కమ్మని ఇంగువ - 25

సహస్ర వేధె జతుకం బాహ్లీకం హిఙ్గు రామఠం||

1] సహస్రం బహుతరమపి శాకాదికం విధ్యతి - స్వగంధేన పరివాసయ తీతి సహస్ర వేధి.

 ఇ. న. అనేకములైన శాకాదులను [= కూరలు, ఆహారపదార్ధాలు] తన పరిమళము చేత వాసింపజేయునది ;;

2] సహస్రమపి విధ్యతి రోగానితివా సహస్ర వేధి.

వ్యధ తాడనే = అనేక రోగాలని చెరిచేది ;;

3] వృక్ష విశేషాత్ జాయత ఇతి జతుకం. జనీ ప్రాదుర్భావే = 

చెట్లు విశేషాల వలన పుట్టేది  ;;

4] బాహ్లిక దేశే భవత్వాత్ బాహ్లీకం =

*బాహ్లిక దేశమున పుట్టినది ; పా.

&  బాహ్లికం. హినోతి గంధేన గృహాంతరం గచ్ఛతీతి హింగు.  ఉ. న.హిగతౌ = 

= పరిమళం చేత గృహాంతరమును పొందునది ; 

న స్త్రీ హింగుః - అనే అన్య తంత్రం వలన పుంలింగము &

5] *రామఠ దేశే భవేత్ = రమఠ దేశమునందు జనించినది ;

ఈ ఐదు - ఇంగువ పేర్లు ;;    

 i,  ii, iii, iv, vi - vii -viii - ix - x - xi - xii - xiii  🏆 ఽఽఽ ఽ ఽ ఽ ౡౡౡౡౡౡ ====== , 

kammani imguwa - 25 [PART - 1 } ;-  

sahasra weadhe jatukam baahliikam hi~mgu raamaTham||

1] sahasram bahutaramapi SAkAdikam widhyati - swagamdheana pariwaasaya teeti sahasra weadhi.  i. na. 

aneakamulaina SAkAdulanu [= kuuralu, aahaarapadaardhaalu] tana parimaLamu ceata waasimpajeayunadi ;;

2] sahasramapi widhyati roagaanitiwaa sahasra weadhi.

wyadha tADanE = aneaka roagaalani cericeadi ;;

3] wRksha wiSEshaat jaayata iti jatukam. janee praadurBAwE = 

ceTlu wiSEshAla walana puTTEdi  ;;

4] baahlika dESea Bawatwaat bAhleekam =

*bAhlika dESamuna puTTinadi ; paa.

&  bAhlikam. hinoati gamdheana gRhaamtaram gacCateeti himgu.  u. na.higatau = 

= parimalham ceata gRhaamtaramunu pomdunadi ; 

na stree himgu@h - anea anya tamtram walana pumlimgamu &

5] *raamaTha dESE BawEt = ramaTha dESamunamdu janimcinadi ;

ee aidu - imguwa pearlu ;

 १  २  ३  ४  ५  ६   ७   ८  ९  १०   🏆 ౧  ౨  ౩  ౪   ౫  ౬ ౭  ౮  ౯  ౧౦   ; 

& కమ్మని ఇంగువ  - 25 ;- PART - 1  ; & 

& prev =  prev ;- తాపసి ఫలం - గార చెట్టు - 24 ;- 1] ఇఙ్గుదీ||ప్స|| తాపస తరుః ||పు|| - శ్లోకం 45 ; వనౌషధి వర్గం, అమరకోశం ; ; 2] గార చెట్టు ;; పుల్లింగమున = ఇంగుదః ;- Brale ;-

తాపసి ఫలం - గార చెట్టు - 24

1] ఇఙ్గుదీ||ప్స|| తాపస తరుః ||పు|| - శ్లోకం 45 ; వనౌషధి వర్గం, అమరకోశం ; ; 

2] గార చెట్టు ;; పుల్లింగమున = ఇంగుదః ;- Brale ;-

& అధ ద్వయో ;-  ఇఙ్గుదీ||ప్స|| తాపస తరుః - 

ఇఙ్గత్యూర్ధ్వం గచ్ఛతీతి ఇఙ్గుదీ. ఈ. సీ.

ఇగి లిగి గత్యార్ధాః. = ఊర్ధ్వంగా వెళ్ళునది ;

2] తపస్వి జనోపయుజ్య మానత్వాత్ తాపస తరుః = 

తాపసులకు ఉపయోగించే పళ్ళు కలిగినది ;; ఈ  ౨  = రెండు [ 2 ]  గారచెట్టు పేర్లు ;;             १  २  ३  ४  ५  ६   ७   ८  ९  १०  - ౧  ౨  ౩  ౪   ౫  ౬ ౭  ౮  ౯  ౧౦  ; 

A]  సరస్వతీ నదీ తీరమున ప్రాధమికంగా నెలకొన్నవి - ఈ తాపస తరువులైన గారచెట్లు ; 

B] ఇసుక మైదానాలలో, పొడి ప్రదేశాలలో - పశ్చిమ రాజస్థాన్, పశ్చిమ బెంగాల్, మహారాష్ట్ర - మున్నగు జాగాలలో పెరుగుతుంది. 

రేగుపళ్ళ వలె కనిపించే ముళ్ళ చెట్టు - సతత హరిత వృక్షం ఇది.

🎻🎻మునుపు చెప్పినట్లు - [ప్రధమ సోపాన శ్లోకము ] 

ఐదు ప్రధాన తరువుల పండ్లులో ఈ "గారచెట్టు - పండు" కూడా ఒకటి. 

5] ఇంగుదస్య ఫలం "ఐఙ్గుదం" ;- గారపండు - ఐఙ్గుదం ఫలం ;; &

extra ;- Vedio ;- < చెట్టు / మంగ/ గార చెట్టు /ఇంగూది తైలం చెట్టు Balanites aegyptiaca; > ;;  

చెట్టు / మంగ/ గార చెట్టు /ఇంగూది తైలం చెట్టు Balanites aegyptiaca ;- 

💦 గార చెట్టు - కాయలలోని గుజ్జు ;- జిగురు గా ఉంటుంది - ఈ జిగట పదార్ధంతో వస్త్రాలు ఉతికేవారు. & నమిలి తింటే - పళ్ళు [teeth] - పళ్ళు [teeth]  దంతాలు లోని గార & పళ్ళ పాచి పోతాయి.  [ * crust/ tartar of teeth ] ; &

& + <  గార చెట్టు| వానరులు తిన్న కాయలు| ఔషధాలు గని|అనువంశిక ఆయుర్వేదం > vedio ;; 

💦 EXTRA ;- kk గార చెట్టు ;-సంస్కృతం ;- इङ्गुद ;- ఇంగుద, హింగుపత్రం, విశాకాంత, అనిలాంతక, గౌర, సుపుత్ర, తిక్త, తింగుడ, తిల్వాక,  భల్లాతక* ; భల్లాతకీ ;; 

హిందీ ;- హింగాబెత్, ఇంగుదీ, హింగోలీ ;;

తెలుగు = గారచెట్టు ;; శాస్త్రీయ నామం ;-`Balanites roxburghii ;; 

         ద్వితీయ కాండం - వనౌషధి వర్గము -  =  శ్లోకం 45 ;;  

based on Morphology :- तीक्ष्णकण्डक, भल्लकः ;; 💦  ; 

based on properties, actions ;-  ततक्तमज्जा  ; 

Fruits = Balanitiesin - A B C D & E ;

వనౌషధి వర్గం, అమరకోశం - 24 ; 

==============================,

taapasi phalam - gaara ceTTu - 24 ;- 

1] imgudee||psa|| taapasa taru@h||pu|| Sloakam ;;

2] gaaraceTTu - pullimgamuna = imguda@h ;- `bramble` ;;

3] imgudasya phalam "ai~mgudam" ;- gaarapamDu - ai~mgudam Palam ;; & 

4]] bRhatyaa@h Palam - "bArhatam" = mulakapamDu -

iwi warusagaa aSwatthAdi phalamula naamamulu. ;  🎻

🎻 A]  saraswatee nadee teeramuna praadhamikamgaa nelakonnawi - ee taapasa taruwulaina gaaraceTlu ;

B]  isuka maidaanaalaloa, poDi pradESaalalO - paScima raajasthaan, paScima bemgaal, mahaaraashTra - munnagu jaagaalaloa perugutumdi. reagupaLLa wale kanipimcea muLLa ceTTu - satata harita wRksham idi. 

munupu ceppinaTlu - [pradhama soapaana SlOkamu ] aidu pradhaana taruwula pamDlu loa ee "gaaraceTTu - pamDu" kUDA okaTi. 

   imgudasya phalam "ai~mgudam" ;- gaarapamDu - ai~mgudam Palam ;; 

extra ;- gaara ceTTu - kaayalaloani gujju ;- jiguru gaa umTumdi - ee jigaTa padaardhamtoa wastraalu utikeawaaru. & namili timTea - paLLu [`teeth`] yokka gaara, paaci poataayi.

EXTRA ;- `telugu = gaaraceTTu ;; SAstreeya naamam ;- `Balanites roxburghii ;; 

samskRtam ;- इङ्गुद ;- imguda, himgupatram, wiSAkaamta, anilaamtaka, gaura, suputra, tikta, timguDa, tilwaaka, BallAtaka*,  BallAtakI ;

 i,  ii, iii, iv, vi - vii -viii - ix - x - xi - xii - xiii  🏆 ఽఽఽ ఽ ఽ ఽ ౡౡౡౡౡౡ ;

& PREV ;- PREV ;- కిలిమం, జిగురు పాల చెట్టు - 23 ;-  

  శ్రీవాసో వృక్ష ధూపోఽపి శ్రీవేష్ట సరళ ద్రవౌ|  

కిలిమం, జిగురు పాల చెట్టు - 23

 శ్రీవాసో వృక్ష ధూపోఽపి శ్రీవేష్ట సరళ ద్రవౌ|

సరళ దేవదారు పయో వికారాత్ పాయసః -

సరళ దేవదారువుల యొక్క 

   [కాండము యొక్క బెరడు నుండి వచ్చే ] పాల వలన పుట్టినది ;;

౧] సౌభాగ్య హేతుత్వేన శ్రియః వాసః శ్రీవాసః =

సౌభాగ్య కారణం అగుటచే లక్ష్మీదేవికి స్థానం ఐనది ;;

౨] వృక్షాజ్జాతో ధూపః = వృక్షము వలన పుట్టిన ధూపము ;; 

౩] శ్రియా వేష్టతే శ్రీవేష్టః, వేష్టనే. శ్రీమహాలక్ష్మి చేత చుట్టబడునది ;; 

౪] సరళ వృక్షస్య ద్రవో నిర్యాసః = సరళ ద్రవః. =

సరళ దేవ తరువు యొక్క కిలిమం = బంక = gum ;; 

&                   అథ పాయసః ;

ఈ ౫ = ఐదు {{సరళ}} దేవదారు జిగురుతో చేసినట్టి - ధూప ద్రవ్యము పేర్లు ;; 

extra ;- LINK ;- ౭  = సప్త  దేవదారు పేర్లు - देवदार ;; 

కిలిమం, జిగురు పాల చెట్టు - 23 ;; 

========================== ,

                        wR kilimam, jiguru paala ceTTu ; - 23 ;- 

SrIwaasO wRksha dhuupOఽpi SrIwEshTa saraLa drawau|

saraLa deawadAru payoa wikaaraat paayasa@h -

saraLa deawadAruwula yokka [kaamDamu yokka beraDu numDi waccea ] paala walana puTTinadi ;;

౧] sauBAgya heatutweana Sriya@h wAsa@h SrIwAsa@h =

sauBAgya kAraNam aguTacE laxmeedeawiki sthaanam ainadi ;;

౨] wRkshaajjaatoa dhuupa@h = 

wRkshamu walana puTTina dhUpamu ;; 

౩] Sriyaa wEshTatea SrIwEshTa@h, weashTanE. SrImahaalaxmi cEta cuTTabaDunadi ;; 

౪] saraLa dwRkshasya drawoa - nityAsa@h =araLa drawa@h. =

saraLa deawa taruwu yokka kilimam = bamka = `gum` ;; 

I ౫ = aidu {{saraLa}} deawadAru jigurutoa ceasinaTTi - dhUpa drawyamu pearlu - 23 ;;

देवदार ;;  seven names of DEODAR tree ;;

౧ - ౨ - ౩ -  ౪  - ౫  - ౬  - ౭  - ౮ - ౯ - ౧౦  ;  ౡౡౡౡౡౡ - ఽఽఽ ఽ ఽ ఽ ; 

💦PREV = తైలపర్ణం hills - 22 = ద్వితీయ కాండం - మనుష్య వర్గం - 131 [౧౩౧ ] శ్లోకం ;; 💦 తైల పర్ణిక* గోశీర్షే హరిచందన మస్త్రియామ్|

AAyurved plants  - ఆయుర్వేదం చెట్లు ;

హరిచందనం, తైలపర్ణం hills - 22

ద్వితీయ కాండం - మనుష్య వర్గం - 131 [౧౩౧ ] శ్లోకం ;; 💦 

k💦 తైల పర్ణిక* గోశీర్షే హరిచందన మస్త్రియామ్|

మలయైక దేశే* తైలపర్ణాఖ్య గిరౌ - భవం తైలపర్ణికం||

భావము ;- మలయమునకు అవయవమైన తైలవర్ణము - అనేపర్వతమున పుట్టినది.

౧]  గోశీర్షాకారే మలయశృంగే భవం  గోశీర్షం ;; =

=  గోవు శిరస్సు వంటి మలయశృంగము [ కొండ శిఖరం ] లో పుట్టినది ;; 

మిక్కిలి వాసన కల చందనము ;;

౨] హరివర్ణం చందనం హరిచందనం = అ. ప్న. కపిలవర్ణము కలచందనము ;;

౩] మామిడి పండు వాసన కలిగినట్టి - పసుపు వన్నె కల చందనం / గంధము ;; 

💦 ఈ మూడు [3] పసుపు చాయ కలిగినట్టి శ్రీగంధము - పేర్లు 

అని కొందరి అభిప్రాయాలు ;    

ద్వితీయ కాండం - మనుష్య వర్గము - 131 [౧౩౧ శ్లోకం ] ;;  &

EXTRA ;- తైల పర్ణం ;- 1] - tailparna is known as Karpoor-maranam  = కర్పూర సారం ;

2] నీలగిరి పర్వతశ్రేణులలో ఉన్న మొక్క - ఆయుర్వేద - ఔషధ ప్రక్రియలకు ఉపయోగించే తైలపర్ణ మూలికలను పరిశోధనలు చేస్తున్నారు.

