస్తే, తరిమే వాడికి లోకువ  ; 
8]  లగ్నంలో తుమ్మినట్లు ;
9] తమలం వేయని నోరు, కమలం లేని కోనేరు ;
10] చదువ నేర్తువా, వ్రాయనేర్తువా, అంటే -
        చదువ నేర్వను, వ్రాయనేరను చించ నేర్తును అన్నాడట ;
11] ఈకలు లేవు గానీ, వింజమూరి పుంజు కదండీ ; 
12] గుమ్మడికాయంత తెలివికి, గురిగింజంత అదృష్టం గొడుగు ; 
;
=====================, ;
;
1] wiDiwaDitE - gurram kaastaa gADidatO samAnam ; 
2] raamuni wamTi raaju umTE, hanumAmDlu laamTi bamTu appuDE umTADu ; 
3] timmannA neeku namaskAram - amTE nA pEreTlaaga telise - 
         nI mukham cUDagAnE erukAye ; 
4] tinna imTini mOsam cEstiwEmirA amTE ; 
tinani imTlOki raanistaaraa EmTi? annADaTa ;
5] illu iccinawADiki, 
       majjiga pOsina waaDikI mamci lEdu ; 
6] iccinamma eega, puccukunnamma puli ;;
7] parigettE wANNi cUstE, 
           tarimE wADiki lOkuwa ;
8] lagnamlO tumminaTlu ;
9] tamalam wEyani nOru, kamalam lEni kOnEru ;
10] caduwa nErtuwaa, wraaya nErtuwaa amTE,
          caduwa nErwanu, 
           wraaya nEranu cimca nErtunu annaaDaTa ; 
11] eekalu lEwu gaanee, wimjamuuri pumju kadamDI  ; 
12] gummaDikAyamta teliwiki, gurigimjamta  ;
;
ముందు పోస్టు ;- ద్వాదశి - 29 - పన్నెండు తెలుగు సామెతలు ;
1] గాడిద తంతే ఎవరికీ చెప్పకు  = When an ass kicks you, never tell  :)
2] స్వాతి కొంగల` మీదికి .... సాళువం వెళ్ళినట్లు ;

ద్వాదశి - 29 - పన్నెండు తెలుగు సామెతలు

1] గాడిద తంతే ఎవరికీ చెప్పకు  ;
= When an ass kicks you, never tell  :)
2] స్వాతి కొంగల` మీదికి .... సాళువం వెళ్ళినట్లు ;
3] ఇంటి నిండా కోళ్ళు ఉన్నా పక్కింటి కోడే కూయాల్సి వచ్చింది ;
4] పెద్ద మగాణ్ణని వరి నాట్లు వెయ్యడానికి వెళ్ళి ,
ఎలుక అలికిడికే వెల్లకిలా పడ్డాడు ;
5] కథకు కాళ్ళు లేవు ,ముంతకు చెవులు లేవు 
6] ఆత్రగాడికి బుద్ధి మట్టు ;
7] కత్తిని తీసి కంపలో వేసి ఏకును తీసి ఝళిపించాడట  ;
8] మోసపోయే వాడు ఉన్నంత కాలం, 
       మోసపోయే వాడు ఉంటాడు ;
9] ఉచితానికి ఊళ్ళు, ఖచ్చితానికి కాసులు ; 
10]  బంగారము వంటి కోమటి ; 
         సంగీతము చేత బేరసారము లుడిగెన్ ;  
11] అర కాసు పనికి - ముప్పాతిక బాడుగ  ; 
12] కనుమునాడు మినుము తినాలి  ; 
=============,
1] gADida tamtE ewarikI ceppaku ; 
2] swaati komgala meediki sALuwam weLLinaTlu ;
3] imTi nimDA kOLLu unnA, pakkimTi kODE kUyAlsi waccimdi ; 
4] pedda magaaNNani ; wari nATlu weyyaDaaniki weLLi ; 
eluka alikiDikE wellakilA paDDADu ;
5] kathaku kALLu lEwu mumtaku cewulu lEwu ; 
6] aatragADiki buddhi maTTu ; 
7] kattini tIsi kampalO wEsi ; Ekunu tIsi jhaLipimcADaTa  ;
8] mOsapOyE wADu unnamta kAlam, 
mOsapOyE wADu umTADu ;
9] ucitaaniki ULLu, khaccitaaniki kaasulu ; 
10] bamgAramu wamTi kOmaTi ; 
samgeetamu cEta bEra sAramu luDigen ;
11] ara kaasu paniki - muppaatika bADuga ;
12] kanumu nADu minumu tinaali ;
;
ముందు పోస్టు ;- ద్వాదశి - 28 - పన్నెండు తెలుగు సామెతలు ; 
1] జొన్న పెరిగితే జాడు, వరి పెరిగితే వడ్లు ; [జాడు = చీపురు] - కర్షక సామెత ; 
2] ఆకాశంలో గొర్రె తొక్కుడు, అతి సమీపంలో వానధారలు ; రైతు సామెత ;