💦 prev follow ;-  పారిజాత తరువు దేవ వృక్షాలలో ఒకటి ;

పంచైతే దేవతరవో మందారః పారిజాతకః|

సంతానః కల్పవృక్షశ్చ పుంసి వా హరిచందనం|| - 50 శ్లోకం ;- 

ప్రధమ కాండం - స్వర్గ వర్గం - 50 శ్లోకం ;; 

;============================, 

          haricandanam, tailaparNam `hills` - 22 ;- 

💦 taila parNika* gOSIrshE haricandana mastriyAmm|

malayaika dESE* tailaparNAKya girau - bhawam tailaparNikam||

💦 BAwamu ;- malayamunaku awayawamaina tailawarNamu - aneaparwatamuna puTTinadi.

౧]  gOSIrshaakaarE malayaSRmgE bhawam  gOSIrsham ;; =

=  gOwu Sirassu wamTi malayaSRmgamu [ komDa Sikharam ] loa puTTinadi ;; mikkili waasana kala camdanamu ;;

౨] hariwarNam candanam haricandanam = a. pna. kapilawarNamu kalacamdanamu ;;

౩] maamiDi pamDu waasana kaliginaTTi - pasupu wanne kala camdanam / gamdhamu ;; 

💦 ee mUDu [3] pasupu caaya kaliginaTTi SrIgamdhamu - pErlu ani komdari aBiprAyaalu ;              `[old buk - new buk = 431 & 48 pages ] ;; kusuma ;;;;;;`

`💦 prev follow `;-  pArijAta taruwu deawa wRkshaalaloa okaTi ;

pamcaitea deawatarawoa mamdaara@h pArijAtaka@h|

samtaana@h kalpawRkshaSca pumsi waa haricamdanam|| - 50 Sloakam ;- 

pradhama kAMDam - swarga wargam - 50 Sloakam ;; 

& dwitIya kAMDam - manushya wargam - 131 [౧౩౧ ] Sloakam ;; 💦

EXTRA ;- 1] tailparna is known as Karpoor-maranam  = కర్పూర సారం ;

2] neelagiri parwataSrENulalO unna mokka - aayurweada - aushadha prakriyalaku upayoagimcea tailaparNa muulikalanu pariSOdhanalu ceastunnaaru.

~ LINK ;- నీలగిరి - తైల పర్ణం ;- కర్పూరం ;

niilagiri - taila parNam ;- karpuuram ;-

Part - 3 ;- =   హరిచందనం, తైలపర్ణం hills - 22 ;

PREV =  దేవదారు, GUM Tree - 21;-  శక్ర పాదపః పారిభద్రకః|| భద్రదారు ద్రుకిలిమం* పీతదారు ... ;;  

దేవదారు, GUM Tree - 21

శక్ర పాదపః పారిభద్రకః||

భద్రదారు ద్రుకిలిమం* పీతదారు చ దారు చ||

పూతికాష్ఠం చ సప్త స్యుర్దేవదారుణి||

[ Deodar = Uvaria longifolia - commonly called Deodar ;;

        Cedrus Deodara ;; & దేవ = Divine/ Godly tree -  & దారు = tree ;;  ]

          ద్వితీయకాండం - వనౌషధి వర్గం - 99 శ్లోకం ;- అమరకోశం ;;

భద్రదారు ద్రుకిలిమం పీతదారు [పా] పూతిదారు - దారు పూతికాష్ఠం |న| 

            ౭  = సప్త  దేవదారు పేర్లు - देवदार ;;  seven names of DEODAR tree ; 

భావము ;- శక్రస్య ప్రియః పాదపః = ఇంద్రునికి ప్రియమైన వృక్షరాజము ;

1] పారి నిష్ఠాం ప్రాప్తం భద్ర మస్య పారిభద్రకః = 

             అంతట  పూర్ణమైనట్టి శుభము కలిగినది 

2] భద్రం చ తత్ దారు చ భద్ర దారు. ఉ.న. శుభమైన చెక్క కొయ్య ; 

3] ద్రౌ స్కంద్కంధే కిలిమం = కొమ్మలందు బంక [gum] కలది ;; 

"దేవదారు స్మృతం దారు సురాహ్యం కిలిమం* చత" దితి ధన్వంతరిః.  💦

4] పీతవర్ణం దారు - పీతదారు = పచ్చని దారువు ;;   

పా. పూతిదారు.

5] దీర్యత ఇతి దారు ;; దౄ విదారణే. చీల్చబడినది ;; 

6] పూతి ఉగ్రగంధం కాష్ఠమన్యేతి పూతికాష్ఠం  = 

తీక్షణం - ఉగ్రగంధం [వాసన] కల చెక్కకలది ; 

7] దేవానాం దారు దేవదారు = అయఽం పుంలింగేపి ;

"అముం పురః పశ్యసి దేవదారుం - అని కాళిదాసు వర్ణన ;;

ఈ ౬ [ six = 6] దేవదారు మహా వృక్ష నామములు ;;

clestrial tree - పార్ట్ - 2 ;- ద్వితీయకాండం - వనౌషధి వర్గం - 99 శ్లోకం ;- అమరకోశం ;;

extra ;-  1] అగస్త్య , మార్కండేయ మహర్షులు దేవదారు తరు సంపద వృద్ధి చేసిన మూల పురుషులు ; देवदार ;;

2] ఈ దేవతల చెట్లు కు హిమాలయాలు నెలవులు - ; హిమశృంగములపై ఉన్న మాహా వృక్షరాజా లు - దేవదారు తరువులు  देवदार ;;

3] కిలిమం* ->  ప్రసిద్ధమైన కిలిమంజారో పర్వతాలు - ఆఫ్రికాలో ఉన్నవి.   ;; 

===================================,

Sakra paadapa@h paaribhadraka@h||

Sakrasya priya@h paadapa@h =

             imdruniki priyamaina wRksharaajamu ;

bhadradaaru drukilimam peetadaaru [paa] pUtidAru -

daaru puutikaashTham |na| ౭  = sapta syurdeawadaaruNi|| 

[ Deodar = Uvaria longifolia - commonly called Deodar ;;

            ౭  = సప్త  దేవదారు పేర్లు - देवदार ;;  seven names of DEODAR tree ; 

        Cedrus Deodara ;; & దేవ = Divine/ Godly tree -  & daaru = tree ;;  ]

BAwamu ;-  pUrNa SuBamaina  daaruwu ;; 

1] paari nishThAM praaptam bhadra masya paaribhadraka@h = 

amtaTa  pUrNamainaTTi SuBamu kaliginadi ; 

2] bhadram ca tat daaru ca bhadra daaru. u.na. SuBamaina cekka koyya ; 

3] drau skamdkamdhea kilimam = kommalamdu bamka [`gum`] kaladi ;; 

"dEwadaaru smRtam daaru suraahyam kilimam* cata" diti dhanwamtari@h.

4] peetawarNam daaru - peetadaaru = paccani daaruwu ;;   

paa. puutidaaru.

5] deeryata iti daaru ;; dRU widaaraNE. ceelcabaDinadi ;; 

6] puuti ugragandham kaashThamanyeati puutikaashTham  = 

teekshaNam - ugragamdham [waasana] kala cekkakaladi ; 

7] deawaanaam daaru deawadaaru = ayaఽm pumlimgeapi ;

"amum pura@h paSyasi deawadaarum - ani kaalhidaasu warNana ;;

ee ౬ [ six = 6] deawadaaru mahaa wRksha naamamulu ;; 

`extra`;-  1] agastya , maarkamDEya maharshulu deawadaaru taru sampada wRddhi ceasina muula purushulu ;

2] देवदार ;; ee deawatala ceTlu ku himaalayaalu nelawulu - ;himaSRmgamulapai unna maaahaa wRksharaajaa lu - deawadaaru taruwulu  देवदार ;;

3] kilimam* ->  prasiddhamaina kilimamjaaroa parwataalu - aafrikaaloa unnawi. 

౨ - ౩ -  ౪  - ౫  - ౬  - ౭  - ౮ - ౯ - ౧౦  ;  ౡౡౡౡౡౡ - ఽఽఽ ఽ ఽ ఽ ; 

దేవదారు, GUM Tree - 21  ;; = Devadaaru, Gum tree - 21 ;;  

clestrial tree - పార్ట్ - 2 ;-  dwitIyakAMDam - wanaushadhi wargam - amarakOSam ;;  99 SlOkam -

prev ;- దేవవృక్షం పారిజాతం - 20 = పంచైతే దేవతరవో మందారః పారిజాతకః| సంతానః కల్పవృక్షశ్చ పుంసి వా హరిచందనం||  అమరకోశం - ప్రధమ కాండం - స్వర్గ వర్గం - 50 శ్లోకం ;; [ పార్ట్ - 1 ] ;- 

LINK ~ agastya, markandeya - Deodar grand trees ; 

దేవవృక్షం పారిజాతం - 20

పారిజాత తరువు దేవ వృక్షాలలో ఒకటి ;

పంచైతే దేవతరవో మందారః పారిజాతకః|

సంతానః కల్పవృక్షశ్చ పుంసి వా హరిచందనం||  💦💧💦

అమరకోశం - ప్రధమ కాండం - స్వర్గ వర్గం - 50 శ్లోకం ;

1] మదంతి మోదంతే అనేనేతి మందారః

 = దీనిచేత మోదమును పొందుదురు.

2] మదిస్తుతి మోద మద స్వప్న కాంతి గతిషు ; 

మంద్యతే స్తూయత ఇతివా = స్తోత్రము చేయబడునది.

1] పారోఽస్తీతి పారీ. పారముదక మస్మిన్న స్తీతి వా పారీ సముద్రః,

తస్మాజ్జాతః పారిజాతః స ఏవ పారిజాతకః = అంబుధి [sea] వలన పుట్టినది ;;

2] సమ్యక్తనోత్వాంఛితమితి సంతానః ; 

          లెస్సగా అభీష్టమును ఇచ్చేది ;; తను విస్తారే ;

3] కల్పయతి వాంఛితమితి కల్పః ;

సచాసౌ వృక్షశ్చ కల్పవృక్షః = 

వాంఛిత ఫలములను కల్పించే తరువు ;;  క్ల్ ప క్ల్ ప్తౌ ;

4] హరిమింద్రం చందయతి ఆహ్లాదయతీతి హరిచందనం ;; 

అ-ప్న. ఇంద్రుని సంతోషింపజేసేది ;

చది ఆహ్లాదే, పుంసివా ; 

ఏతే  పంచ దేవ తరవః = ఇవి పంచ దేవ తరువులు ; 

ఈ ఐదు = ౫  - పవిత్ర వృక్షములు ; 

అమరకోశం - ప్రధమకాండం - స్వర్గవర్గం = 50 శ్లోకమ్ ;; పార్ట్ - 1 ;  

EXTRA ;- పారిజాతం పూలు కింద నేల మీద పడి ఉన్నా కూడా, 

పరమాత్ముని పూజకు వినియోగించ వచ్చు - 

ఎందుకంటే - 5 *దేవతా చెట్లు లో పారిజాతం కూడా ఒకటి గనుక. 

& 💦* 5 *దేవతా చెట్లు ;- 1]  పారిజాతం ; 2] మందారం ; 3] సంతాన వృక్షం ;

4] కల్పవృక్షం ; 5] హరిచందనం తరువు  💦 ; 

& దేవతా వృక్షం  = Celestrial trees ; 

====================== ,

deawawRksham paarijaatam - 20 ; 

 pArijAta taruwu deawa wRkshaalaloa okaTi ;

pamcaitea deawatarawoa mamdaara@h pArijAtaka@h|

samtaana@h kalpawRkshaSca pumsi waa haricamdanam||

amara koaSam - pradhama kAMDam - swarga wargam - 50 Sloakam ;;

1] madamti moadamtea aneaneati mamdaara@h =

 deeniceata  moadamunu pomduduru. 

2] madistuti moada mada swapna kaamti gatishu ; 

mamdyatea stuuyata itiwaa = 

stoatramu ceayabaDunadi.

& + 1] paroa ఽsteeti paaree. paaramudaka masminna steeti waa paaree samudra@h,

tasmaajjaata @h paarijaata@h 

1] paaroaఽsteeti paaree. paaramudaka masminna steeti waa paaree samudra@h,

tasmaajjaata@h paarijaata@h sa eawa paarijaataka@h = 

ambudhi [`sea`] walana puTTinadi ;;

2] samyaktanoatwaamCitamiti samtaana@h ; 

lessagaa abheeshTamunu icceadi ;; tanu wistaarea ;

3] kalpayati wAMCitamiti kalpa@h ;

sacaasau wRkshaSca kalpawRksha@h = 

wAMCita falamulanu kalpimcea taruwu ;;

kl pa kl ptau ;

4] harimimdram camdayati aahlaadayateeti haricamdanam ;; 

a-pna. imdruni samtoashimpajeaseadi ;

cadi aahlaadea, pumsiwaa 

eatea  pamca deawa tarawa@h = iwi pamca deawa taruwulu ; PART - 1 ;

paarijaatam puulu kimda neala meeda paDi unnaa kUDA, paramaatmuni puujaku winiyoagimca waccu - emdukamTE - 5 deawataa ceTlu loa paarijaatam kUDA okaTi ganuka.  

♦️♦️ ;- ౧ - ౨ - ౩ -  ౪  - ౫  - ౬  - ౭  - ౮ - ౯ - ౧౦  ; ♻️

దేవ వృక్షం పారిజాతం - 20 ;;  & continue ...... , next essay = పార్ట్ - 2 ;;

పారిభద్రః - నింబతరుః - మందారః - పారిజాతకః|| పు|| ;; `Coral tree` ;; 

అమరకోశం - ద్వితీయకాండం - వనౌషధి వర్గం ;  

ౡౡౡౡౡౡ - ఽఽఽ ఽ ఽ ఽ -  ౧ - ౨ - ౩ -  ౪  - ౫  - ౬  - ౭  - ౮ - ౯ - ౧౦  ; 

దేవవృక్షం పారిజాతం - 20 ;  పార్ట్ - 1 ;

 prev = కాంచన మందార - 19 ;; కోవిదారే చమరికః -  ||శ్లోకమ్||

భూమిని [roots ] వ్రక్కలించేది ;  అమరకోశం - ద్వితీయ కాండం - వనౌషధివర్గం - 23 ;; 

LINK ;- CORAL TREE - పారిజాతం చెట్ట్లు - 

కాంచన మందార - 19

కోవిదారే చమరికః -  ||శ్లోకమ్|| 

    భూమిని [roots ] వ్రక్కలించేది ;  

 అమరకోశం - ద్వితీయ కాండం - వనౌషధివర్గం - 23 ;

1] చమర సదృశ మజరీత్వాచ్చమరికః ;- 

జూలు*ల వంటి పూలగుత్తులు కలిగినది ; = [& సింహం జూలు = lions mane ] ;; 

2] కుం భువం మూలైర్దళయతీతి కుద్దాలః - దళ విశరణే 

                  = వేళ్ళ చేత భూమిని వ్రక్కలించేది ;; 

3] యుగం యుగళం పత్రమస్య యుగపత్రకః||

            = జోడుగా ఉండేటటువంటి ఆకులు కలిగిఉన్నది.

ఈ నాలుగు పేర్లు - for ;- కోవిదార పుష్పము = ఎఱ్ఱకాంచన తరువు ;  

&  దేవ కాంచనం ;- ఈ చెట్టు - ప్రజాతి = బాహీనియా ; 

            శాస్తీయ నామం= Bauhinia purpura ;;

&  Mountain ebony ;; Bauhinia varigegata ;; 

& ఎఱ్ఱకాంచనం - దేవ కాంచనం - మందార పువ్వు -

ఈ ప్రజాతిపరంగా - పారిజాతం - అని కూడా - ప్రాచీన నిఘంటుకర్తలు - కొన్నిసార్లు వక్కాణించారు.

నేలకోతను నివారించ గల చెట్టు - నేపాల్ అడవులలో - అధికంగా పెంచుతుంటారు. 

Extra ;- 1] రామాయణం ;- శ్రీరాములు - 

రఘువంశ పాలకుల పతాకము* లోని చిహ్నము - ఈ "కోవిదారము" - 

అరణ్యవాసమునకు వెళ్తున్న అన్నయ్య కోసం - కోవిదార చిత్రం ఉన్న *ధ్వజము [టెక్కెము/ జెండా] ను పట్టుకుని, ప్రజలతో కూడి, వస్తున్నాడు. అతను పాదుకలను తలపైన పెట్టుకుని, వడివడిగా వస్తున్నాడు. దూరము నుండి చూస్తున్న లక్ష్మన్నకు - రెపరెపలాడ్తున్న జెండా మాత్రమే కనిపించింది - అదీ సంగతి -

లక్ష్మణుడు ఆ ధ్వజమును చూసి, "అన్నా! భరతుడు మన మీదికి దండెత్తి, వస్తున్నాడు." అని ఎలుగెత్తి అరుస్తూ చెప్పాడు.

లక్ష్మణుని అపోహ అది - కైకేయీ కుమారుడైన భరతుడు - అతి రాజ్యదాహం కలవాడని - పొరబాటు పడిన సన్నివేశం ఇది ;

ఈ ఘట్టాన్ని అద్భుతంగా రచించిన ఆదికవి వాల్మీకి వందన శతములు ; 

 2] * koiral - కొయిరాలో సుమం ; Nepal  దేశ ప్రసూనం - 

మనీషా కొయిరాలో - ప్రముఖ నటి - కొయిరాలో &

నేపాల్ ప్రజలకు  సుపరిచితమైన ఇంటి పేరు - కొయిరాలో ; 

ఇతర విశేషాలు ;- 15వ శతాబ్దం - వాసుదేవ ;

1] యోగసార సంగ్రహ - 2] చరకసంహిత ; 

3] కర్బుదార by - రాజనిఘంటు [verse 13, 99] ;  

4] నీలమత పురాణం ; శ్రీల విశ్వనాధ చక్రవర్తి - ప్రాచీన కాలం నుండి - 

బృందావనం లో - కోవిదార తరువులు విరివిగా పెంచబడినవి - అని తెలుస్తున్నది. 

*ఇది వృక్షముల వర్గమునకు చెందినదే - ఐనప్పటికీ పెరటితోటలలోను, 

ఉద్యానములలో సైతం ప్రత్యేక స్థానాన్ని కలిగివున్న చెట్టు ఈ కోవిదారం. 

& కోవిదార వృక్షం ;- మరాఠీ భాషలో - పర్యాయ పదాలు ;- ;- species of ebony ;- 

కూ ఓ సుందర ; కనకవేలి నాగ ;; వేలి తులసీ - ఇత్యాది నామములు కలవు.

& EXTRA ;- 1] *మందారై  దొన్నైస్[ [తమిళ్] =  [Cups make with leaves]  ;

కోవెలలో దైవములకు  భక్తులు ప్రసాదం, నైవేద్యాలను 

           మందారఆకుల దొన్నెలలో   ఇస్తారు. ; 

2] కన్నడం - బసవన్న పాద = ఈ చెట్టు ఆకుల షేప్ వలన - 

           & Camel foot అని కూడా ; 

REF ;- 3] Rohtwo Kanchan [ బెంగాలీ ] ;; রa] ক্ত কাঞ্চন (বৈজ্ঞানিক নাম: 

    Phanera variegata) (ইংরেজি: 

          orchid tree, camel's foot tree, kachnar and mountain-ebony) ;; 

                   b] Rokto Kanchan Ful (রক্ত কাঞ্চন ফুল) - Bauhinia variegata ;

& 

కావ్యములు - కోవిదారం ప్రస్తావనలు, ;- ఋతుసంహార [3 - 6 ] ;- 

                        చిత్తం విదారయతి కస్య న కోవిదారః ;;   & 

ఉత్తర రామచరితమ్  - మున్నగు అనేక సాహిత్యాలలో ఈ - కోవిదారం ప్రస్తావనలు, సుందర ఉపమానములతో - వర్ణనలు ఉన్నవి.

& ఆయుర్వేదం ;- కచ్‌నార్ గుగ్గుల్ - మున్నగునవి as medicines కలవు.

మందారమొగ్గలు - పచ్చడి ; తంబూలీ షర్బత్ ; కూరలు - ఎక్కువగా ఉత్తర భారతీయులు - 

హిమాలయ ప్రాంత ప్రజలు - నేపాల్ దేశీయులు విరివిగా - ఆహార పదార్ధాలుగా వాడుతుంటారు

==================================== ,  

koawidaarea camarika@h - ||శ్లోకమ్|| 

=  BUmini wrakkalimceadi ;   

amarakOSam - dwitIya kAmDam - wanaushadhiwargam - 23 ;

1] camara sadRSa majareetwaaccamarika@h ;-

 juulula wamTi puulaguttulu kaliginadi ;

2] kum bhuwam muulairdaLayateeti kuddaala@h - daLa wiSaraNE 

           = weaLLa cEta BUmini wrakkalimceadi ;; 

3] yugam yugaLam patramasya yugapatraka@h|| =

           joaDugA umDETaTuwamTi Akulu kaligiunnadi = 

ee naalugu pearlu - `for` ;- koawidaara pushpamu = e~r~rakaamcana taruwu ;  

deawa kaamcanam ;- ee ceTTu - prajaati = baaheeniyaa ; 

      SAstIya nAmam= `Bauhinia purpura ;;

&  Mountain ebony ;; Bauhinia varigegata ` ;; ,  

e~r~rakaamcanam - deawa kaamcanam - mamdaara puwwu -

ee prajaatiparamgaa - paarijaatam - ani kUDA - praaceena nighamTukartalu - konnisaarlu wakkANimcaaru.  

& nealakoatanu niwaarimca gala ceTTu - neapaal aDawulaloa - adhikamgaa pemcutumTAru.

Extra ;- raamaayaNam ;- Sreeraamulu - raghuwamSa paalakula pataakamu* loani cih namu - 

ee "koawidaaramu" - 

araNyawaasamunaku weLtunna annayya koasam - koawidaara citram unna 

*dhwajamu [Tekkemu/ jemDA] nu paTTukuni, prajalatoa kUDi, wastunnADu. 

atanu paadukalanu talapaina peTTukuni, waDiwaDigA wastunnADu.

duuramu numDi cuustunna lakshmannaku - reparepalADtunna 

jemDA mAtramE kanipimcimdi - adI samgati -

lakshmaNuDu aa dhwajamunu cuusi, "annA! BaratuDu mana meediki damDetti, wastunnADu." ani elugetti arustuu ceppADu.

lakshmaNuni apoaha adi - kaikeayee kumaaruDaina BaratuDu - ati raajyadaaham kalawADani - porabATu paDina sanniweaSam idi ;

ee GaTTAnni adbhutamgaa racimcina aadikawi waalmeeki wamdana Satamulu ;; 

2] koiral` - koyiraaloa sumam ; `Nepal ` dESa prasuunam - 

maneeshA koyiraaloa - pramukha naTi - koyiraaloa &

neapaal prajalaku  suparicitamaina imTi pearu - koyiraaloa ; 

itara wiSEshaalu ;- 15wa SatAbdam - waasudeawa ;

itara wiSEshaalu ;- 1] yoagasaara samgraha - 2] carakasam hita ; 

3] karbudaara `by` - raajanighamTu [`verse` 13, 99] ;  

4] neelamata purANam ; Sreela wiSwanaadha cakrawarti - praaceena kaalam numDi - bRmdaawanam loa - koawidaara taruwulu wiriwigaa pemcabaDinawi - ani telustunnadi. 

*idi wRkshamula wargamunaku cemdinadea - ainappaTikI ...... ,

 peraTitoaTalaloanu, udyaanamulaloa saitam pratyeaka sthaanaanni 

kaligiwunna ceTTu ee koawidaaram. 

& koawidaara wRksham ;- marAThI BAshalO - paryaaya padaalu ;- `species of ebony` ;- koo O sumdara ; kanakaweali naaga ;; weali tulasee - ityaadi naamamulu kalawu.

1] mamdaarai [tamiL] ;- madaaraitannais* [aakula kappulaloa 

       koawelaloa daiwamulaku bhaktulu naiweadyaalanu prasaadam istaaru. ;

            *donnais =  [Cups make with leaves]  ;

2] kannaDam - basawanna paada = ee ceTTu aakula sheap walana - & `Camel foot` ani kUDA name  ; 

3] `Rohtwo Kanchan` [ bemgaalee ] ; Rokto Kanchan Ful (রক্ত কাঞ্চন ফুল) - Bauhinia variegata ;; 

aayurweadam ;- kac^nAr guggul - munnagunawi kalawu.

mamdaaramoggalu - paccaDi ; tambuulee sharbat ; kuuralu - ekkuwagaa uttara BArateeyulu - 

himaalaya praamta prajalu - neapaal dESIyulu wiriwigaa - aahaara padaardhaalugaa wADutumTAru.

********************************************* ,

kaamcana mamdaara - 19 ; కాంచన మందార - 19 ; 

💠💠💠💠💠💠 🔆🔅🔆🔅🔆🔅

prev post =  మిరియాలు = మరీచం - 18 ;- 1] ధర్మపట్టణం* ముఖ్య పంట మిరియాలు ;

1, డిసెంబర్ 2025, సోమవారం ;

మిరియాలు = మరీచం - 18

1] ధర్మపట్టణం* ముఖ్య పంట మిరియాలు ;

2] భోజన కుతూహలం * - 17th century CE. BOOK about - food - customs - -

అథ వేల్లజం. ;- మరీచం [పా] మరిచం -  కోలకం - కృష్ణం -

 - ఊషణం [పా] - ఉషణం - ధార్మపత్తనం ||

& 1] ధర్మ పత్తనము నందు పుట్టినది ;- *ధర్మపత్తనే భవం ధార్మపత్తనం||

*ధర్మపత్తనం / ధార్మపత్తనం ;;

2] మరీచం కోలకం ధార్మపత్తనం మరీచం సమం|| [రభసుడు చెప్పినది] ;

3] కోలక సంఘీ భవతీతి కోల@| కుల సంఘాతే|| =

సంఘం [గుంపు/ గుత్తి] గా ఉండునది ;

4] కృష్ణవర్ణత్వాత్ కృష్ణం =

నల్లని రంగు కలది ;; 5] ఉషతి తాపయ తీతి ఊషణం - ఉపదాహే|| =

తపించునది, హ్రస్వాదియు, దీర్ఘాదియును కలదు ;; 

ఈ 5 [ఆరు] మిరియాలపేళ్ళు ;; & peppar - family ;- Piper nigum ✊✋✌;   

&  ఆయా పంటలు, ఆయా ప్రదేశాలలో ఎక్కువగా పండుతుంటాయి. 

శ్లోకబద్ధం చేయడం వలన - మనకు ఈ నాటికీ - మన దేశంలోని భౌగోళిక స్వరూపాదులు అర్ధం ఔతున్నవి.

Extra matters ;- 1] ధర్మపట్టణం* ముఖ్య పంట మిరియాలు - అమరకోశం ఇత్యాది గ్రంధములు నుడినవి.

& 2] భోజన కుతూహలం * ;- भोजनकुतूहल ;- మరాఠీ బ్రాహ్మణ రచయిత - రఘునాధ సూరి ; ;  17th century CE. ;; భోజన కుతూహలం - book about - food cooking, customs to follow ;

1] ధర్మపట్టణం*  ;- పట్టణం ;- కేరళ - ఎర్నాకుళం - near చెండమంగళం ; 

 3] మిరియాల పంటకు - మసాలా దినుసుల పంటలకు society లో ఉన్నత స్థానం ఉన్నది.