ద్వాదశి - 28 - పన్నెండు తెలుగు సామెతలు

1] జొన్న పెరిగితే జాడు, వరి పెరిగితే వడ్లు ; [జాడు = చీపురు] - కర్షక సామెత ; 
2] ఆకాశంలో గొర్రె తొక్కుడు, అతి సమీపంలో వానధారలు ; రైతు సామెత
3] నిజం నిద్ర లేచి నడక మొదలెట్టేటప్పటికి - 
        అబద్ధం అంతరిక్షం దాకా చుట్టబెడుతుంది 
4] అగ్రహారాలు పోతేపోయాయి గానీ, 
       ఆక్ట్* బాగా తెలిసింది ; [*చట్టం ] ; 
5] గిద్దెడు నూనెకైనా, గానుగ కట్టాల్సిందే కదా ;
6] జముకులోడు వచ్చాక జాతర ఆగుతుందా!? 
7] పళ్ళు లేని పులి నోట్లో ఇరుక్కున్నట్లు ; 
8] అర కాసు పనికి - ముప్పాతిక బాడుగ  ; 
9] శేరు దొరగారికి, మణుగు బంటు ;
10] గుడ్డు వచ్చి, పెట్టను గోరడాలాడిందట ;
11] తిమ్మిని బ్రహ్మి, బ్రమ్మిని తిమ్మిగా చేసే రకం వీడు ;
12] నా కూతురికి మొగుడు ఈ అల్లుడు, 
          నాకు మొగుడు ఈ తోడిపెళ్ళికొడుకు,  
            ఆరు నెలల నుండీ ఇక్కడే తిష్ఠ వేసాడు, అన్నాట్ట ;
====================, ;
1] jonna perigitE jADu, wari perigitE waDlu ;
[jADu = ceepuru ;; karshaka sAmeta ] ; 
2] aakaaSamlO gorre tokkuDu ; ati sameepamlO waanadhaaralu ;
 - raitu saameta ; [= cumulonimbus clouds ] ;
3] nijam nidra lEci naDaka modaleTTETappaTiki ;   abaddham amtariksham dAkA cuTTabeDutumdi ;
4]  agrahArAlu pOtEpOyAyi gAnI, 
       *ACT bAgA telisindi ; 
[= *caTTam ] ; [haasya saameta] ;
5] giddeDu nUnekainaa, 
      gAnuga kaTTAlsimdE kadA ; 
6] jamukulODu waccaaka jAtara aagutumdaa!? 
7] paLLu lEni puli nOTlO irukkunnaTlu ;
 - cinema proverb [brahmanamdam :) ] ; 
8] ara kaasu paniki - muppaatika bADuga ; 
9] SEru doragAriki, maNugu bamTu ; 
10] guDDu wacci, peTTanu gOraDAlaaDimdaTa ;  
11] timmini brahmi, 
    brammini timmigaa cEsE rakam wIDu ; 
12] alluNNi cUpistuu "nA kUturiki moguDu, 
ee tODi peLLi koDuku nAku moguDu, 
Aru nelala numDI ikkaDE tishTha wEsADu" annATTa ;
&
ముందు పోస్టు ;- ద్వాదశి - 27 - పన్నెండు తెలుగు సామెతలు ;
1] ఇగురం* ఉంటే ఇరవైమందినైనా సాకవచ్చు ; [ =* వివరం ] ; 
2] అబ్బి అంత పొడుగు, దాక్షారామం భీమన్నలాగా ;  [*Notes] ;

ద్వాదశి - 27 - పన్నెండు తెలుగు సామెతలు ;

1] ఇగురం* ఉంటే ఇరవైమందినైనా సాకవచ్చు ;
          [ =* వివరం ] ; 
2] అబ్బి అంత పొడుగు, దాక్షారామం భీమన్నలాగా ;  [*Notes] ;
3] తెలియనంత వరకూ బ్రహ్మ విద్య, 
        తెలిసిన తర్వాత కూసు విద్య ;
4] చిన్న నీటి చుక్క కదిలి చేయును కదా - 
                  పెను నీలి సంద్రాన్ని ;
5] దాయ* కట్టని ఆవు తన్నక మానదు ; 
         [దాయ* = బంధం, word - దాయాది ]  ;
6] దాసరివా? జంగానివా? అంటే, 
        ముందున్న ఊరును బట్టి అన్నాడట ;
7] పోరాటం లేని ఆరాటం పనికి రాదు ;
8] లేడిని చూసిన వాళ్ళంతా వేటగాళ్ళే ;
9] కొండను తవ్వి ఎలుకను పట్టినట్లు ;
10] తినే ముందు రుచి అడగకు ; 
          వినే ముందు కథ అడగకు  ;
& ref ;- Notes ;- 2] దాక్షారామం భీమేశ్వర కోవెల ఎత్తు - రెండు అంతస్థులు - 
దాక్షారామం గుడిలోని భీమేశ్వర లింగం - చాలా పొడుగు/ ఎత్తు ఐనది ; 
===========================,
1] iguram* umTE irawai mamdinainaa saakawaccu ;
    [ = *wiwaram] ;
2] abbi amta poDugu, 
          dAkshArAmam BImannalAgA ;  [*Notes]
3] teliyanamta warakuu brahma widya, 
        telisina tarwaata kuusu widya ;
4] cinna nITi cukka kadili cEyunu kadaa - 
                     penu neeli samdraanni ; 
5] daaya kaTTani aawu tannaka mAnadu ; 
         [dAya = bamdham, & so word -> daayAdi ] ;
6] daasariwaa jamgaaniwaa amTE, 
          mumdunna uurunu baTTi annADaTa ; 
7] pOrATam lEni aarATam paniki raadu ;
8] lEDini cuusina wALLamtaa wETagALLE ;
9] komDanu tawwi elukanu paTTinaTlu ; 
10] tinE mumdu ruci aDagaku ; winE mumdu katha aDagaku ; 
;
& ref ;- Notes ;- daakshaaraamam BImESwara kOwela ettu - 
remDu amtasthulu - daakshaaraamam guDilOni BImESwara limgam - 
caalaa poDugu/ ettu ainadi ; 
&
ముందు పోస్టు ;- ద్వాదశి - 26 - పన్నెండు తెలుగు సామెతలు ; 
కలిసి వచ్చే కాలానికి నడిచి వచ్చే బిడ్డలు ;
కుంచం వడ్లు ఉంటే కుడికొప్పు ; అడ్డెడు ఉంటే ఎడమ కొప్పు ;