మిరియాలు వ్యాపారిని కులపెద్ద గా ఎంచబడేవాడు.

pepper వ్యాపారి = వాడ నాయకుడు 👃👃"పెంఘులు" 🕋అనేవారు.

============================= ,

miriyaalu, mareecam - PEPPER - 18 ;- 

atha wealajam. ;-

mareecam [paa] maricam -  kOlakam - kRshNam -

 - uushaNam [paa] - ushaNam - dhaarmapattanam ||na|| - ౬ - 

ee miriyaala pELLu ;- `names of PEPPAR 

& 1] dharma pattanamu namdu puTTinadi ;- *dharmapattanE Bawam dhaarmapattanam||

*dharmapattanam / dhaarmapattanam ;;

2] mareecam kOlakam dhaarmapattanam mareecam samam|| [rabhasuDu ceppinadi] ; ''''''

3] kOlaka samghee bhawateeti kOla@| kula samGAtE|| =

samgham [gumpu/ gutti] gaa umDunadi ;

4] kRshNawarNatwaat kRshNam =

nallani ramgu kaladi ;; 5] ushati taapaya teeti uushaNam - upadAhE|| =

tapimcunadi, hraswaadiyu, deerGAdiyunu kaladu ;; 

ee 5 [ aaru] miriyaala pELLu ;; 🏆

aayaa pamTalu, aayaa pradeaSAlalO ekkuwagaa pamDutumTAyi. 

Sloakabaddham ceayaDam walana - manaku ee nATikI - mana dESamloani bhaugoaLika swaruupAdulu ardham autunnawi.

Extra matters ;-  1] dharmapaTTaNam mukhya pamTa miriyaalu - amarakoaSam ityaadi gramdhamulu nuDinawi.

& 2] BOjana kutuuhalam ;;  भोजनकुतूहल ;- marAThI brAhmaNa racayita - raghunaadha suuri ;; ` 17th century CE.  ` ;;   

3] miriyaala pamTaku - masaalaa dinusula pamTalaku `society` loa unnata sthaanam unnadi.

miriyaalu wyaapaarini kulapedda gaa emcabaDEwADu.  

`pepper`wyaapaari - wADanaayakuDu "pemGulu" aneawaaaru. 

& మిరియాలు ;  మరీచం - 18 ; & prev ; అవంతీ సోమం = షర్బత్ - 17  ;

Link ;-  భోజన కుతూహలం - 

అవంతీ సోమం = షర్బత్ - 17

 ఆరనాళక సౌవీర ]కుల్మా షాభిషుతాని చ|

అవన్ తీ సోమ ధాన్యామ్ల కుఞ్జలాని చ కాఞ్జి కే||

ఈ శ్లోకం - చరిత్రకారులకు ఎంతో ఉపయుక్తమైనది. ఏ ఏ ప్రాంతాలలో ఏ ఏ పంటలు - ధాన్యాలు - చెట్లు సహజసిద్ధంగా ఉన్నవో - ప్రజలకు అందించినవి.

ఆ నాటి హిందూ దేశంలోని - భూమి స్వాభావికత - మున్నగు అనేక విశేషాల నిధి అమరకోశం - వంటి మహా గ్రంధములు. 

ఇక ఈ శ్లోక వివరములను చూద్దామా!?

ఇంతకు ముందు - సువీర దేశం పంటలు - గురించి చెప్పుకున్నాము ...... ,

 సౌవీరం బదరం కోలమ్మ్||  ;- వనౌషధివర్గము ; - 36 ;; 

రేగుపళ్ళు అధికంగా పండే ప్రదేశం - సువీరదేశం - 

అదే మాదిరిగా - ఆ సీమలలో ఆహార  పదార్ధముల అలవాట్లు, అభిరుచులు 💢💁💃 తెలిపే ఈ శ్లోకం - చరిత్ర పరిశోధనలకు అందిన అమూల్ వజ్రం అని 

డంకాపథంగా చెప్పగలము. ఇక మళ్ళీ ప్రస్తుతానికి వద్దాము ;-

కుల్మాషై రభిషూయతే పరివాస్యత ఇతి కుల్మాషుతం. షుఞ్ ;

అభిషవే =  అడవి మినుములలో నూరబడేది ;

కుల్మాషము, అభిషుతము - అని రెండు పేళ్ళు గా  కొందరి అభిప్రాయాలు

అవమాఖ్య దేశే ప్రాయేణ సూయత ఇతి - అవంతీసోమం ->

షూఙ్ ప్రాణి ప్రసవే ;-

అవంతీ దేశములో తరచుగా పుట్టేది ;;

అమ్లీభూత ధాన్యత్వాత్ ధాన్యామ్లం = పులిసిన ధాన్య జలము ;

కుత్సితం జలం కుంజలం = పులిసిన ధాన్య జలము ;

కుత్సితం జలం కుంజలం = కుత్సితమ్మైన జలము ;;

కేన జలేన అంజికా అభివ్యక్తిరస్యేతి కాంచికం ;- 

జలము చేత అభివ్యక్తి కలది. పా. కాంచికం.

ఈ 9 [తొమ్మిది ] కలి పేర్లు = పులియబెట్టిన కడుగు నీళ్ళు 💦💦

👀💁 ;  "అవంతీ సోమం" - పానీయాన్ని - అవంతి సీమలలో తరచుగా - 

పులిసిన ధాన్య జలము - [మినుములు వంటి చిరు ధాన్యాలను నానబెట్టిన నీరు వాడి, పానీయాలను చేసుకునేవారు.  

ఈ ఆహారం తయారీ - ఈ అవంతి - సింధు - సువీరం [మధ్యప్రదేశ్ - ఉజ్జయినీ భూమి] 

places లో ప్రాచీన కాలములో ఉన్నది.

EXTRA ;- A] సౌవీరం బదరం కోలమ్మ్||  ;- వనౌషధివర్గము ; - 36 ;; 

*సువీరుడు ;- శిబి చక్రవర్తి రెండవ కొడుకు & సువీర పాలిత సీమ = సౌవీరము ; 

సువీరం - అను దేశమునందు ఎక్కువగా పండే పళ్ళు = రేగుపళ్ళు ; &

 రేగిపళ్ళు ఎక్కువగా పండే నేల అది & సువీరుడు ప్రభువు - 

కనుక ఆ దేశం "సౌవీర దేశం" ఐనది -  * [ పురాణ నామ చంద్రిక ]  ;;

&  Extra ;- 1] అవంతీ దేశం - వాసవదత్త, ఉదయనుడు - పరిణయ కథ - ప్రసిద్ధం ఐనది ; 

2] సౌవీరదేశం = సింధుదేశం రాజు ;  జయద్రధుడు - 

దుర్యోధన/ కౌరవుల చెల్లెలు దుస్సల భర్త ; [మహాభారతం / జయమ్ - కావ్య ] ;; 

& దేశము - వృక్షాలు, పళ్ళు ; 

=============================== ,

awamtI stOmam = sharbut - 17 ; 

aaranALaka sauwIra ]kulmA shABishutaani ca|

awan tI sOma dhaanyaamm la ku~njalaani ca kaa~nji kE||

ee Sloakam - caritrakaarulaku emtoa upayuktamainadi. ea ea praamtaalaoa ea ea pamTalu - dhaanyaalu - ceTlu sahajasiddhamgaa unnawoa - prajalaku amdimcinawi.

 aa nATi himduu dESamloani - BUmi swaabhaawikata - munnagu aneaka wiSEshaala nidhi amarakoaSam - wamTi mahaa gramdhamulu. 

ika ee Sloaka wiwaramulanu cuuddaamA!?

imtaku mumdu -

suweera dESam pamTalu - gurimci ceppukunnaamu ...... ,

 sauweeram badaram kOlamm||  ;- wanaushadhiwargamu ; - 36 ;; 

reagupaLLu adhikamgaa pamDE pradESam - suweeradESam - 

adea maadirigaa - aa seemalaloa aahaara padaardhamula alawATlu, abhiruculu telipea ee SlOkam - caritra pariSOdhanalaku amdina amuul wajram ani DamkApathamgA ceppagalamu.

ika maLLI prastutaaniki waddaamu ;-

kulmaashai rabhishuuyatea pariwaasyata iti kulmaashutam. shu~n ;

abhishawea =  aDawi minumulaloa nuurabaDEdi ;

kulmaashamu, abhishutamu - ani remDu pELLu gA komdari abhipraayaalu ;

awamaaKya dESea praayENa suuyata iti - awamtIsOmam ->

shuu~m prANi prasawE ;-

awamtee dESamuloa taracugaa puTTEdi ;;

amm leeBUta dhaanyatwaat dhaanyaamm lam = pulisina dhaanya jalamu ;

kutsitam jalam kumjalam = pulisina dhaanya jalamu ;

kutsitam jalam kumjalam = kutsitammaina jalamu ;; ++++++++++ 

keana jaleana amjikaa abhiwyaktirasyeati kaamcikam ;- 

jalamu cEta abhiwyakti kaladi. paa. kaamcikam.

ee 9 [tommidi ] kali pearlu = puliyabeTTina kaDugu nILLu ;  💦💦

👀💁 ;  "awamtee sOmam - paaneeyaanni - awamti seemalalO taracugaa - pulisina dhaanya jalamu - [minumulu wamTi ciru dhaanyaalanu naanabeTTina neeru wADi, paaneeyaalanu ceasukuneawaaru. ee aahaaram tayaaree - ee awamti - simdhu - suweeram [madhyapradES - ujjayinee BUmi] `places` lO praaceena kaalamulO unnadi. 💦💦

EXTRA` ;- `A`] sauweeram badaram kOlamm||  ;- wanaushadhiwargamu ; - 36 ;; 

dESamu - wRkshAlu, paLLu ;- suweeruDu ;- Sibi cakrawarti remDawa koDuku & suweera pAlita seema = sauweeramu ; [ purANa naama camdrika ] suweeram - anu dESamunamdu ekkuwagaa pamDE paLLu = rEgupaLLu ; & rEgipaLLu ekkuwagaa pamDE nEla adi & suweeruDu prabhuwu - kanuka aa dESam "sauweera dESam" ainadi - 

EXTRA ;- awamtee dESam - waasawadatta, udayanuDu - pariNaya katha - prasiddham ainadi ; 

sauweeradESam = simdhu dESam raaju jayadradhuDu - duryoadhana/ kaurawula cellelu dussala bharta ; [mahaabhaaratam / jayamm kaawya ] ;; 

అవంతీ సోమం = షర్బత్ - 17 = 

prev ;- నారింజ = Orange - 16 = శ్లోకమ్ ; ఐరావతో నాగరఙ్గః|| 

& Link =  సౌవీరదేశం = రేగుపళ్ళు  ; 

నారింజ = Orange - 16

శ్లోకమ్ ; ఐరావతో నాగరఙ్గః|| 

ఇరావతీ విద్యుత్, సేవ రక్తత్వాత్ ఐరావతః ;;

ఇరావతి = అంటే = మెరుపు - దానివలె ఎర్రనైనది ;; 

 నాగస్య సింధూరస్యేవ రంగో రాగోఽస్యేతి నాగరంగః -

 ౧. నాగం = సింధూరం ; దానివలె ఎఱ్ఱని [red]  రంగు కలిగిన పండు ;

ఈ ౨  [రెండు = 2] నాగరంగం - అనగా - నారింజ చెట్టు పేర్లు.

నారింజ <- నాగరంగం = Orange నారింజ - చెట్టు, పండు [సంస్కృతం] ;  

🖋️ Extra ;- नागरङ्ग ;- [citron] ;; synonims ;- Citrus sinensis,  Citrus paradisi,  Citrus vulgaris  ;; 

& नागरङ्ग ;- భోజన కుతూహల - గ్రంధం - 17 శతాబ్దం ;- నారింజ [ ನಾಗರಂಗ ] fruits ని 

ఎక్కువగా సేవిస్తే - అజీర్ణకారిణి ఔతుంది - అని చెప్పారు. 

భోజన కుతూహలమ్ లోని పాకశాస్త్ర/ పాకకాల - లో - ఈ అజీర్తికి విరుగుడులను నుడివారు ;-

బెల్లం [గుడ], కొడ్రవాక = కొడో చిరుధాన్యాలు -  

========================, 

`a`] naarimja <- naagaramgam = naarimja - ceTTu, pamDu [samskRtam] ;  

🖋️SlOkamm ;- `b`] airaawatO naagara~mga@h|| 

iraawatee widyut, seawa raktatwaat airaawata@h ;;

iraawati = amTE = merupu - daaniwale erranainadi ;; 

 naagasya simdhuurasyeaa ramgoa raagoa$ syeati naagaramga@h -

 ౧. naagam = simdhuuram ; daaniwale e~r~rani [`red]`

 ramgu kaligina pamDu ;

ee ౨  [remDu = 2] naagaramgam - anagaa - naarimja ceTTu pearlu.

naagasya simduurasyEwa ramgOఽsyEti nAgaramga@h|| - dwiteeyakaamDam -  37  ;; 

🖋️ Extra ;- नागरङ्ग ;- BOjana kutuuhala - gramdham - 17 Sataabdam ;- naarimja

[ ನಾಗರಂಗ ] fruits ni ekkuwagaa seawistea - ajeerNakaariNi autumdi - ani ceppaaru. 

BOjana kutuuhalamm loani paakaSAstra/ paakakaala - loe - ee ajeertiki wiruguDulanu nuDiwaaru ;-

bellam [guDa], koDrawaaka = koDO cirudhaanyaalu -  [`citron`] ;;

LINK ;- భోజన కుతూహలమ్  =  ನಾಗರಂಗ  ; 

& prev post ;- వెలగచెట్టు - 15 = కపిత్థః - దద్ధితః - గ్రాహి|న్|| మన్మధః - 

                                  దధిఫలః - పుష్పఫలః - దంతశఠః ||పు|

వెలగచెట్టు - 15

కపిత్థః - దద్ధితః - గ్రాహి|న్|| మన్మధః - దధిఫలః - పుష్పఫలః - దంతశఠః ||పు|

౭ - వెలగ చెట్టు ; = The Wood-apple tree, Feronia elephantum ;- 

అథ కపిత్థే🙈స్యుః - దద్ధితః - గ్రాహి|న్|| మన్మధః - 

తస్మిన్ దధిఫలః - పుష్పఫలః - దంతశఠవపి||

అర్ధం ;- కోఁతులకు ప్రియమై ఉండేది ;   🙈🙉🙊

౧. దధీవ తిష్టతీతి దద్ధితః. ష్ఠా గతినివృత్తౌ = పెరుగు వలె ఉండేది ;

౨. విష్టంభ కారిత్వాత్ గ్రాహీ. న.పు. గ్రహ ఉపాదానే. = మలబంధనం కలిగించేది ;

౩. ఫలైః మనో బధ్నాతీతి మన్మధః. మంథ విలోడనే. 

= ఫలముల చేత మనస్సును కలగించేది ;

౪. దధివ దాంలం ఫలమస్యేతి దధిఫలః = పెరుగు వలె పుల్లని పళ్ళు కలిగినది ;

౫. పుష్పఫలమస్యేతి దధిఫలః = పూవుల వలన పళ్ళను కలిగినది .

౬. ఆమ్లత్వాత్ దంతానాం శఠో -> దంతశఠః| = పుల్లని రుచి అగుట చేత,teeth కి హితవు తక్కువ ఐనది ;

ఈ ౭ [= ఏడు = 7 ] వెలగచెట్టు పేర్లు ;

తెలుగులో - వెలగపండు - అంటే - వెల [price] గల పండు - అమూల్య ఫలం - అని భావం. 

EXTRA points ;- కరి మింగిన వెలగపండు - కదరా సుమతీ  - అని సుమతీ శతక రచయిత పద్యంలో తెలిపెను ;  ఇది నిజమేనా? ఇందులో సారాంశం ఏమిటి? తరచి చూద్దామా!!  

Idiom ;- 1] పచ్చివెలక్కాయ గొంతులో ఇరుక్కున్నట్లు - గొంతుకు అడ్డం పడినట్లు - 

అని నానుడి కూడా popular ఐనదే కదా!

2] ఏనుగు తిన్న వెలగ పండు - అని ప్రజలలో ప్రచారమై ఉన్నది.

కానీ, కరి = కంటికి కనబడని క్రిమి = అని అర్ధం ఉన్నది.

శ్లో.   కరిః కపిత్థకోసోత్థహా||  

విశేషార్ధములు - అమరకోశం లో ఉన్నది. 

అంటే దధిఫలం [= పెరుగు fruit ;😃👀] ఐన వెలగ పండులో -

కరి = క్రిమి = అంటే - నల్లగా ఉండే బూజు లాంటి పదార్ధం - వలన

వెలగ fruit - ఖాళీ డొల్ల ఔతుంది - ఇదీ వాస్తవం -

ఏనుగు ఈ వెలగపళ్ళను తినదు - అనేది నిజం - ఇదే వాస్తవం - గుర్తుంచుకోండి.

============================== , 

welagaceTTu ;- kapittha@h - daddhita@h - graahi|n|| manmadha@h - dadhifala@h - pushpafala@h - dantaSaTh@h ||pu|

౭ - welaga ceTTu ; = `The Wood-apple tree, Feronia elephantum` ;- 

atha kapitthae🙈syu@h - daddhita@h - graahi|n|| manmadha@h - 

tasmin dadhifala@h - pushpafala@h - dantaSaThawapi||

ardham ;- koa@mtulaku priyamai umDEdi ;  🙈🙉🙊

౧. dadheewa tishTatIti daddhita@h. shThA gatiniwRttau = perugu wale umDEdi ;

౨. wishTambha kAritwAt grAhee. na.pu. graha upAdAnea. = malabamdhanam kaligimceadi ;

౩. phalai@h manoa badhnaateeti manmadha@h. mamtha wiloaDanE. = phalamula ceata manassunu kalagimceadi ;

౪. dadhiwa daamlam phalamasyeati dadhiphala@h = perugu wale pullani paLLu kaliginadi ;

౫. pushpafalamasyeati dadhiphala@h = puuwula walana paLLanu kaliginadi .

౬. aamm latwaat damtaanaam SaThO -> dantaSaTh@h| = pullani ruci aguTa cEta, `teeth` ki hitawu takkuwa ainadi ;

ee ౭ [= EDu = 7 ] welagaceTTu pErlu ; ;

EXTRA ;- kari mimgina welagapamDu - kadarA sumatI  - ani sumatee Sataka racayita padyamloa telipenu ;; idi nijameanA? imduloa saaraamSam EmiTi? taraci cuuddaamA!!  

1] eanugu tinna welaga pamDu - ani prajalaloa pracaaramai unnadi.

kaanee, kari = kamTiki kanabaDani krimi = ani ardham unnadi.

SlO. kari@h kapitthakOsoatthahA||  

wiSEshaardhamulu - amarakoaSam loa unnadi. 

amTE dadhifalam [= perugu `fruit` ; 😃👀] aina welaga pamDulO -

kari = krimi = amTE - nallagaa umDE bUju laamTi padArdham - walana

welaga KALI Dolla autumdi - idii waastawam -

eanugu ee welagapaLLanu tinadu - aneadi nijam - idea waastawam - gurtumcukoamDi. welagapamDu ; 

teluguloa - welagapamDu - amTE - wela gala phalamu - amuulya phalam ani BAwam. 

idiom ;- pacciwelakkaaya gomtuloa irukkunnaTlu - gomtuku aDDam paDinaTlu - ani naanuDi kUDA popular ainadea kadA! 

prev post = జామూన్ = నేరేడు పళ్ళు - 14 ;-  జమ్బూః -సీ|| జంబూ - జాంబవమ్|| 3 -  జంబ్వాః - ఫలే|| = నేరేడు పేర్లు ;- గిన్నెకాయ పండు = జంబుల్/ జాంబుల్ ;; - శ్లోకం ౧౮ 

జామూన్ = నేరేడు పళ్ళు - 14

జమ్బూః -సీ|| జంబూ - జాంబవమ్|| 3 -  జంబ్వాః - ఫలే|| =

నేరేడు పేర్లు ;- గిన్నెకాయ పండు = జంబుల్/ జాంబుల్ ;; - శ్లోకం ౧౮ = 

The Rose-apple fruit ;🥖 నేరేడు పళ్ళు ;- जामुन, राजमन, काला जामुन, जमाली, ब्लैकबेरी  ;- 

పర్యాయ పదములు ;- జామూన్ - కాలా జామూన్ - రాజ్‌జామూన్ - జమాలీ - 

ఇండియన్  బ్లాక్ బెరీ  -  జంబుల్ - జంబూల్ - జమూన్ - 

జావాప్లమ్ - మలబార్ ప్లమ్ ;;  జంబోలన్ ఫ్రూట్ ;

 ` Jambolaum fruit [ Syzygium Cumini ] ; Indian Black Berry ;`

& ఆయుర్వేదం - విస్తృత మందుల తయారీ `used  ;;  

&  for *కాలా ఖట్టా పానీయాది - షర్బత్ తయారీ used these BLACK JAMUN Fruits , 

&  EXTRA matters ;- ` 🥖 జాంబవంతుడు - శ్రీమద్ రామాయణమ్- ఇతిహాసంలో 

ముఖ్య పాత్ర ; "జాంబవంతుడు" -  ఎలుగుబంటి తెగకు చెందినవాడు.  

ఎలుగుబంటికి [భల్లూకం ] - నేరేడుపళ్ళను, తేనె ఇత్యాది ఇష్టమైన ఆహార పదార్ధములు ;

విపాసన ధ్యానం - తపస్సు వేళలలో ఈ జంబూతరువు - ముఖ్యస్థానాన్ని కలిగిఉన్నది. 

🥖 *కృష్ణాష్టమి పండుగ సందర్భంలో - "నేరేడు పండు తినాలి" అనే ఆచారమును -[ customs ] - భారతదేశంలోని కొన్ని ప్రాంతాల ప్రజలు భక్తితో ఆచరిస్తున్నారు.`

సంగం యుగంలో - తమిళనాట - అవ్వయ్యార్ భక్తిణి* కి - మురుగన్ = 

God పళని సుబ్రహ్మణ స్వామి -  నేరేడు పళ్ళ సంఘటన ద్వారా - జ్ఞానోదయాన్ని అనుగ్రహించాడు =

 = [* ஔவையார்- Tamil - avvayyAr ] ;; 

🥖 తెలుగునాడులో బండిచక్రములు, గృహద్వారాది నిర్మాణాలకు వాడుతుంటారు.  

🥖 మహారాష్టలో - పెళ్ళిపందిరికి నేరేడు ఆకులు తోరణములు కట్టడం 

సంప్రదాయ ఆచరణ ;

& 🥖 ఈ అంశం గురించి - మరాఠీ సినిమా పాట - [hit song] కూడా ఉన్నది.

జంభూల్ పిక్ల్యా జాదా ఖలీ - film = jait re jait  ;

& Extra notes ;- Sanskrit name – Jambufalam or Mahaphala ;;  

Hindi name – Jamun or Jambul ; 

Tamil name – Naavar Pazham or Nava Pazham.

Telugu name – Neredu.

English name – Java Plum or Indian Blackberry.

Kannada name – Nerale Hannu ; 

& goos berry ( Nellikani in Tamil language ] ;;

============ ,- 

🥖 nearEDu paLLu - 14 ;-

 SlOkam = jamm buu@h see|| jambuu - jaambawamm|| 3 -  jambwA@h - PalE|| =

neareaDu pearlu ; `The Rose-apple fruit ;; जामुन, राजमन, काला जामुन, जमाली, ब्लैकबेरी  ;-

💯  paryaaya padamulu ;- jAmUn - kaalaa jAmUn - raaj^jAmUn - jamAlee - blaak^berI  ; ;

Jambolaum fruit ;-  [` Syzygium Cumini `] ;-  Jambul - Jambolan - Jamun - Java plum - 

Malabar plum & jamboalam phrUT ; jambul - jambuul - jamuun - 

jaawaaplamm - malabaar plamm  ; jamAlI - 

🥖AyurwEdam - wistRta mamdula tayaaree `used these - INDIAN BLACK BERRY/ Jaamuun fruits ;  

🥖  for *` kAlA KaTTA pAnIyAdi - sharbat tayArI - used these BLACK JAMUN Fruits , 

& wipaasana dhyaanam - tapassu weaLalalO ee jambuutaruwu - mukhyasthaanaanni kaligiunnadi. 

🥖 samgam yugamloa - tamiLanaaTa - bhaktiNi awwayyaar ki - మురుగన్ =  Murugan = 

God paLani subrahmaNa swaami - nEreaDu paLLa samGaTana dwArA - jnaanoadayaanni anugrahimcADu 

for *kaalaa KaTTA pAneeyaadi - sharbat tayaaree,   used these BLACK JAMUN Fruits , 

🥖*kRshNAshTami pamDuga sam darBamlO - "neareaDu pamDu tinaali" anea `customs` ni - BAratadESamloani konni praamtaala prajalu bhaktitoa aacaristunnaaru

🥖 telugunADulO bamDicakramulu, gRhadwaaraadi nirmANAlaku wADutumTAru.  

mahaaraashTalO - peLLipamdiriki neareaDu aakulu toaraNamulu kaTTaDam sampradaaya aacaraNa ;  

&  ; ee amSam gurimci - marAThI sinimaa pATa - [`hit song`] kUDA unnadi.

jambhuul piklyaa jaadaa khalI - `1977 film = jait re jait` ;

marAThI song - Jait re jait - Smitha Patil =   win win ; 

🧧 old అమరకోశం పేజీ = 91 & కొత్త -  అమరకోశం - `page ;- 246 & 247 🥬 ;

&  prev = మగధ, విదేహ దేశాల చెట్టు = పిప్పలి - 13 ; 

మగధ, విదేహ దేశాల చెట్టు = పిప్పలి - 13

🌺 ; పిప్పలీ ద్వయ ;-  [see below] 

🌷 ;- కృష్ణా ఉపకుల్యా - వైదేహీ మాగధీ చపలా కణా|

ఊషణా పిప్పలీ - శౌణ్డీ - కోలా|| [పిప్పలి పేర్లు ] ;;

& కరిపిప్పలీ - కపిపిప్పలీ - కోలవల్లీ - శ్రేయసీ||సీ||  - అసిరః ||సీ||  ఐదు

పిప్పలి = Long Pepper  & గజ పిప్పలి పేర్లు ; Pothos Officinalis ;; 

 భావం ;- కర్షతి రోగాన్ - కృష్ణ వర్ణత్వాద్వా  కృష్ణా, కృష విలేఖనే.

= రోగాలను సంహరించునది, లేక - నీలవర్ణము కలిగినది - కృష్ణా - 

🏆 ౧. ఉపగతా కుల్యా జన్మభూమిత్వే నానయేతు  ఉపకుల్యా =

జన్మభూమి అగుటచేత పొందబడిన కాలువ కలది ;

౨. వైదేహ దేశే భవా వైదేహీ =

సీ. విదేహము నందు పుట్టినది ;; 

౩. మగధ దేశే భవా మాగధీ =   మగధ దేహము నందు పుట్టినది ;;

౪. చపలః ఉష్ణో రసః - తత్ యోగాత్ చపలా = 

చపలము =  ఉష్ణరసము ;; అది కలిగిఉన్నది - 

౫. కణాస్సంతస్య కణః =  సూక్ష్మమైన అవయవాలు కలిగినది   

౬. రోగాన్ ఊషతి ఊషణా - ఊషరుజాయా. = రోగాలను పోగొట్టేది ;

౭. పిప్పర్తి పాలయతీతి పిప్పలీ, సీ. పౄ పాలన పూరణయోః = పాలించునది ;;

౮.  రోగాపనోదనే శక్తత్వాత్ శౌండీ. సీ. 

రోగాలను పోగొట్టగల సమర్ధం ఐన చెట్టు పిప్పలి ;;

౯. కోలతి సంస్త్యాయతీతి కోలా.

కుల సంస్త్యానే. కూడుకుని ఉండేది ; 

ఈ ౧౦ [ పది ] పిప్పలి పేర్లు ; 

& 

1] పిప్పలి ; 2] గజ పిప్పలి ;;   ;- 

🌷🌺 విద్యార్ధి కల్ప తరువు ;- పారిభాషిక పదాలు ;- -

పిప్పలీ ద్వయ ;- 1] పిప్పలి ; 2] గజ పిప్పలి ;;  

&  మగధ దేశం = "మాగధీ"& విదేహదేశములో ఉద్భవం ఐనది కనుక "వైదేహీ" 

మన దేశం పుణ్యభూమి - అని పేరు పొందడంలో ఆశ్చర్యమేమున్నది!!?

సంచారజీవనం దారా - ప్రజా శ్రేయస్సు కోసం అనేక విధాలుగా సేవలు అందించారు మన మహర్షులు. 

వారి ప్రకృతి పరిశీలన అద్భుతమైనది. పచ్చని చెట్లు - ఎక్కడెక్కడ ఆయా తరు సంపద ఉద్భవించి, విలసిల్లినవో తెలిపారు ...... , 

ఏ పక్షి హింస అక్కర్లేని medicines making, ఎటువంటి జీవహింస అక్కరలేనిది వైద్యవిధానం ఆయుర్వేద చికిత్సా విధానం -

అంతేనా!! ...... మనిషి ఆరోగ్యసహకారిణులు - వృక్షాదుల ఉపయోగములను -

మహామునులు తమ నిరంతర కృషితో సహారిణులు - వృషాదులు - మహామునుల పరిశోధనల ద్వారా - మన సీమలకు అందించిన వైద్యవిధానమే "ఆయుర్వేదము" -   

& కరిపిప్పలి/  గజ పిప్పలి ;- గురించి మళ్ళీ తెలుసుకుందాము - అనుబంధం గా. ; 

&  మగధ, విదేహ దేశాల చెట్టు = పిప్పలి - 13 ; 

కృ ష్ణా - ఉపకుల్యా - 🌷🌺 ; పిప్పలీ ద్వయ ;- 1] పిప్పలి ; 2] గజ పిప్పలి ;;   ;- 

 విద్యార్ధి కల్ప తరువు ;- పారిభాషిక పదాలు ;; kRshNA - upakulyaa -

🌷🌺 ; pippalee dwaya ;- 1] pippali ; 2] gaja pippali ;;  

 widyaardhi kalpa taruwu ;- paariBAshika padaalu ;;

& kk 🌷 ;- kRshNA upakulyaa - waidEhI maagadhee capalaa kaNA|

UshaNA pippalii - SauNDI - koalaa|| [pippali pearlu ] ;;

& karipippalii - kapipippalii - koalawallI - SrEyasI||sI||  - asira@h ||sI|| aidu -

gaja pippali pearlu ; `Pothos Officinalis ; ` ;;` 

{{105 page old buk `}}}}}}}}}

BAwam ;- karshati roagaa^n kRshNa warNatwAdwA  kRshNA, kRsha wilEKanE.

= roagaalanu sam harimcunadi, leaka - neelawarNamu kaliginadi - kRshNA - 

🏆 ౧. upagataa kulyaa janmaBUmitwea naanayeatu  upakulyaa =

janmaBUmi aguTacEta pomdabaDina kaaluwa kaladi ;

౨. waidEha dESE bhawaa waidEhI =

see. widEhamu namdu puTTinadi ;; 

౩. magadha dESE bhawaa maagadhee =   magadha dEhamu namdu puTTinadi ;;

౪. capala@h ushNO rasa@h - tat yoagaat capalaa = 

capalamu =  ushNarasamu ;; adi kaligiunnadi - 

౫. kaNAssantasya kaN@h =  suukshmamaina awayawaalu kaliginadi   

౬. roagaan uushati uushaNA - uusharujaayaa. = roagaalanu poagoTTEdi ;

౭. pipparti paalayateeti pippalee, see. pRu paalana pUraNayO@h = paalimcunadi ;;

౮.  roagaapanoadanea Saktatwaat SaumDI. see. 

roagaalanu poagoTTagala samardham aina ceTTu pippali ;;

౯. koalati samstyaayateeti koalaa.

kula samstyAnE. kUDukuni umDEdi ; 

ee ౧౦ [ padi ] pippali pearlu ; 

& 

magadha dESam = "maagadhI"& widESamuloa udbhawam ainadi kanuka "waidEhee" 

mana deaSam puNyaBUmi - ani pearu pomdaDamlO AScaryamEmunnadi!!?

samcaarajeewanam daaraa - prajaa SrEyassu koasam aneaka widhaalugaa seawalu amdimcaaru mana maharshulu. 

waari prakRti pariSIlana adbhutamainadi. paccani ceTlu - ekkaDekkaDa aayaa taru sampada udbhawimci, wilasillinawoa telipaaru ...... ,

amteanaa!! ...... manishi aaroagya sahakaariNulu - wRkshaadula  upayoagamulanu - mahaamunulu tama niramtara kRshitO pariSOdhanala dwaaraa - mana seemalaku  - amdimcina waidyawidhaanamea "AyurwEdamu" -

ea pakshi himsa akkarleani `medicines making`- eTuwamTi jIwahimsa akkaraleanidi  waidyawidhaanam Ayurweada cikitsaa widhaanam -   

& karipippali/  gaja pippali ;- gurimci maLLI telusukumdaamu - anubamdham gaa. ;

& magadha, wideaha dESAla ceTTu = pippali  - 13 ;; 

LINK ;- 🌷🌺 ; పిప్పలీ ద్వయ ;- 1] పిప్పలి ; 2] గజ పిప్పలి & దిరిసెన పట్ట - కల్ప తరు 

📚 prev ;-  బోధిసత్వ చెట్టు = రావిచెట్టు - 12 - బోధిద్రుమః చలదళః పిప్పలః కుంజరాసన@||  ;

బోధిసత్వ చెట్టు = రావిచెట్టు - 12

బోధిద్రుమః చలదళః పిప్పలః కుంజరాసన@|| 

భావం ;- బుధ్యతేః అనేనేతి బోధిః ; బోధి నామా ద్రుమో బోధిద్రుమః = 

దీని చేత సకలం ఎఱుంగబడును, కనుక బోధితరువు ;;

"పిప్పలే బోధిః అశ్వత్థః" - అని రత్నమాల ; 

 ౧ . నిత్యం చలతి దళాని యస్య సః చలదళః = 

ఎల్లప్పుడును కదులుచుండే ఆకులను కలిగిఉన్నది ;

 ౨. భక్తాన్ పాతీతి పిప్పలః = తనను సేవించేవారిని రక్షించేది ;; 

౩. కుంజరాణాం అశనం - కుంజరాశనః = ఏనుగులచే భక్షించబడునది ;;

౪. అశ్వరూపేణాగ్ని రస్మిన్ తిష్ఠత్టీతి అశ్వత్థః = 

దీనియందు - గుఱ్ఱం రూపంలో  అగ్ని/ అగ్గి   [`fire]`ఉండును* ; 

[*యజ్ఞ యాగాదుల తరుణమున ప్రేక్షకులు గమనిస్తే - ఈ వింత కనబడుతుంది]

౫. రావిచెట్టు పేర్లు ;; 

extra ;- గౌతమబుద్ధుడు [/ సిద్ధార్ధుడు] రావిచెట్టు కింద కూర్చుని, తపస్సు చేసి  జ్ఞానము పొందెను ;   SACRED Tree ;  2] A. క్రీ.పూ.288 నాటి ప్రాచీన పాదపం - ఈ బోధిచెట్టు ;

& + ;- `points` ;- 1] a} సరసతీ నది - *ప్లక్షవృక్షం  నుండి/ *ప్లక్ష శ్రవణం నుండి - 

                 వెలువడినది - అని ఋగ్వేదం నుడివినది ;  `*Ficus infecoria

1] b} ప్లక్షవృక్షం - రావిచెట్టు జాతికి చెందినది - 2] రత్నమాల - పిప్పల ;; 

EXTRA NOTES  ;- ref ;- తరువులలో నేను అశ్వత్థవృక్షాన్ని - శ్రీకృష్ణ  - in భగవద్గీత ;

] @ శౌనకముని శిష్యుడు "@ ఆశ్వలాయనుడు" ;- 

యజ్ఞ యాగాదులలో అనుసరించవలసిన నియమాలు - 

"ఆశ్వలాయన శ్రౌత సూత్రమ్" - అనే ఉద్గ్రంధము ;

========== ,  

bOdhisatwa ceTTu  = rAwiceTTu - 12 ;- 

 bOdhidruma@h caladaLa@h pippala@h kumjaraasana@|| 

ratnamaala - pippala ;- BAwam ;- budhyatE@h aneaneati boadhi@h ; boadhi naamaa drumoa boadhidruma@h = deeni ceata sakalam e~rumgabaDunu,

kanuka boadhitaruwu ;; "pippalE bOdhi@h aSwattha@h" - ani ratnamaala ; రత్నమాల ; 

 ౧ . nityam calati daLAni yasya sa@h caladaLa@h = ellappuDunu kadulucumDE Akulanu kaligiunnadi ;

 ౨. bhaktaan paateeti pippala@h = tananu seawimceawaarini rakshimceadi ;; 

౩. kumjarANAM aSanam - kumjarASana@h = EnugulacE BakshimcabaDunadi ;;

౪. aSwarUpeaNaagni rasmin tishThatTeeti aSwattha@h = 

dIniyamdu - gu~r~ram ruupamloa agni [`fire]`umDunu* ; 

౫. raawiceTTu pErlu ; 

[*yajna yajna yaagaadula taruNamuna  preakshakulu gamanistea - 

ee wimta kanabaDutumdi] 

`extra` ;- gautamabuddhuDu [/ siddhArdhuDu] raawiceTTu kimda kuurcuni, tapassu ceasi  jnaanamu pomdenu ;  `SACRED Tree` ;; 

2] `A`. kree.puu.288 nATi praaceena paadapam - ee bOdhiceTTu ; 

&+ ;- `points ;- 1] a}` sarasatee nadi - plakshawRksham/ *plaksha SrawaNam numDi - weluwaDinadi - ani RgwEdam nuDiwinadi ;` 

1] b}` *plakshawRksham  = rAwiceTTu jaatiki cemdinadi -  `Ficus infecoria &

 1] c.  ratnamaala - pippala ;;  ❀  ; 

& extra ;- 2] `A`. kree.puu.288 nATi praaceena paadapam - ee bOdhiceTTu ; 

points ;- 1] a} sarasatee nadi - plakshawRksham  numDi/ *plaksha SrawaNam numDi - weluwaDinadi - ani RgwEdam nuDiwinadi ;

1] b} *plakshawRksham  = rAwiceTTu jaatiki cemdinadi - 

plakshawRksham - SACRED Tree `  ;  1] c. tanamaala - pippala ; 

EXTRA NOTES  ;- ref ;- taruwulaloe neanu aSwatthawRkshaanni - SrIkRshNa  - `in` Bagawadgeeta ; ] Saunakamuni SishyuDu "ASwalaayanuDu" ;- yajna yaagaadulaloe anusarimcawalasina niyamaalu - "ASwalaayana Srauta suutramm" - anea udgramdhamu ;

& LINK ;- ASwalaayana - Suanaka disciple ;; 

ref lines ;- Asvalayana Srauta Sutra is a text on rituals belonging to the Asvalayana School of the Shakala recension of Rig Veda. Ashvalayana Shrauta Sutra prescribes the ritualistic code to be followed by the Rig Vedic priest Hotr and his subordinates. The sutras are presented in 12 chapters. From the concluding sutra, it is understood that Asvalayana was the disciple of Shaunaka.

బోధిసత్వ చెట్టు =  రావిచెట్టు - 12  ; &

❀ ; prev = సీసము & తగరము - 11 = సింధూరము ;- సింధూరం నాగసంభవమ్|| 

సీసము & తగరము - 11

సింధూరము ;- సింధూరం నాగసంభవమ్|| = అనగా "సీసం వలన పుట్టినది" - & 

భావం ;- 1] శ్లోకమ్ ;- నాగ సీసక యోగేష్టవ ప్రాణి -

న గచ్ఛతీ త్యగం. తన్న భవతి చలత్వాత్ ఇతి నాగం. గమ్ఌ గతౌ. 

మెత్తనిది అగుట చేత కదలునది ;  

౧. సినోతి బధ్నాతి పారదం ఇతి సీసకం = 

పాదరసమును [Mercury] బంధించునది. 

౨. సువర్ణ కరణ యోగే ఇష్టం భవతీతి యోగేష్టం = 

బంగారం చేయు యోగమునందు ఇష్టమైనది.   

౪.  ఉప్యతే సువర్ణ యోగ, ఇతి వప్రం. టు వప్ బీజ సంతానే. 

బంగారం చేయు యోగమునందు ప్రవేశపెట్టబడునది &

 ఈ నాలుగు [4 names of LEAD] సీసము* యొక్క పేళ్ళు ;; 

🎞 A] MINIUM/ lead  ;- సీసము*  ; B] తగరము = Tin metal ;-  

1] శ్లోకమ్ ;- రఙ్గ వఙ్గే||   = ra~mga wa~mgea||  

2]  శ్లోకమ్ ;- త్రపతే అగ్ని సన్నిధౌ ద్రవతీతి త్రపుః.

ఉ.పు. త్రపూష్. లజ్జాయాం. = అగ్ని సమీపమున సిగ్గు పడునది - అనగా కరగునది 

అంటే నిప్పు సెగ వద్ద - సీసమ్ను ఉంచకూడదు] ;

౧ . పిచ్యతే కుట్యత ఇతి పిచ్చటం.  ;- ఇ పిచ్చట్టనే = కొట్టబడునది.

రంగతి ద్రవతి రంగం, రగి గతౌ . & వంగతి ద్రవం వంగం. వగిగతౌ - కరిగే లోహ పదార్ధం - కనుక ...... "రంగం", "వంగము"ను.

త్రపు శబ్దము - సీసమునకు పేరు -

"రంగ సీసక యోస్త్రపు" అని చెప్పెను రుద్రుడు ;; 

మరియు ఈ ఐదు [= 5] - తగరము యొక్క పేర్లు.  

kk 🎞  అమరకోశము - వైశ్యవర్గము ; 🎞 అమరకోశం - శ్లోకం = 682  ;- 

& సింధూరము - శ్రీహనుమాన్ స్వామికి ఇష్టమైనది. ఆంజనేయస్వామి విగ్రహమునకు సింధూర లేపనము- చక్కని మెరుపును, మృదుత్వమును కలిగించుచున్నది ;

& బంగారం తయారుచేయుటకు వాడాల్సిన లోహాలలో ఒకటి - "సీసం" - 

మన పూర్వీకులు శ్లోకముల రూపంలో అందించిన అద్భుత లోహ విజ్ఞాన  సంపద -

అందుకనే - ఈ నేల మీద జన్మించిన వారు - 

తమకు అందిన ఇటువంటి విజ్ఞాన సంపదకు 

ఆత్మీయ వారసత్వం - వలన ఎంతో గర్వం పొందాల్సినదే కదా! `

so we r very proud ! 

========================  ,

 simdhuuramu ;- simdhuuram naagasambhawamm|| = anagaa "seesam walana puTTinadi" - & 

bhaawam ;- 1] SlOkamm ;- naaga seesaka yoageashTawa praaNi -

na gacCatI tyagam. tanna bhawati calatwaat iti naagam. gamm[alu] gatau.

mettanidi aguTa cEta kadalunadi ;  

౧. sinoati badhnaati paaradam iti seesakam = paadarasamunu [`mercury`] bamdhimcunadi. 

౨. suwarNa karaNa yoagea ishTam bhawateeti yOgEshTam = bamgaaram ceayu yoagamunamdu ishTamainadi.   ౪.  upyatea suwarNa yOga, iti wapram. Tu wap beeja samtaanE. bamgaaram ceayu yoagamunamdu prawESapeTTabaDunadi & I naalugu [`4 names of LEAD`] sIsamu yokka pELLu ;; 

A]  tagaram ;- `MINIUM/ lead ` ;  B] kk 🎞 tagaramu - `Tin metal` ;- 

1] SlOkam;- ra~mga wa~mgea||  

2] SlOkamm ;-  trapatea agni sannidhau drawateeti trapu@h.

u.pu. trapuush. lajjaayaam. = agni sameepamuna siggu paDunadi - anagaa karagunadi 

amTE nippu sega wadda - seesamnu umcakUDadu] ;

౧ . picyatea kuTyata iti piccaTam.  ;- i piccaTTanE = koTTabaDunadi.

ramgati drawati ramgam, ragi gatau . & wamgati drawam wamgam. wagigatau - karigea loaha padaardham - 

kanuka ......  - "ramgam", "wamgamu"nu. & trapu Sabdamu - seesamunaku pearu -

"ramga seesaka yoastrapu" ani ceppenu rudruDu ;; 

mariyu ee aidu [= 5] - tagaramu yokka pearlu. 

amarakOSam - waiSyawargamu = SlOkam = 682 ;

& simdhuuram naagasambhawamm|| = anagaa "seesam walana puTTinadi" - & amarakOSam - wiwaraNa - simdhuuramu - Sreehanumaan swaamiki ishTamainadi. aamjanEyaswaami wigrahamunaku simdhuura lEpanamu- cakkani merupunu, mRdutwamunu kaligimcucunnadi ; 

& bamgaaram tayaaruceayuTaku wADAlsina loahaalaloa okaTi - "sIsam" - 

mana puurweekulu - SlOkamula rUapmlO - amdimcina adbhuta loaha wijnaana  sampada -

amdukanea - ee neala meeda janmimcina waaru - tamaku amdina iTuwamTi wijnaana sampadaku aatmeeya waarasatwam - walana emtoa garwam pomdaalsinadea kadA! 

`so we r very proud` !  

;

& previous post = ఆర్ష/ ఆర్య - ఎట్లా వచ్చింది? - 10 ;- ఆర్ష/ ఆర్య - పదమూలము ;- వ్యుత్పత్తి ;;  

ఆర్ష/ ఆర్య - ఎట్లా వచ్చింది? - 10

ఆర్ష/ ఆర్య - పదమూలము ;- వ్యుత్పత్తి ;- 

రీతిః స్త్రియా మారకూటో న స్త్రియామ్|| ;-

భావము ;- 1] అగ్ని వలన కరగునది ;; 

2] *ఆరస్య సువర్ణస్య కూటః||

మాయారూపమివ భాసత ఇతి ఆరకూటః| = 

*ఆరమ్ - అనగా బంగారం. - పసిడి యొక్క మాయారూపం మాదిరిగా ఉండేది 

           ఆరకూటమ్  = "ఇత్తడి*" [= brass metal ] -  & so ......... ,

 ఇత్తడి - వంటి మేని ఛాయ కలవారు - కనుక - అర్యులు - ఐనారు.

& *లాటిన్ భాషలో AURUN అంటారు ; 

లాటిన్ భాష - Gold ->  కి  AURUN = "ఆరమ్" - అని పేరు,

కనుక - ఆర్య" పదం - విదేశాల నుండి వచ్చి, స్థిరపడినవారు - లాటినీయులు - 

అని అర్ధం ఔతుంది.

&
EXTRA Notes ;- పుల = బంగారం ;

పులగం = పసిడి వలె మెరిసే అన్నం - అని భావం ;

🏠🏠 🏃 ; = అమరకోశం -  వైశ్య వర్గము  ;  🏃 శ్లోకమ్ ;  ౯౬ 🏃;;

================================ ,

aarsha - aarya - padamuulamu ;- wyutpatti ;- 

reeti@h striyaa maarakUTO na striyaamm|| ;-

BAwamu ;- 1] agni wwalana karag - 10 & unadi ;; 

2] *aarasya suwarNasya kUTa@h||

maayaaruupamiwa bhaasata iti aarakUTa@h| = 

*Araamm - anagaa bamgaaram. - pasiDi yokka maayaaruupam maadirigaa umDEdi ;

          aarakUTamm= "ittaDi"- [= brass metal ] - & so ......... ,

 ittaDi - wamTi meani CAya kalawaaru - kanuka - aryulu - ainaaru.

& *lATin bhaashalO `AURUN` amTAru. 

*lATin bhaashalO - GOLD = `AURUN` = aaramm - ani pearu,

kanuka - aarya" padam - 

widESAla numDi wacci, sthirapaDinawaaru - lATinIyulu - 

ani ardham autumdi.

EXTRA Notes ;- తెల్లని వరి అన్నంలో పచ్చని పెసర ముద్ద పప్పు కలుపుకుంటే తెలుపు, పసుపు కలిపి బంగారపు రంగు ఏర్పడుతుంది కాబట్టి, దీన్ని సంస్కృతంలో కృశర అన్నారు. కృశనం అంటే బంగారం. తెలుగు వాళ్లు దీన్ని ‘పులగం’ అన్నారు. ‘పుల’ అనే తెలుగు పదానికి బంగారపు రంగు అని అర్థం. పులఖండం అంటే బంగారపు రంగులో ఉండే ఖండశర్కర. సంస్కృతంలోనూ తెలుగులోనూ ఒకే అర్థంలో పేర్లు కనిపిస్తున్నాయి ; 

🏆 ౧ - ౨ - ౩ -  ౪  - ౫  - ౬  - ౭  - ౮ - ౯ - ౧౦ 🏆 १  २  ३  ४  ५  ६   ७   ८  ९  - १० 🏆 

ఆర్ష/ ఆర్య - ఎట్లా వచ్చింది?  - 10 ;- ఆర్ష/ ఆర్య - పదమూలము ;- వ్యుత్పత్తి = 

aarsha/ aarya - eTlaa waccimdi? - 10 ;- & aarsha/ aarya - padamuulamu ;-  

prev post = వెదురుబియ్యం = వైణవం - 9 ; 🏰

 i,  ii, iii, iv, vi - vii -viii - ix - x - xi - xii - xiii &

link = పులగం = పసిడి  ;; 

వెదురుబియ్యం = వైణవం - 9

అశ్వత్థ వైణవ ప్లాక్ష నైయగ్రో ధైఙ్గుదం ఫలే||  [ద్వి.కాం. 16 & శ్లో 18 ] ; 

భావం ;-  అశ్వత్థస్య ఫలం అశ్వత్థం = రావిపండు - అశ్వత్థం - అనబడును ;; 

2] వేణోరిదం వైణవం = వెదురుబియ్యం -  వైణం - అనబడును ;

3] ప్లక్షస్య ఫలం "ప్లాక్షం" - అనగా - జువిపండు ;; 

4]  న్యగ్రోధఫలం -  నైయగ్రోధ ఫలం ;- మఱ్ఱిపండు ;

5] ఇంగుదస్య ఫలం "ఐఙ్గుదం" ;- గారపండు - ఐఙ్గుదం ఫలం ;

6] బృహత్యాః ఫలం - "బార్హతం" = ములకపండు - 

ఇవి వరుసగా అశ్వత్థాది ఫలముల నామములు.  🎻🎻  

& Extra ;- వెదురు కర్ర ముదిరిన తర్వాత వాటికి వచ్చే గింజలనుండి ఈ బియ్యాన్ని సేకరిస్తారు. ఇవి చూడటానికి బార్లీ గింజల మాదిరిగా ఉంటాయి. = &    

వెదురు చెట్లు 30 ఏళ్ళు పెరిగినవి శ్రేష్ట్షమైనవి. వెదురు [= వంశీ తరువులు ] కణుపుల నుండి వలిచి, గింజలను తీస్తారు. కొండలలో పెరిగే ఈ వెదురు బొంగుల నుండి గిరిజనులు సేకరించే ఈ గింజలు చూడటానికి బార్లీ బియ్యం - వలె ఉంటాయి. సుగర్ మున్నగు వానికి మంచి ఔషధ సమానము. వెదురు బియ్యాన్ని తక్కువ మోతాదులలో సేవించే విధానములు ఆయుర్వేద వైద్యంలో చెప్పబడినవి. 

===================== , 

wedurubiyyam = waiNawam  - 9 ; 

🥦🥦 SlOkam ;- aSwattha waiNawa plaaksha naiyagroa dhai~mgudam PalE|| 

 [dwi.kaam. 16  & SlO 18 ] ;  

BAwam ;- aSwatthasya phalam aSwattham = raawipamDu - aSwattham - anabaDunu ;; 

2] weaNoaridam waiNawam = wedurubiyyam - waiNam anabaDunu ;

3] plakshasya phalam "plaaksham" - anagaa - juwipamDu ;; 

4]  nyagroadhaphalam -  naiyagroadha phalam ;- ma~r~ripamDu ; 

5] imgudasya phalam "ai~mgudam" ;- gaarapamDu - ai~mgudam Palam ;

6] bRhatyaa@h Palam - "bArhatam" = mulakapamDu -

iwi warusagaa aSwatthAdi phalamula naamamulu. ;  🎻🎻  

& Extra ;- weduru ceTlu 30 ELLu periginawi SreashTshamainawi. weduru [= wamSI taruwulu ] kaNupula numDi walici, gimjalanu teestaaru. komDalalO perigE ee weduru bomgula numDi girijanulu seakarimcea ee gimjalu cuDaTAniki baarlee biyyam - wale umTAyi. sugar munnagu aaniki mamci aushadha samaanamu. weduru biyyaanni takkuwa moataadulaloa seawimcea widhaanamulu aayurweada waidyamloa ceppabaDinawi ;; 

& వెదురుబియ్యం = వైణవం  - 9 ;

prev post =  మతంగ ముని సృష్టి - 8 ;- దంతీ దంతావళో హస్తీ ద్విరదోఽనేకపోపః| 

( సింధుర స్సమజః కుంభీ మాతఙ్గశ్చ* మదావళః||

& LINK = విజయ నిఘంటు = wijaya niGamTu  ;                      

మతంగ ముని సృష్టి - 8

దంతీ దంతావళో హస్తీ ద్విరదోఽనేకపోపః| 

( సింధుర స్సమజః కుంభీ మాతఙ్గశ్చ* మదావళః||

మతఙ్గజో గజో నాగః కుఙ్జరో వారణః మదావళః|| &

ఇభః స్తంభే రమః  పద్మీ||న్|| - యూథనాథ(స్తు) యూధపః||

[ మాతఙ్గశ్చ  = మాతంగశ్చ * ] ; ; 

& 

దంతావస్యస్త ఇతి దంతీ. న.పు. దంతావళశ్చ = దంతములు కలిగినది ;

1. 2. హస్తొఁస్యాస్యాస్తీతి హస్తీ = దంతములను కలిగిఉన్నది ;

3. ద్వౌరదావస్య ద్విరదః = రెండు కొమ్ములు కలిగినది ;; 

4. అనేకేన. హస్తేన వక్త్రేణ చ పిబతీతి అనేకపః. ద్వాభ్యాం పిబతీతి ద్విపః. పా పానే = తొండము, నోరు - ఈ రెంటి చేతను త్రాగునది/ పానము చేయునది ;;

5. 6. మతంగుడు అను ఋషి వలన పుట్టినది <-మతంగాదృషేః జాతో మతంగజః ;;

&&&&&&&&&&&& గజతి మాద్యతీతి గజః - గజమదే. మదించునది ;

8. నగేగిరౌ భవో నాగః = పర్వతమందు పుట్టినది ;;

9. కుంజౌ కుంభాదో గర్తావస్యస్త ఇతి కుంజరః = *కుంజములు = కుంభస్థలములకు  ఇరు వైపుల - దిగువన ఉండే గుంతలు/ గుంటలు ;

*కుంజములు = కుంభస్థలములకు  ఇరు వైపుల - దిగువన ఉండే గుంతలు/ గుంటలు ;

 &+ ;-10. పరబలం వారయతీతి వారణః. వృఞ్ వరణే. = 

పరబలమును అడ్డు వెట్టునది.

11. కరోస్యాస్తాతీతి కరీ. న.పు.అరీ. న.పు. = తొండము కలది.

12. ఏతి మదమితి ఇభః. ఇణ్ గతౌ. మదమును పొందునది ;;

13. స్తంబే తృణగుల్మే రమత ఇతి స్తంబేరమః. రము క్రీడాయాం| = పొదలలో క్రీడించేది ; 

14. పద్మం బిందుజాలకమ్ అస్యాస్తీతి పద్మీ. న.పు.

పద్మము = దేహమునందలి బొట్లు కలిగిఉన్నది ;

ఈ పదిహేను[15 ] ఏనుగు పేర్లు ; 

=============,

మతంగుడు అనే ఋషి, సృజించినది -  మహర్షులు కేవలం కనులు మూసుకుని, సదా కూర్చుని ఉండి, పూసలు త్రిప్పుకుంటూ, తపస్సు చేసేవారు - అనే అభిప్రాయం జన సామాన్యాదులలో నెలకొనిఉన్నది. కానీ, తాపసులు - చెట్లు పెంచి, ప్రకృతిని కాపాడేవారు. 

అట్లాగే మునివరులు - పక్షి - జంతువులను - అడవిలోని సాధు జీవులను సంరక్షిస్తుండేవారు.

అంతే కాదు - ఎన్నో ప్రయోగాలు చేసేవారు ……….. , అందుకు ఋజువులు - 

అమరకోశం - అనే ప్రాచీన సంస్కృత నిఘంటువులోని అనేక శ్లోక - విపుల సారాంశములు …… , 

Extra ;- A golden VASE = బంగారు గిండి ;; 

✏ ✏  శ్లోకమ్ 34 - ద్వితీయకాండము - క్షత్త్ర వర్గము ; 

=========================== ,

damtee dantAwaLO hastee dwiradOఽnEkapOpa@h| 

( sindhura ssamaj@h kumBI maata~mgaSca* madAwaLa@h||

mata~mgajO gajO naaga@h ku~mjarO wAraNa@h madaawaLa@h I||

ibha@h stamBE rama@h  padmee||wenn - yuuthanaatha(stu) yuudhapa@h||

& damtAwasyasta iti damtee. na.pu. damtAwaLaSca = damtamulu kaliginadi ;

1. 2. hasto@msyAsyaasteeti hastee = damtamulanu kaligiunnadi ;

3. dwauradAwasya dwirada@h = remDu kommulu kaliginadi ;; 

4. aneakeana. hasteana waktreaNa ca pibateeti aneakapa@h. dwAByAm pibateeti dwipa@h. paa paanea = tomDamu, noaru - ee remTi cEtanu traagunadi/ paanamu ceayunadi ;;

5. 6. matamguDu anu Rshi walana puTTinadi <- matamgaadRshE@h jaatoa matamgaja@h ;; 

 &&&&&&&&&&&     7. gajati maadyateeti gaja@h - gajamadE. madimcunadi ;

8. nageagirau bhawoa naaga@h = parwatamamdu puTTinadi ;;

9. kumjau kumBAdO gartaawasyasta iti kumjara@h = 

        kumjamu*lanu lanu kaligiunnadi ;

[ *kumjamulu = kumbhasthalamulaku - iru waipula - diguwana umDE gumtalu/ gumTalu kaliginadi ] & + ;-

10. parabalam waarayateeti waaraNa@h. wR~n waraNE. 

parabalamunu aDDu weTTunadi.

11. karoasyaastaateeti karee. na.pu.aree. na.pu. = tomDamu kaladi.

12. eati madamiti ibha@h. iN gatau. madamunu pomdunadi ;;

13. stambea tRNagulmE ramata iti stambearama@h. ramu krIDAyAm|

= podalaloa krIDimcEdi ; 

14. padmam bimdujaalakamm asyaasteeti padmee. na.pu.

padmamu = deahamunamdali boTlu kaligiunnadi ;

ee padiheanu Enugu pErlu ;; 

`& Extra ;- A golden VASE` = bamgaaru gimDi ;; 

old buk = 189 page & new buk = 488 page ] ;  &

మతంగ ముని సృష్టి - 8 ;; 

✏ ✏   34 SlOkamm ; ద్వితీయకాండము - క్షత్త్ర వర్గము ; 

&  prev post = వనస్పతి - 7 ;;

Matnga HINDU sage creation 

 ; 

వనస్పతి - 7

వనస్పతి ;-  వానస్పత్యః ఫలైః పుష్పాత్  వనస్పతిః|  

వనస్య పతిః.  వనస్పతౌ భవః|| 🥦🥦;

🥦🥦 భావం ;- పుష్పముల వలన పుట్టిన ఫలములతోఁ -

కూడిన మామిడి మున్నగునవి వానస్పత్యం - అనబడును. &  

వనస్య పతిః = వనస్పతిః ;- పువ్వులు లేక పళ్ళతో కూడిన 

మేడి, పనస ఇత్యాది తరువులు " వనస్పతి " అనబడును.  & + ;-

వనస్పతి / వానస్పత్యః ;-  A tree fructifying from blossoms ; as the MANGO & C. 

🥦🥦శ్లోకమ్ ;- 51🎋అమరకోశం - ద్వితీయకాండము  ;;  old buk = 🎋పేజీ - 87} 

============== ,

wanaspati ;-  waanaspatya@h phalai@h pushpaat  wanaspati@h|  

wanasya pati@h.  wanaspatau bhawa@h||

BAwam ;- pushpamula walana puTTina phalamulatO@m -

kUDina mAmiDi munnagunawi waanaspatyam - anabaDunu. &  wanasya pati@h = wanaspati@h ;- puwwulu leaka paLLatoa kUDina mEDi, 

panasa ityaadi taruwulu " wanaspati " anabaDunu.  &+ ;-

వనస్పతి / వానస్పత్యః ;-  A tree fructifying from blossoms ; as the MANGO & C. 

************************************* ,

prev = బంధూక పుష్పం/ మంకెన్న పువ్వు - 6 =  శ్లోకమ్ [A] ;-  పీత సారకః-సర్జకః-అసనః (ప) ;

బంధూక పుష్పం/ మంకెన్న పువ్వు - 6

 శ్లోకమ్ [A] ;-  పీత సారకః-సర్జకః-అసనః (ప) ;

ఆసనః- బంధూక పుష్పః - ప్రియకః - జీవకః|| -పు- 

6 - వేగి చెట్టు పేళ్ళు ;  💦 Terminalia A lata tomentosa 💦  ;; 

&  శ్లోకమ్ [B] ;- సర్జకాసన *బంధూకపుష్ప ప్రియక జీవకాః|

పీత వర్ణః సాలః, పీత సాలకః ;;

భావం ;- 1] పచ్చని వృక్షము ;- పా. 

పీత వర్ణస్సారోఁస్యాస్తీతి = పీతసారకః = పచ్చని చేవ కలిగినది ;; 

1] సృజతి నిర్యాసం సర్జకః ;

సృజ విసర్గే = బంక [gum] ను పుట్టించేది ;;

2] అస్యతి కుష్ఠాదీని త్యసనః - అసు క్షేపణే = కుష్ఠు . లను పోగొట్టేది.

3] బంధూకస్యేవ రక్తాని పుష్పాణి యస్య సః - బంధూక పుష్పః =

మకెన పువ్వు వలె ఎఱ్ఱని పూలు  కలిగినది ;;

4] ప్రీణాతీతి ప్రియకః. ప్రీఞ్ త్పరణే =     ప్రీఞ్ ; 

ప్రీతిని కలిగించునది ;;

5] కుష్ఠ రోగిణం జీవయతీతి జీవకః. జీవ ప్రాణధారణే||

ఈ ఆరు names - వేగి/శ చెట్టు పేర్లు. 

& EXTRA ;- LINK ;- बन्धूकपुष्पसंकाशं हारकुण्डलभूषितम्| 

एकचक्रधरं देवं तं सूर्यं प्रणमाम्यहम्|| 

& Mankena Puvvu / Pentapetes Phoenicia/ Scarlet Mallow/ bandhuka

శాస్త్రీయ నామం  : Pentapetes Phoenicia

తెలుగు పేరు      :      మంకెన పువ్వు /   మంకెన్న పువ్వు ;      

సంస్కృతం         :         बन्धूकं    

हिंदी                 :      दोपहारिया

English            :    Scarlet Mallow ; 

LINK = ♣ Vriksha ♣ Sasya ♣ Lata ♣ ;; 

& LINK = https://youtu.be/AWeEyVpJ_ek ;-  vedio ;

< మంకెన విత్తనాలు// ఎలా కలెక్ట్// ఎంత//mankena seeds//how to collect//SADHANAREDDY CHANNEL OLDIS GOLD > = 

& *బంధూక పుష్పం = మంకెన్న పువ్వు ; 

బంధూక పుష్ప ప్రఖ్యా - శ్రీ లలితా సహస్ర నామావళి ;

= bamdhUka pushpam = mamkenna puwwu ; 

bamdhuuka pushpa prakhyaa - Sree lalitaa sahasra naamaawaLi ; 

& + ;- [ next = మద్ది - prev = టేకు మ్రాను - 

ఎర్ర లొద్దుగు/ లక్క - బ్రహ్మదారు - గంగరావి ] ;; కడప tree - జీడిమ్రాను ] ;;

[old buk = అమరకోశము = 95 & New buk = అమరకోశము = 261  ;;

&+ ;- previous post =  paintings2010  ;- కుంతీదేవికి హరేణు ద్రవ్యం - 5 ;-  

తక్కోలము ;- హరేణూ, రేణుకా - కౌంతీ, కపిలా భస్మగంధినీ| ; [ 26, మార్చి 2025, బుధవారం ;;

కుంతీదేవికి హరేణు ద్రవ్యం - 5

తక్కోలము ;- హరేణూ, రేణుకా - కౌంతీ, కపిలా భస్మగంధినీ| 

                      [వనౌషధివర్గము ;- 119 ]

తా. ;- `A`] రేణు యోగాత్ - ధూళి కలది & 

 `B`]ద్విర్జాయతే = రెండుసార్లు జనించునది ;;

C] కుంత్యై దుర్వాససా దత్తా కౌంతీ||

కుంతీకుమారి [కుంతీదేవి] కి దుర్వాసముని ఇచ్చినది ; 

`D`] కపిలవర్ణం కలిగిన హరేణూ ద్రవ్యాన్ని - కుంతికి దుర్వాసుడు ఇచ్చెను.

&

కుంతీదేవికి హరేణు ద్రవ్యం/హరేణూ ద్రవ్యం  ;-

2] లాక్షా ప్రియంగు మంజిష్ఠా సమంగా@ సహ రేణుకా|

సయష్ట్యాహ్వ మధూపేతా బభ్రు పిత్తేన కల్కితా@|| 

పుష్కరుడు పరశురామునికి తెలిపిన మందులు ;- 

మారేడు, పాటలి, బాహ్లికము, ఊషణము, శ్రీపర్ణి సల్లకి = 

వీటి కషాయం*తో  ప్రోక్షించుట - 

రక్షోఘ్నములు, విషహరాలు ఐన ఔషధములు - మరి కొన్నింటిని - 

పరశురాముడు తెలుసుకొనెను - 

*నిష్కాథము = కషాయ ;

2] లక్క,ప్రియంగువు, మంజిష్ఠ మంగము రేణుక యష్టి - అనే మధువుతో కలపాలి -

ఆ పదార్ధాన్ని - బభ్రుపిత్తముతో కూర్చాలి - దానిని - 

ఆవు కొమ్ములో పెట్టి ఏడు రాత్రులు భూమిలో పాతిపెట్టి ఉంచాలి. 

అటు తర్వాత - దానిని బంగారముతో పొదిగి, ధరించాలి.

దానిచే - విషం స్పర్శ నుండి ఇక్కట్లు కలుగవు - విషబాధ అతనికి  కలుగదు. 

3] ఇట్లే - తెల్ల ఆవాలు, వెలగ,మంజిష్ఠ - మరి కొన్నిటిని ఈ క్రింది దినుసులతో - అనగా ;-

 మనోహ్వల, శమీ పుష్టి *త్వక్కులతో - కలిపి, మరికొన్ని క్రియలు చేయాలి -

ఈ పైన పేర్కొన్న వాటిని - నున్నగా తయారుచేసి - 

సిద్ధమైన -  "మణి "💥ঁ- ని ధరిస్తే విషం హరించును.

&

త్వక్కు = బెరడు, చర్మం = twakku = beraDu, carmam ;; 

🥦 🎋 takkOlamu ;-  harENU, rENukA - kaumtee, kapilaa bhasmagandhinee| 

                      [wanaushadhiwargamu ;- 119 ;; pEjI - 299 ]

taa. ;- `A`] rENu yOgAt - dhULi kaladi & 

`B`] dwirjaayatE = remDusArlu janimcunadi ;;

`C`] kumtyai durwaasasaa dattaa kaumtee||

kumteekumaari [kumteedEwi] ki durwaasamuni iccinadi ; 

kapilawarNam kaligina harENU drawyaanni - kumtiki durwaasuDu iccenu. 

&

EXTRA ;- kumtiidEwiki harENu/ harENU drawyam ;-

2] laakshaa priyamgu mamjishThaa samamgaa@ saha rENukaa|

sayashTyAhwa madhuupEtaa babhru pittEna kalkitA@|| 

pushkaruDu paraSuraamuniki telipina mamdulu ;- 

maarEDu, paaTali, baahlikamu, uushaNamu, SreeparNi sallaki = 

weeTi kashaayam*tO prOkshimcuTa - 

rakshOGnamulu, wishaharaalu aina aushadhamulu - 

mari konnimTini - paraSuraamuDu telusukonenu - 

*nishkaathamu = kashaaya ;

2] lakka,priyamguwu, mamjishTha mamgamu rENuka yashTi - 

anE madhuwutO kalapaali -

aa padaardhaanni - babhrupittamutO kuurcaali - daani - aawu kommulO peTTi,

EDu raatrulu bhuumilO paatipeTTi umcaali. aTu tarwaata - 

daanini bamgaaramutO podigi, dharimcaali.

daanicE - wisham sparSa numDi ikkaTlu kalugawu - wishabaadha ataniki  kalugadu. 

3] iTlE - tella aawaalu, welaga,mamjishTha - mari konniTini -

ee krimdi dinusulatO - anagaa ;-

 manOhwala, SamI pushTi twakkulatO - kalipi, 

marikonni kriyalu cEyaali -

ee paina pErkonna waaTini - nunnagaa tayaarucEsinacO - 

siddhamaina "maNi"  - ni dharistE wisham harimcunu - 

&

 బెరడులతో మణి - బహు ఉపకారిణి ఐన medicine ;

extra LINK =  బెరడులతో మణి -  great medicine